جمعه ۲۹ تیر ۱۴۰۳
۰۹:۲۳ - ۲۴ مهر ۱۳۹۶ کد خبر: ۹۶۰۷۰۵۵۱۱
سایر حوزه های اجتماعی

لوکس‌گرایی در چه جوامعی به ارزش بدل می‌شود؟

لوکس‌گرایی,اخبار اجتماعی,خبرهای اجتماعی,جامعه

هر موجود زنده‌ای برای بقا می‌کوشد؛ کوشش‌های معطوف به بقا متنوع‌اند اما یکی از اساسی‌ترین آنها را می‌توان به «مصرف» مربوط  دانست. «مصرف» در گونه‌ انسانی دارای ویژگی‌ها و پیچیدگی‌های منحصر به فرد است. ابزارسازی و زندگی‌جمعی (دو عنصر فرهنگ) بشر را به «اَبَر‌مصرف‌کننده‌ زمین» بدل کرده است.

 

زیست غریزه‌مند با زیست مبتنی ‌بر فرهنگ عمیقاً متفاوت است. در اولی مصرف معطوف به بقا است اما در دومی می‌تواند معطوف به سرگرمی، جلب‌توجه، متمایزسازی، مناسک مذهبی و... باشد. به بیان دیگر، انسان‌ها به پدیده‌ها معنا بخشیده و آنها را براساس شیوه‌ معنابخشی مصرف می‌کنند. این نه امری متأخر، بلکه ویژگی تاریخی زندگی بشر بوده است. برای مثال در قبیله‌های باستانی نیز کشتن و خوردن برخی موجودات تابو محسوب می‌شده است. منظور اینکه، جوامع بشری همواره به مواد مصرفی خود معنا بخشیده و بر اساس نظام معنادهی خود مصرف کرده‌اند.

 

مصرف نمایشی، متظاهرانه و لوکس نیز قدمتی به‌اندازه‌ معنابخشی‌های بشر دارد؛ ثروتمندان جامعه‌ سنتی (پادشاهان، زمین‌داران بزرگ و...) همیشه آداب زندگی و مواد غذایی خاصی داشته‌اند. اما مصرف لوکس در دوره‌ پیشامدرن به اقشار محدود یا حتی خانواده‌هایی خاص منحصر می‌شد و نمی‌توان مدعی شد که در دوره‌ ‌پیشامدرن گرایشی عمومی به مصرف اقلام لوکس وجود داشته است و «لاکچری» به ارزشی همگانی بدل شده بود. تبدیل شدنِ کالاهای لوکس به ارزشی فراگیر، ویژگی جامعه‌ مدرن است که از سویی با «تولید انبوه» و از سوی دیگر با «تبلیغ انبوه کالاها» توانسته ذهنِ اکثریت مردم را به مصرف نمایشی متوجه سازد.

 

امروزه در جامعه‌ ایران شاهد جلوه‌های خاص از مصرف لوکس هستیم: فست فودهای گران‌قیمت، سیگارهایی با ورق‌های طلا، بستنی‌هایی با پودر طلا، اتومبیل‌هایی با قیمت سرسام‌آور، منازل نجومی و دکوراسیون‌هایی که به فانتزی‌های اغراق‌آمیز می‌مانند و... همه‌ اینها در کلانشهرهایی رخ نموده‌اند که قشر قابل توجهی از ساکنانش در مرز فقر یا زیر خط فقر زندگی می‌کنند. علاوه بر این، نسبت به این پدیده، که نام «بچه‌پولدارها» یا «لاکچری» به خود گرفته، تمایلی عمومی وجود دارد؛ یعنی به نظر می‌رسد بسیاری از مردم آرزوی چنین زندگی‌ای را در ذهن می‌پرورانند.

 

گویا دیگر واژه‌ «مستضعف» از کانون مباحث و گفتمان‌های سیاستگذاری‌ به حاشیه رانده شده است. همچنین در رسانه‌ها، جهت‌دهندگان و قاعده‌گذاران فرهنگ عمومی (همچون تلویزیون و شبکه‌های ماهواره‌ای یا رسانه‌های اینترنتی) سبک زندگی لوکس به شکل آشکار یا ضمنی را تبلیغ می‌‌کنند. در رسانه‌های جمعی مانند اینستاگرام نیز از میزان لایک و کامنت‌های مخاطبان در مورد عکس‌ها و فیلم‌های لاکچری می‌توان به روشنی نشانه‌های تمایل عمومی به این سبک زندگی را مشاهده کرد.

