چهارشنبه ۰۲ تیر ۱۴۰۰
کد مقاله: ۱۴۰۰۰۳۰۰۲۸

اجزای تشکیل دهنده سنتور چیست؟ + تاریخچه

سنتور,سیم سنتور,نوازندگی سنتورسنتور یک ساز کاملاً ایرانی است که ابونصر فارابی آن را ساخت
یکی از سازهای سنتی و قدیمی ایرانی که در کشورهای دیگر با نام های متفاوتی شناخته میشود و به علت صدای دل نشینش از پر طرفدارترین سازها محسوب میشود ، سنتور نام دارد. در حجاریهای قدیمی آشور و بابل( ۶۶۹ پیش از میلاد) اثر تاریخی سنتور دیده می شود.

همه چیز درباره ساز سنتور

یک ساز کاملاً ایرانی که ابونصر فارابی آن را ساخت، سنتور می باشد. این ساز مانند بربط با گذشت زمان به خارج برده شد. تفاوت ساز سنتور در شکل ظاهر و نام های مختلفی است که در شرق و غرب عالم وجود دارد. ساخت سنتور در زمان گذشته با ۱۲ وتر سیم بم و ۱۲ وتر سیم زیر بود و به آن سنتور ۱۲ خرکی می گویند، در حالی که امروزه سنتور ۱۰ خرک و سنتور ۱۱ خرکی و سنتور لا کوک نیز ساخته می شود. به سنتور ۱۱ خرک، سنتور چپ کوک می گویند در واقع با اضافه کردن هر خرک به سنتور، صدای ساز یک پرده بم تر می شود.

سنتورهای معمولی دارای ۹ خرک می باشند و وسعت صدای آن ها از ۳ اکتاو بیشتر است و نوازنده موسیقی سنتی کوک ساز را در اجرای دستگاه های مختلف تغییر می دهد. رایج ترین نوع سنتور، سنتور ۹ خرک نام دارد که به آن سنتور سل کوک می گویند و براساس آن، نت های ردیف نوشته میشود. سنتور یکی از سازهای زهی مضرابی محسوب میشود که جنس آن از چوب و فلز است. شیوه نواختن این ساز  به این صورت است که در حالت نشسته و در موقعیتی که ضلع بزرگش در جلوی نوازنده به صورت افقی قرار دارد با دو مضراب چوبی نواخته میشود. ساخت سنتور مثل دیگر سازهای ملی و محلی در اندازه های مختلفی می باشد.

تاریخچه سنتور

تصاویر و حکاکی هایی از دوره های آشوری و بابلی( ۶۶۹ قبل از میلاد) باقی مانده که بیانگر اینست که افراد در آن سازی شبیه ذوزنقه و همانند سنتور را با یک طناب و یا نخ به گردن خود آویزان کرده اند و با آن می نوازند. ساز سنتور مشخص نیست که در کدام کشور برای نخستین بار استفاده شده ولی شواهد بیانگر آشنایی ایرانیان پیش از اسلام با این ساز بوده است و نام چنین سازی را« کونار» برگزیدند.

بدنه سنتور,سنتور,صدای سنتورسنتور یکی از سازهای زهی مضرابی محسوب میشود که جنس آن از چوب و فلز است

« ساز» یا« طوفان» که شبیه به سنتور امروزیست توسط عبدالقادر مراغه ای پس از اسلام معرفی شد که تفاوت آن با سنتور در بستن یک سیم برای هر صدا و کوک کردن آن با جابه جایی خرکها بود. قدمت آثار ی که کشف شده بیانگر اینست که ساز سنتور از ایران به کشورهای دیگر منطقه توسعه پیدا کرده است و به نام های مختلفی در دیگر کشورها وجود دارد، به عنوان نمونه نام این ساز در کشور چین،« یان- کین»، در اروپای شرقی« دالسی مر»، در آلمان و اتریش« مک پر»، در انگلستان« باترفلای»، در هند« سنتور»، و در امریکا« زیتر» و در کامبوج« فی» می باشد. البته نحوه ی استفاده از این ساز در این کشورها با یکدیگر تفاوت هایی دارد. ساز سنتور در برخی از نواحی کشور ارمنستان و گرجستان بسیار رواج دارد.

