به گزارش تجارت‌نیوز، بیمارانی که برای ادامه درمان اختلالات روان‌پزشکی باید مرتب دارو تهیه کنند، ممکن است هم‌زمان با افزایش قیمت و کمبود در داروخانه‌ها روبه‌رو شوند. در گزارش تجارت‌نیوز آمده است که بخشی از بیماران در این شرایط ممکن است مقدار مصرف را کاهش دهند یا درمان را نیمه‌تمام بگذارند. از نگاه متخصصانی که در گزارش با آن‌ها گفت‌وگو شده، پیامد احتمالی فراتر از بازگشت نشانه‌های بیماری است و می‌تواند مراجعات اورژانسی و تقاضای بستری در بیمارستان‌های دارای ظرفیت محدود را بالا ببرد.
سید وحید شریعت، رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان ایران، گفته است داروهای کمیاب بیشتر شده‌اند. او بوسپیرون، کلومیپرامین، پرفنازین، تیوتیکسن و فلوپنتیکزول را از داروهایی نام برده که پیش‌تر آسان‌تر تهیه می‌شدند. به گفته او تهیه برخی داروهای تزریقی، از جمله هالوپریدول، ریسپریدون و فلوفنازین نیز دشوار شده است. شریعت محدودیت مواد اولیه را از عواملی دانست که مشکل تأمین را تشدید می‌کند.
رئیس انجمن هشدار داده اگر وقفه در دسترسی به دارو ادامه پیدا کند، در ماه‌های آینده احتمال بازگشت بیماری برای افراد بیشتری وجود دارد. افزایش موارد حاد می‌تواند هم‌زمان با کمبود تخت، موج تازه‌ای از تقاضا برای بستری ایجاد کند. این نگرانی در شرایطی مطرح می‌شود که نااطمینانی شغلی، پایین آمدن قدرت خرید، فشار خانوادگی و سخت‌تر شدن تأمین هزینه‌های پایه زندگی خود می‌توانند بر وضعیت روانی افراد اثر بگذارند.
ظرفیت بستری در ایران و چند کشور
وقتی هزینه یا نبود دارو ادامه درمان را برای بیمار دشوار می‌کند، بدتر شدن علائم در بعضی موارد به مراجعه اورژانسی یا بستری می‌انجامد. یکی از پرسش‌های گزارش این است که بیمارستان‌ها چه اندازه ظرفیت پذیرش این افزایش احتمالی را دارند و تخت‌ها با چه توزیعی در اختیار مناطق مختلف قرار گرفته‌اند.
محمدرضا شالبافان، مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، شمار تخت‌های روان‌پزشکی ایران را حدود ۱۰ هزار و ۵۰۰ اعلام کرده است. او با اشاره به میزان شیوع اختلالات و نیاز درمانی، بر افزایش ظرفیت و توزیع متناسب‌تر تخت‌ها در مناطق کشور تأکید کرد. اگر جمعیت ایران را حدود ۸۶ تا ۸۷ میلیون نفر در نظر بگیریم، این تعداد معادل حدود ۱۲ تخت برای هر ۱۰۰ هزار نفر است. به بیان دیگر، به‌طور میانگین به ازای حدود ۸۲۰۰ نفر یک تخت روان‌پزشکی وجود دارد.
سازمان جهانی بهداشت تعداد یکسان و الزام‌آوری برای تخت روان‌پزشکی در همه کشورها تعیین نکرده است. میزان شیوع اختلالات، شکل نظام درمانی، امکان استفاده از مراقبت سرپایی، دسترسی به خدمات جامعه‌محور و طول معمول بستری از عواملی هستند که نیاز به تخت را تغییر می‌دهند. گزارش برای نشان دادن اختلاف ظرفیت‌ها از ارقام یورواستات برای سال ۲۰۲۴ استفاده کرده است.
| کشور یا منطقه | تعداد تخت |
|---|---|
| ایران | ۱۲ |
| اتحادیه اروپا | ۷۱ |
| آلمان | ۱۳۴ |
| بلژیک | ۱۴۰ |
| ترکیه | ۴ |
در این مقایسه، ایران از میانگین اتحادیه اروپا فاصله دارد. ترکیه با حدود چهار تخت برای هر ۱۰۰ هزار نفر در بخش پایین مقایسه قرار دارد و بلژیک و آلمان از میانگین اتحادیه بالاترند. شمار تخت تنها یکی از شاخص‌های ظرفیت است. برخی نظام‌های درمانی از مراکز محلی، درمان سرپایی و مراقبت حمایتی استفاده می‌کنند تا بیمارانی که به بستری طولانی یا بستری فوری نیاز ندارند بتوانند در محیط دیگری خدمات بگیرند.
چرا هزینه دارو در تصمیم درمانی اثر می‌گذارد؟
حامد موسوی، روان‌پزشک، به تجارت‌نیوز گفته است بسیاری از داروهای روان‌پزشکی به‌عنوان بخشی از برنامه درمان چندماهه یا چندساله تجویز می‌شوند. مراقبت تخصصی در این دوره ادامه پیدا می‌کند و ثبات بیمار ممکن است به منظم بودن درمان وابسته باشد. به گفته او، وقتی بیماری با مصرف منظم دارو به وضع نسبتاً پایدار رسیده است، حذف چند نوبت یا پایین آوردن دوز به تصمیم خود بیمار می‌تواند آن وضعیت را تغییر دهد.