 

استناد به نتایج سایت گوگل می‌تواند دلیلی بر این مدعا باشد؛ چنانکه از دی ماه ۱۳۶۷ تا دی ماه ۱۳۹۶ (یعنی در طول نزدیک به سی سال) ۹۰۵ مطلب مربوط به لاکچری به زبان فارسی ثبت شده است. اما از دی ماه ۷۹ تاکنون، ۱۴۴ هزار مطلب در این خصوص ثبت شده است. در مورد «بچه‌پولدارهای تهران» تا سال ۱۳۸۹ فقط ۵۳۸ مطلب به زبان فارسی در اینترنت موجود بود، اما از سال ۸۹ تا کنون، بیش از ۲۴ هزار مطلب در این باره تولید شده است. تولید محتوای معطوف به پدیده‌ «مصرف لوکس» نشان از توجه عمومی و اهمیت عمومی آن است.

 

چه چیزی موجب می‌شود که در جامعه‌ای که برای ارزش‌های عدالت‌طلبانه قیام می‌کند، پس از چند دهه ارزش‌هایی متناقض اهمیت می‌یابد؟ گرایش عمومی به زندگی لوکس معلول خواستِ عموم مردم است یا معلول سیاستگذاری‌های کلان و شیوه‌ مدیریت کشور؟

 

در نگاه اول «لوکس‌گرایی» یک امر فرهنگی مربوط به سبک زندگی قلمداد می‌شود که متعاقب آن برخی از افراد تمایل پیدا می‌کنند برای ایجاد تمایز و کسب توجه و دریافت نگاه دیگران، کالاها را به شیوه‌های خاصی مصرف کنند.

 

آنان بیش از اینکه کیفیت یا کاربرد کالا را به نمایش بگذارند «قیمت گزاف کالاها» را به نمایش می‌گذارند! اینجا نه ارزش مصرف کالا و نه ارزش مبادله‌ آنها معیار قرار نمی‌گیرد، بلکه خود «مصرف‌گرایی» و خود «توان اقتصادی» است که به نماد منزلت اجتماعی بدل می‌شود. در تعاملات، به ظاهر کالا است که به نمایش گذاشته می‌شود، اما در اصل، معیار نه خودِ کالا، بلکه «قیمت کالا» است: مهم نیست چه ساندویچی بخری، مهم این است که چقدر برای خرید هزینه کرده باشی. در این نگاه، توان اقتصادی (قیمت بالا) به‌عنوان «نشانه» و «نماد»، هویت می‌یابد.

 

اما می‌توان میل به لوکس‌گرایی را به نوع دیگری هم نگریست اگرچه قیمت بالا در ایستارهای افراد به مثابه نماد منزلت بالا، نمود می‌یابد، اما از ثروت انباشت‌شده نزد قشری خاص نیز خبر می‌دهد. به نظر می‌رسد فراتر از مبحث تمایل افراد و شیوه‌های معنابخشی آنان به ثروت یا منزلت، در ساختار سیاسی-اقتصادی و فرهنگی دو عامل مهم دست به دست هم می‌دهد و به «لوکس‌گرایی» دامن می‌زند: یکی «ساختار رانتیری» و پیدایش نوکیسگان جوان و دیگری «گفتمان رسانه‌ای غالب» دو مؤلفه‌‌ای هستند که در شکل‌گیری پدیده «لاکچری‌ها» نقش دارند.

 

در تحلیل رواج لوکس‌گرایی و اوج گرفتن فرهنگ لاکچری در جامعه می‌توان گفت در ساختار‌های سیاسی-اقتصادی که معمولاً اقتصاد و سیاست دو عرصه‌ درهم‌آمیخته‌اند و حتی بخش خصوصی نیمه‌جان و لاغر نیز، نه براساس رقابت شایسته‌سالارانه و تخصص‌گرایانه بلکه بر مدار شبکه‌های رانتی و میزان ارتباط با قدرت فربه می‌شوند که این امر به رانت‌جویی(Rent–seeking) دامن می‌زند. در درون شبکه‌های رانتی‌ای که از قِبَلِ پروژه‌های بلندپروازانه‌ کلان و توزیع‌های بی‌برنامه و بی‌حساب‌ وکتاب به نان و نوا می‌رسند، قشری ثروتمند ظهور می‌کنند که ثروت آنان بیش از تلاش و تولید به «ارتباطات خاص» وابسته است. یکی دیگر از آثار رانتیریسم «مصرف‌گرایی» است؛ ثروت‌هایی به مصرف معطوف می‌شوند که گاه «نابرده رنج» و گاه با رنجی بسیار کمتر از آنچه لازمه‌‌ فعالیت تولیدی و رقابتی است، میسر شده‌اند. در همین بستر است که نوکیسگان هم ظهور می‌یابند.