امروزه یان- کین یا همان سنتور چینی را یکی از  ساز های ملی چین به حساب می آورند ولی طبق دست نوشته های قدیمی به دلیل رفت و آمدهای زیاد بین چین و خاورمیانه در سلسله امپراتوری مین( سالهای ۱۳۶۸ تا ۱۶۴۴ هـ. م)، این ساز از فارس از طریق دریا به چین منتقل کردند.  این ساز، نخست در استان ساحلی کانتون نواخته می شد و پس از آن در چین رواج یافت.

رئوف یکتا بیگ که یکی از دانشمندان موسیقی ترکیه است در دائره المعارف لاوینیاک نوشته که سنتور یکی از آلات موسیقی قدیم یهودیان به شمار می رود. سنتور سازی براساس دایره المعارف موسیقی لاروس بوده که یهودیان وی را بسیار دوست داشتند. سنتور پیش از آغاز دوره قرون وسطی در اروپا توسعه یافت و افراد زیادی به آن جذب شدند. مسیحیان اروپایی که به شدت موسیقی و هنر را دوست داشتند این ساز را تکمیل کردند و سازهایی مانند پیانو نشات گرفته از این ساز میباشد .

انواع سنتور در ایران

به سنتور رایج در ایران که ۷۲ سیم دارد، سل کوک ۹ خرک می گویند. سنتورهای متنوعی به لحاظ ساختاری تا به امروز برای کاربردهای گوناگون ساخته شده اند که از آنها می توان به سنتورهای ۱۰، ۱۱ و ۱۲ خرک، سنتور لا کوک( که کاربرد آن بیشتر در تکنوازی ها و بداهه نوازی ها است و صدای زیرتری در مقایسه با سنتور سُل کوک دارد)، سنتور سی کوک( که ابعاد آن از سنتور لا کوک کم تر است)، سنتور باس، سنتور باریتون، سنتور کروماتیک و سنتور کروماتیک بم اشاره کرد.

نوازندگی سنتور

نوازندگی سنتور با استفاده از مضراب که دو چوب نازک میباشد ، انجام می شود. در گذشته مضراب ها بدون نمد بودند در حالی که امروزه بیش تر به مضراب ها نمد می چسبانند که سبب می شود آوای سنتور نرمتر و کم زنگ تر شود. نوازنده در اکثر اوقات، باید نت متفاوتی را با هر یک از مضراب ها اجرا کند، به همین منظور نوازندگی این ساز علاوه بر چابکی دست ها، نیازمند تمرکز ذهن میباشد که لازمه ی آن آزمون های فراوان است.

نوازندگان معروف و قدیمی سنتور,ساز سنتور در فرهنگ های دیگر,سنتورنوازندگی سنتور با استفاده از مضراب که دو چوب نازک میباشد، انجام می شود

سازی که اگر نوازنده بر آن چیره شود، میتواند کارهای زیبا و ماندگاری را با آن بنوازد، سنتور گفته میشود. به علت این که کوبه های مداوم مضراب روی سیم ها و تاثیرگذاری نم و گرما روی چوب و سیم ها باعث به هم زدن کوک میشود و از این رو ۷۲ سیم باید بطور منظم کوک یا هم خوان شود. درواقع سنتور، سازیست که بسیاری از پیامدهای پزشکی، همراه با زیبایی میتواند روی آوا و کوک آن تاثیرگذار باشد و حتی برای یک کوک دلخواه، نوازنده های کارکشته را ناکام می گذارد.