موسوی معتقد است در شرایط اقتصادی فعلی قیمت دارو بیش از پیش در تصمیم بعضی بیماران درباره ادامه درمان اثر می‌گذارد. از نظر او قطع ناگهانی دارو در برخی اختلالات می‌تواند علائم را بازگرداند. او از بی‌خوابی، اضطراب شدید، تحریک‌پذیری و آشفتگی رفتاری به‌عنوان پیامدهایی نام برد که بسته به شرایط بیمار ممکن است رخ دهند. بعضی افراد نیز ممکن است با وضع حاد روان‌پزشکی مواجه شوند. در اختلالات شدیدتر، علائمی که مدتی با درمان مهار شده بودند می‌توانند دوباره ظاهر شوند.
فشار اقتصادی بر بیمار و خانواده
به گفته این روان‌پزشک، بیکاری، بدهی، پایین آمدن درآمد، نگرانی از آینده فرزندان و سخت‌تر شدن تهیه مسکن می‌تواند فشار روانی بیشتری ایجاد کند. او گفت در چنین موقعیتی توصیه عمومی به حفظ آرامش یا کنترل استرس برای حل مسئله کافی نیست. ثبات معیشت، امکان مراجعه و دسترسی به درمان در وضعیت روانی افراد نقش دارند.
موسوی گفت بررسی سلامت روان باید عوامل بیرون از مطب و بیمارستان را هم در نظر بگیرد. کاهش قدرت خرید، نااطمینانی شغلی، افزایش هزینه مسکن و ناتوانی خانواده در تأمین نیازهای اولیه می‌تواند هم آغاز بعضی مشکلات را تسهیل کند و هم مشکل موجود را تشدید کند. خانواده‌ای که از فردی دارای اختلال روان‌پزشکی مراقبت می‌کند ممکن است هم‌زمان با افزایش هزینه‌های روزمره و هزینه دارو و درمان روبه‌رو شود. اگر فرد شاغل باشد، شدت گرفتن بیماری ممکن است توان کار کردنش را کم کند و بر درآمد خانوار اثر بگذارد.
پیامد قطع درمان و افزایش بار بیمارستان‌ها
موسوی گفت نتیجه قطع یا کاهش خودسرانه در همه افراد یکسان نیست. نوع دارو، طول دوره مصرف، مقدار تجویزشده و وضعیت بالینی بر خطر اثر دارند. به گفته او، در مصرف‌کنندگان داروهای ضدروان‌پریشی، قطع ناگهانی ممکن است با علائم جسمی و بی‌قراری همراه شود و علائم روان‌پریشی را بازگرداند. او به پژوهش‌هایی اشاره کرد که قطع سریع داروهای ضدافسردگی، ضدروان‌پریشی یا تثبیت‌کننده خلق را با افزایش خطر علائم قطع و عود بیماری مرتبط دانسته‌اند.
موسوی هشدار شریعت درباره احتمال بیشتر شدن بستری‌ها را در چارچوب محدودیت قبلی ظرفیت کشور ارزیابی کرد. اگر موارد حاد افزایش پیدا کند، هم بخش‌های روان‌پزشکی بیمارستان‌های عمومی و هم مراکز تخصصی ممکن است تحت فشار بیشتری قرار گیرند. پذیرش به‌موقع بیمارانی که به بستری فوری نیاز دارند در چنین شرایطی می‌تواند دشوارتر شود.
هزینه بستری علاوه بر نظام سلامت به خانوار هم می‌رسد. رفت‌وآمد، همراهی و مراقبت، بخشی از هزینه‌هاست. گاهی یکی از اعضای خانواده برای مراقبت ناچار می‌شود کار را کنار بگذارد یا ساعت کارش را کاهش دهد و بخشی از درآمدش را از دست بدهد. از نگاه این روان‌پزشک، این هزینه‌ها باید در کنار مخارج مستقیم بیمارستان دیده شوند.
خدمات سرپایی و برنامه سراج
موسوی تقویت خدمات سرپایی، پوشش بیمه‌ای داروهای روان‌پزشکی، تأمین مداوم مواد اولیه و دسترسی به داروهای جایگزین با تأیید پزشک را در کنار توسعه خدمات سلامت روان در سطح جامعه مطرح کرد. این اقدامات می‌توانند به ادامه درمان کمک کنند و در مواردی که امکان مدیریت بیماری خارج از بیمارستان وجود دارد، تقاضای بستری را کاهش دهند.
او در پایان به برنامه سراج در ایران اشاره کرد که با هدف ارائه خدمات سلامت روان در سطح جامعه و کم کردن بستری‌های غیرضروری دنبال می‌شود. موسوی گفت اثربخشی برنامه به این هم وابسته است که بیماران بتوانند داروهای مورد نیاز خود را تهیه کنند و در صورت نیاز به مراقبت تخصصی دسترسی داشته باشند.
- 13
- 5