 

بنابراین چگونگی سیاستگذاری و تصمیم‌گیری در خصوص توزیع درآمدهای رانتی، در شکل‌گیری قشر شبه‌اشرافی جدید که با نسل یا نسل‌های گذشته‌ خویش همدل نبوده و به «آرمان‌های برابر‌گرایانه‌» چنددهه‌ پیش وقعی نمی‌نهد بسیار مؤثر بوده است.

 

علاوه بر این، به نظر می‌رسد سیاستگذاری‌های حوزه‌ فرهنگی در ممانعت از اینکه مصرف لوکس و شبه اشرافی به ارزشی همگانی بدل شود، ناموفق بوده‌اند و حتی بسیاری از ژانرهای تلویزیون (از سریال‌ها گرفته تا پیام‌های بازرگانی) رؤیای زندگی لوکس را در افراد می‌پرورانند و همگام با رسانه‌های دیگر در ترویج «فرهنگ لاکچری» نقشی محوری ایفا می‌کنند.

 

 با توجه به آنچه شرح داده شد، گرایش به مصرف کالای لوکس و گرانقیمت، پیامدِ زیستِ فرهنگی بشر و معنابخشی او به پدیده‌ها است. اما اینکه معنابخشی چگونه انجام شود، تا حد زیادی به گفتمانِ رایجِ رسمی در عرصه‌ «سیاست» و «اقتصاد» و «فرهنگ» وابسته است. نمی‌توان صرفاً مردم را کانون انتقاد قرار داد، اگرچه هرکسی می‌تواند پیرو ناخودآگاه نیازهای کاذب تبلیغ شده در رسانه‌ها (و بازتولیدشده در مراودات میان‌فردی) نباشد و معیارها و نشانه‌های «منزلت والا» را در جای دیگری جست‌وجو کند.

 

 

 

iran-newspaper.com
  • 15
  • 1
۵۰%
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
بزرگمهر بختگان زندگینامه بزرگمهر بختگان حکیم بزرگ ساسانی

تاریخ تولد: ۱۸ دی ماه د ۵۱۱ سال پیش از میلاد

محل تولد: خروسان

لقب: بزرگمهر

حرفه: حکیم و وزیر

دوران زندگی: دوران ساسانیان، پادشاهی خسرو انوشیروان

ادامه
صبا آذرپیک بیوگرافی صبا آذرپیک روزنامه نگار سیاسی و ماجرای دستگیری وی

تاریخ تولد: ۱۳۶۰

ملیت: ایرانی

نام مستعار: صبا آذرپیک

حرفه: روزنامه نگار و خبرنگار گروه سیاسی روزنامه اعتماد

آغاز فعالیت: سال ۱۳۸۰ تاکنون

ادامه
یاشار سلطانی بیوگرافی روزنامه نگار سیاسی؛ یاشار سلطانی و حواشی وی

ملیت: ایرانی

حرفه: روزنامه نگار فرهنگی - سیاسی، مدیر مسئول وبگاه معماری نیوز

شغل های دولتی: کاندید انتخابات شورای شهر تهران سال ۱۳۹۶

حزب سیاسی: اصلاح طلب

یاشار سلطانیبیوگرافی یاشار سلطانی

ادامه
زندگینامه امام زاده صالح زندگینامه امامزاده صالح تهران و محل دفن ایشان

نام پدر: اما موسی کاظم (ع)

محل دفن: تهران، شهرستان شمیرانات، شهر تجریش

تاریخ تاسیس بارگاه: قرن پنجم هجری قمری

روز بزرگداشت: ۵ ذیقعده

زندگینامه امامزاده صالح

باورها و اعتقادات مذهبی، نقشی پررنگ در شکل گیری فرهنگ و هویت ایرانیان داشته است. احترام به سادات و نوادگان پیامبر اکرم (ص) از جمله این باورهاست. از این رو، در طول تاریخ ایران، امامزادگان همواره به عنوان واسطه های فیض الهی و امامان معصوم (ع) مورد توجه مردم قرار داشته اند. آرامگاه این بزرگواران، به اماکن زیارتی تبدیل شده و مردم برای طلب حاجت، شفا و دفع بلا به آنها توسل می جویند.