نوازندگان معروف و قدیمی سنتور

نوازندگان نامدار و قدیمی سنتور شامل محمدصادق خان، علی اکبر شاهی، سماع حضور، حبیب سماعی، حسین صبا، ابوالحسن صبا و از نوازندگان دهه های اخیر سنتور میتوان فرامرز پایور، داریوش صفوت، پرویز مشکاتیان، حسین ملک، منصور صارمی، فضل الله توکل، مجید نجاحی، ارفع اطرایی، مجید کیانی، سوسن دهلوی، پشنگ کامکار، رضا شفیعیان، جواد بطحایی، سیامک آقایی، اردوان کامکار، حسین پرنیا می باشد. مهدی ناظمی و داریوش سالاری از سازندگان مشهور سنتور هستند.

ساز سنتور در فرهنگ های دیگر

با توجه به نیازهای فرهنگی هر کشوری، تغیراتی در ساز سنتور پدید امده است. به جز اجراهای ردیف نوازی در ایران، تغییراتی در سنتور صورت گرفته است که از آن ها می توان به سنتور کروماتیک، سنتور دو طرفه و غیره اشاره کرد. تغییرات متنوع وشیوه های گوناگونی در نوازندگی سنتور در کشورهایی همچون عراق، مصر، هند، چین و در بسیاری از کشورهای اروپای شرقی دیده میشود.

اجزای تشکیل دهنده سنتور

به طور کلی ساز سنتور شامل قسمت های مختلفی از جنس چوب و فلز به شرح زیر می باشد :

> بدنه سنتور

> سیم سنتور

> خرک سنتور

> گوشی سنتور

> سیم گیر سنتور

> شیطانک سنتور

> آچار کوک سنتور

> مضراب سنتور

سنتور,میز سنتور,سنتور,کوک سنتورسنتور یکی از آلات موسیقی قدیم یهودیان به شمار می رود

اجزای زیادی برای آشنایی با ساز سنتور وجود دارند که بهتر است آنها را بشناسید. در نهایت همکاری این اجزا با یکدیگر باعث میشود صدای دلنشین و متفاوتی خلق شود.

* بدنه سنتور:

بزرگترین و اصلی ترین قسمت یک سنتور، بدنه سنتور می باشد. این بدنه درواقع یک جعبه چوبی است که متشکل از بخش های گوناگون میباشد و معمولا جنس آن از چوب درخت گردو می باشد. جعبه رزونانس نام دیگر بدنه سنتور است که شامل اجزای زیر میباشد :

 ۱. صفحه رو:

 صفحه رو به صفحه چوبی رویین سنتور گفته میشود که روی این صفحه، خرک های سنتور قرار گرفته و وظیفه ی آن، تحمل فشار سیم هایی با وزن حدودا ۲۰۰ کیلوگرم یا بیشتر می باشد. معمولاً دو گل زیبا به شکل بریده شده بر روی صفحه روی سنتور وجود دارد. تصور اشتباه برخی از افراد اینست که صدای سنتور از داخل جعبه و از این گل ها به گوش میرسد.

۲. صفحه زیر:

در زمان گذاشتن سنتور بر روی میز سنتور یا زمین، صفحه زیرین ساز با آن در تماس قرار میگیرد.

۳. کلاف:

کلاف سنتور که به شکل یک ذوزنقه است، قسمت دور سنتور را تشکیل می دهد. کلاف که بر روی ظلع سمت راست گوشی های سنتور قرار گرفته از ۴ ضلع تشکیل شده است. سیم گیر ها بر روی ضلع سمت چپ کلاف قرار گرفته است. پیشانی سنتور به ضلع جلویی و کوچکتر ساز گفته میشود. بعضی از سازندگان برای این که به راحتی سازهایشان تشخیص داده شود، یک طرح خاصی بر روی ضلع کوچک تر کلاف( پیشانی سنتور) اعمال میکنند.

