به گزارش فرادید، کاوش مقبره شماره ۱۶۰ در گورستان دئورلیگ نارز از سال ۲۰۲۳ آغاز شد. موزه ملی کره، مؤسسه باستان‌شناسی آکادمی علوم مغولستان و موزه ملی مغولستان به‌طور مشترک در این طرح شرکت کردند. عملیات میدانی در ۲۰۲۶ پایان یافت و گروه کاوش معماری آرامگاه و اشیای به‌دست‌آمده را ثبت و بررسی کرد.
بررسی باستان‌شناسان فقط بر فهرست اشیای پیدا‌شده متمرکز نبود. گروه محل قرار گرفتن آثار را در معماری آرامگاه مستند کرد تا بتواند شیوه تدفین و نقش هر دسته از اشیا را بررسی کند. موقعیت تابوت در اتاق چوبی مرکزی، نسبت ابعاد اتاق با بنای بیرونی و تعداد لایه‌های سنگی در این بررسی اهمیت دارند.
هون‌های آسیایی در استپ‌های آسیای مرکزی و مغولستان امروزی امپراتوری نیرومندی تشکیل دادند. از سده سوم پیش از میلاد بر سرزمین‌های گسترده‌ای تسلط داشتند. رابطه آن‌ها با دودمان هان چین هم شامل جنگ می‌شد و هم تماس اقتصادی و دیپلماتیک.
اسناد مکتوب برجا‌مانده از هون‌ها اندک است. به همین دلیل اطلاعات مربوط به ساختار جامعه، باورها و آیین‌های آن‌ها تا حد زیادی از بررسی گورها به دست می‌آید. در دئورلیگ نارز، شکل آرامگاه و وسایل همراه فرد مدفون نشان می‌دهد که نخبگان چگونه جایگاه خود را در مراسم تدفین نشان می‌دادند.
آرامگاه با مسیر ورودی جنوبی حدود ۷۳ متر طول دارد. سازندگان زمین را پلکانی حفاری کرده و روی سازه ۹ لایه سنگ‌ریزی کرده بودند. کاوشگران لایه‌ها را به‌تدریج برداشتند تا به اتاق تدفین چوبی برسند. ابعاد اتاق مرکزی در مقایسه با کل آرامگاه کوچک است. گروه پژوهش احتمال داده که این تفاوت با دگرگونی‌های اجتماعی و سیاسی دوره افول قدرت هون‌ها ارتباط داشته باشد. بررسی این فرضیه به شواهد بیشتری نیاز دارد.
ظرف شیشه‌ای، اشیای یشمی و زیورآلات اسب
گروه کاوش ۴۱۳ شیء را ثبت کرد. ظرفی شفاف و دسته‌دار از مهمترین یافته‌هاست. احتمال داده شده ظرف در قلمرو روم ساخته شده باشد، اما محل ساختش معلوم نیست. قرار است ترکیب شیمیایی شیشه را بررسی کنند تا منشأ آن روشن‌تر شود.
پانزده قطعه یشم در کف تابوت روی هم قرار داشتند. این قطعات به دیسک‌های «بی» شباهت دارند که در دوره هان در آیین تدفین چین به کار می‌رفتند. نمونه‌های این گور برخلاف دیسک‌های گرد معمول، شکل نامنظم و تزیینات ظریف دارند. این تفاوت ممکن است حاصل سازگار کردن رسوم تدفین چین با باورها و سلیقه هون‌ها باشد.
یافته‌های دیگری از جنس ورق نازک نقره و به شکل کدو، برای آرایش افسار اسب ساخته شده بودند. نمونه‌هایی شبیه آن‌ها در گورهای دوره للانگ نزدیک پیونگ‌یانگ امروزی در کره شمالی پیدا شده است. در برخی زیورها قطعات سرخ و آبی همراه با ورق طلا زیر لایه بلور قرار گرفته‌اند. عبور نور از بلور شفاف باعث می‌شود رنگ‌های زیر آن دیده شوند.
پژوهشگران این روش را روی زیورهای گرد طلایی هم تشخیص دادند. به گفته گروه کاوش، چنین فنی پیش‌تر در آرامگاه‌های هون ثبت نشده بود.
منشأ احتمالی هر دسته از اشیا با نشانه متفاوتی سنجیده شده است. درباره شیشه، ترکیب ماده می‌تواند به تعیین محل ساخت کمک کند. درباره یشم، شکل و کارکرد تدفینی امکان مقایسه با نمونه‌های هان را می‌دهد. برای قطعات نقره‌ای، شکل زیورها و نمونه‌های مشابه در گورهای دوره للانگ مبنای مقایسه است. کنار هم قرار گرفتن این نشانه‌ها از تماس فرهنگی خبر می‌دهد، اما زنجیره انتقال هر قطعه هنوز روشن نشده است.
اشیا از آشنایی نخبگان هون با سنت‌های هنری و مادی بخش‌های گوناگون اوراسیا خبر می‌دهند. هنوز معلوم نیست هر قطعه چگونه به مغولستان رسیده است. دادوستد، هدیه میان هیئت‌های سیاسی یا انتقال از طریق جوامع واسطه از مسیرهای احتمالی‌اند.
نمونه‌های دی‌ان‌ای برای شناسایی فرد مدفون
هویت صاحب گور هنوز تعیین نشده است. پژوهشگران از مو و دندان بازمانده در تابوت نمونه جمع‌آوری کرده‌اند تا در آینده آزمایش ژنتیکی انجام دهند. هدف، بررسی جنس زیستی، سن و نسبت احتمالی فرد با کسانی است که در گورهای نزدیک دفن شده‌اند. نتیجه می‌تواند شناخت پژوهشگران از روابط خانوادگی و ساختار اجتماعی نخبگان هون را دقیق‌تر کند. تعیین منشأ آثار نیز می‌تواند ارتباطات فرهنگی این جامعه را در جهان باستان روشن‌تر کند.
- 14
- 5