ادامه
شاه نعمت الله ولی زندگینامه شاه نعمت الله ولی؛ عارف نامدار و شاعر پرآوازه

تاریخ تولد: ۷۳۰ تا ۷۳۱ هجری قمری

محل تولد: کوهبنان یا حلب سوریه

حرفه: شاعر و عارف ایرانی

دیگر نام ها: شاه نعمت‌الله، شاه نعمت‌الله ولی، رئیس‌السلسله

آثار: رساله‌های شاه نعمت‌الله ولی، شرح لمعات

درگذشت: ۸۳۲ تا ۸۳۴ هجری قمری

ادامه
آپولو سایوز ماموریت آپولو سایوز؛ دست دادن در فضا

ایده همکاری فضایی میان آمریکا و شوروی، در بحبوحه رقابت های فضایی دهه ۱۹۶۰ مطرح شد. در آن دوران، هر دو ابرقدرت در تلاش بودند تا به دستاوردهای فضایی بیشتری دست یابند. آمریکا با برنامه فضایی آپولو، به دنبال فرود انسان بر کره ماه بود و شوروی نیز برنامه فضایی سایوز را برای ارسال فضانورد به مدار زمین دنبال می کرد. با وجود رقابت های موجود، هر دو کشور به این نتیجه رسیدند که برقراری همکاری در برخی از زمینه های فضایی می تواند برایشان مفید باشد. ایمنی فضانوردان، یکی از دغدغه های اصلی به شمار می رفت. در صورت بروز مشکل برای فضاپیمای یکی از کشورها در فضا، امکان نجات فضانوردان توسط کشور دیگر وجود نداشت.

مذاکرات برای انجام ماموریت مشترک آپولو سایوز، از سال ۱۹۷۰ آغاز شد. این مذاکرات با پیچیدگی های سیاسی و فنی همراه بود. مهندسان هر دو کشور می بایست بر روی سیستم های اتصال فضاپیماها و فرآیندهای اضطراری به توافق می رسیدند. موفقیت ماموریت آپولو سایوز، نیازمند هماهنگی و همکاری نزدیک میان تیم های مهندسی و فضانوردان آمریکا و شوروی بود. فضانوردان هر دو کشور می بایست زبان یکدیگر را فرا می گرفتند و با سیستم های فضاپیمای طرف مقابل آشنا می شدند.

فضاپیماهای آپولو و سایوز

ماموریت آپولو سایوز، از دو فضاپیمای کاملا متفاوت تشکیل شده بود:

ادامه
نیلوفر اردلان بیوگرافی نیلوفر اردلان؛ سرمربی فوتسال و فوتبال بانوان ایران

چکیده بیوگرافی نیلوفر اردلان

نام کامل: نیلوفر اردلان

تاریخ تولد: ۸ خرداد ۱۳۶۴

محل تولد: تهران 

حرفه: بازیکن سابق فوتبال و فوتسال، سرمربی تیم ملی فوتبال و فوتسال بانوان

سال های فعالیت: ۱۳۸۵ تاکنون

قد: ۱ متر و ۷۲ سانتی متر

ادامه
حمیدرضا آذرنگ بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ؛ بازیگر سینما و تلویزیون ایران

چکیده بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ

نام کامل: حمیدرضا آذرنگ

تاریخ تولد: تهران

محل تولد: ۲ خرداد ۱۳۵۱ 

حرفه: بازیگر، نویسنده، کارگردان و صداپیشه

تحصیلات: روان‌شناسی بالینی از دانشگاه آزاد رودهن 

ادامه
محمدعلی جمال زاده بیوگرافی محمدعلی جمال زاده؛ پدر داستان های کوتاه فارسی

تاریخ تولد: ۲۳ دی ۱۲۷۰

محل تولد: اصفهان، ایران

حرفه: نویسنده و مترجم

سال های فعالیت: ۱۳۰۰ تا ۱۳۴۴

درگذشت: ۲۴ دی ۱۳۷۶

آرامگاه: قبرستان پتی ساکونه ژنو

ادامه
ویژه سرپوش