سنتورهای سطح پیشرفته که توسط داوود شیرازی ساخته شده است نظیر سنتور مدل الماس و گوهر نیز با یک پلاک دایره ای طلایی رنگ و لوگوی داوود شیرازی بر روی پیشانی سنتور قابل مشاهده است. همچنین در ایام قدیم برای طراحی سنتی سنتور یک سوراخ کلاف بر روی ضلع بزرگ تر کلاف وجود دارد که اکنون بعضی از سازندگان آن را بر روی سنتورهایشان می گذارند. ولی این سوراخ در طراحی سنتورهای پژوهشکده سنتور  حذف شده تا مانع از ورود رطوبت( که برای سنتور مانند سم است) به داخل بدنه سنتور شود.

اجزای تشکیل دهنده سنتور,سنتور,تاریخچه سنتورساز سنتور از ایران به کشورهای دیگر منطقه توسعه پیدا کرده است

۴. پل:

در داخل جعبه سنتور، پل ها قرار دارند که مثل ستون های استوانه ای  روی صفحه زیر قرار گرفته و وظیفه ی آن ها تحمل فشار صفحه روی سنتور می باشد. جاگذاری این پل ها در سنتور از حساسیت خاصی برخوردار است و تعیین کننده کیفیت صدای سنتور می باشد.

* سیم سنتور:

شاید یکی از مهم ترین اجزا در بسیاری از سازها، سیم آن باشد. جنس این سیم که از فلز است، نقش مهمی در ساز سنتور ایفا می کند. بطور کلی در سنتور، دو نوع سیم موجود است که این دو سیم، تفاوت هایی از لحاظ جنس و رنگ با یکدیگر دارند. سیم های سنتور، به رنگ زرد و سفید است و به ترتیب وظیفه ی آن ها اینست که صدای بم و زیر را تولید کنند.

* خرک سنتور:

به مهره های چوبی در سنتور، خر ک گفته میشود که جایگاه آن ها در زیر سیم هاست. مفتول کوچکی در بالای خرک ها برای عدم تماس مهره های چوبی با سیم های سنتور قرار گرفته است. تعداد خرک های سنتور باتوجه به نوع و کاربرد آن ساز، فرق داد.

* گوشی سنتور:

گوشی های سنتور، ۷۲ میله است که از فولاد یا فلزات ضد زنگ ساخته شده است و در داخل بدن کلاف در ردیف های چهارتایی( جمعاً ۱۸ ردیف) سمت راست سنتور قرار گرفته اند. قسمت بیرونی گوشی ها به صورت بَر است. طول مستطیل، که به صورت مربع و چند گوشیهاست گاه به صورت مخروط( کونیک) تراش می خورند. تراش قسمت بیرونی سوراخی دارد که داخل آن، یک سر سیم فرو میرود و اضافه سیم( چند سانتی متر) دور آن پیچیده می شود.

* سیم گیر سنتور:

مفتول های فلزی کوچکی در سنتور  وجود دارد که به ان سیم گیر می گویند و وظیفه ی آن ها اینست که سیم ها را نگه میدارند.

* شیطانک سنتور:

در طرفین راست و ایراندخت چپ صفحه رویی سنتور، دو قطعه چوب باریک و بلند و کم ارتفاع به طول قاعده ذوزنقه وجود دارد که به آن چسبانده شده است و شیارهای افقی کم عمقی در سطح رویی آن ها وجود دارد که به فاصله یک میلیمتر و به تعداد سیم های سنتور برای عبور هر سیم ایجاد شده است. یک شیار در طول این دو شیطانک نیز وجود دارد که در آن مفتولی فلزی، با همان طول قرار گرفته است. مفتول روی شیطانک یک تا یک و نیم میلیمتر قطر دارد.

سنتور نوازی,ساخت سنتور,سنتوربا توجه به نیازهای فرهنگی هر کشوری، تغیراتی در ساز سنتور پدید امده است

* آچار کوک سنتور:

آچار کوک سنتور وسیله ایست که قسمتی از آن در دست قرار می گیرد  و به شکل T می باشد. این آچار احتمالا از چوب ساخته شده و سوراخ کم عمقی به شکل تراش سر گوشی در انتهای قسمت دیگر وجود دارد.

* مضراب سنتور:

طول مضراب های سنتور معمولاً ۲۲ سانتیمتر است. اجزای این مضراب ها شامل حلقه، سر و ساق است. جنسی که برای تولید مضراب در نظر گرفته میشود از نوع گردو، ازگیل و ... است. سر مضراب میتواند به دو نوع باریک یا پهن باشد. از نظر شکل ظاهری، مضراب های سنتور با هم فرق دارند.

گردآوری: بخش هنر و سینما سرپوش

  • 18
  • 4
۵۰%
sarpoosh
با این خبر موافقم با این خبر مخالفم
مطالب پیشنهادی,وبگردی
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
ابراهیم رئیسی,سید ابراهیم رئیسی ساداتی,فرزندان سید ابراهیم رئیسی بیوگرافی ابراهیم رئیسی رئیس جمهور ایران (+ تصاویر)

زاده:۲۳ آذر ۱۳۳۹

زادگاه:مشهد، ایران

دین:اسلام

ملیت:ایرانی

رشتهٔ تحصیلی:فقه و حقوق خصوصی

ادامه
صابر کاظمی,فعالیت های ورزشی صابر کاظمی,صابر کاظمی و افراد پشت خط زن بیوگرافی صابر کاظمی بازیکن والیبال (+جدیدترین تصااویر)

تاریخ تولد:  ۳ دی ماه سال ۱۳۷۷

محل تولد: شهرستان آق قلای استان گلستان

قد ۲:  متر و ۵ سانتی متر 

وزن: ۸۷ کیلوگرم 

پست:پشت خط زن

ادامه
سیامک خرمی,زندگینامه سیامک خرمی,عکسهای سیامک خرمی بیوگرافی سیامک خرمی بوکسور ایرانی + تصاویر

شروع فعالیت:سال ۱۳۶۲

پیشه:بوکسور 

ملیت:ایرانی

دانشگاه محل تحصیل:دانشگاه نپا

تحصیلات:دکترای تربیت بدنی و علوم ورزش

ادامه
امین رستمی,البوم امین رستمی,عکس امین رستمی خواننده بیوگرافی امین رستمی خواننده ی سبک پاپ (+ تصاویر)

زاده:۶  شهریور۱۳۵۹

زادگاه: اصفهان

پیشه: خواننده

ملیت: ایرانی

رشته تحصیلی:زیست شناسی بیوشیمی

ادامه
کمال کامیابی نیا,زندگی نامه کمال کامیابی نیا,کمال کامیابی نیا و همسرش بیوگرافی کمال کامیابی نیا بازیکن فوتبال کشور (+ تصاویر)

زادروز:۲۸ دی ۱۳۶۷

زادگاه:تهران

قد:۱٫۷۷ متر

پست:هافبک دفاعی

ملیت:ایرانی

ادامه
باران کوثری,فیلمهای باران کوثری,تصاویری از باران کوثری بیوگرافی باران کوثری بازیگر سینما و تلویزیون (+ تصاویر)

نام خانوادگی: کوثری

تاریخ تولد:۲۵ مهر ۱۳۶۴

محل تولد: تهران

تحصیلات: دانش آموختهٔ رشته نمایش از هنرستان سوره

ملیت: ایرانی

ادامه
آتوسا,زندگی نامه آتوسا,آتوسا دختر کوروش بیوگرافی آتوسا دختر کوروش کبیر و مادر خشایارشا

زادروز:۵۵۰ (پیش از میلاد)

زادگاه:پاسارگاد

مرگ:۴۷۵ (پیش از میلاد)

محل مرگ:پارسه

آرامگاه:نقش رستم در کنار داریوش بزرگ

دودمان:هخامنشی

ادامه
امانوئل سویدنبرگ,تصاویر امانوئل سویدنبرگ,عکسهای امانوئل سویدنبرگ زندگینامه امانوئل سویدنبرگ فیلسوفی باهوش تر از انیشتین (+تصاویر)

زاده:۲۸ ژانویهٔ ۱۶۸۸

زادگاه:استکهلم،  امپراتوری سوئد

دوره:فلسفه قرن هجدهم

علایق اصلی:الهیات, علم, فلسفه

درگذشت:۲۹ مارس ۱۷۷۲ 

ادامه
آریا برزگر,بازیهای لیگ برتر آریا برزگر,بازی های تیم ملی آریا برزگر بیوگرافی آریا برزگر بازیکن فوتبال ایران (+ تصاویر)

زاده:۱۸ مهر ۱۳۸۱   

زادگاه:شیراز

ملیت:ایرانی

پست:مهاجم

قد:۱٫۸۹ متر

ادامه
دیالوگ های داریوش ارجمند,دیالوگ های داریوش ارجمند در سریال ستایش,دیالوگ های داریوش ارجمند در فیلم ستایش

بهترین دیالوگ های داریوش ارجمند در ستایش دیالوگ های ماندگار سینمای ایران بسیار گسترده شده اند. با این که دیالوگ ها توسط فیلمنامه نوشته می شود، ولی میزان تاثیرگذاری آن ها به عواملی چون طرز گفتن و حس بازیگران در هر صحنه ای ربط دارد که یکی از آن ها دیالوگ های داریوش ارجمند می باشد. دیالوگ های داریوش ارجمند دیالوگ های هر سریالی میتوانند آموزنده و زیبا باشند.  باتوجه به همین اصل یکی از پایه های ماندگاری فیلم ها را باید دیالوگ هایی دانست که هر بازیگر بکار می برد. در ادامه با بهترین دیالوگ های داریوش ارجمند آشنا شوید: > دیالوگ های داریوش ارجمند در سریال ستایش روزی که جناره ی منو بدن به خاک اونیکه بیشتر اذیتم کرده بیشتر گریه میکنه اونیکه نخواسته منو ببینه میاد برا دیدن جنازم اونیکه دستمو نگرفت جلوتر از همه میره زیر تابوتم اونیکه نخواست سلامم کنه میاد واسه خدافظی عجب روزیه اون روز... > دیالوگ های داریوش ارجمند میگن یه روز یه پدر و پسر باهم راه میرفتن دست پدر رو شونه پسر بود پدر یهو پرسید من زورم از تو بیشتره یا تو زورت ازمن. پسر نه گذاشت و نه برداشت گفت: من! خیلی به پدر برخورد خیلی اومد کنار دیوار وایساد به پسرش نگاه کرد گفت آره شاخ شمشاد قد کشیدی، بازوت کلفت شده بایدم بی تعارف بگی زورت بیشتره گفت نه پدر! زور شما بیشتره! پدر گفت دکی تو که دو دیقه پیش یه چیز دیگه گفتی! پسر گفت اونموقع که گفتم  زورم بیشتره دست شما رو شونم بود! واسه همین از همه دنیا قویترم! افتاد؟!!! انواع دیالوگ های داریوش ارجمند > دیالوگ های به یادماندنی داریوش ارجمند ببین تا حالا شنیدی یه پرنده وقتی رو یه شاخه میشینه ترس اینو داشته باشه که شاخه بشکنه؟ راستش ازش نپرسیدم ولی فکر کنم نه نشنیدم واسه چی؟ نمیدونم ببین واسه اینکه پرندهه اطمینانش به بال خودشه نه به شاخه به پریدنشه نه به این شاخه نشد یه شاخه ی دیگه افتاد؟!!! > دیالوگ داریوش ارجمند دمت گرم خوشم اومد، اهل معامله ای یه چیزی میگیری، یه چیزی جاش میدی من راضی هستم > انواع دیالوگ های داریوش ارجمند من عادت کردم غصه هر اتفاق بدو یدفعه بخورم نه تمام عمر هر اتفاق بدی رو، باید یه روزی یادت بره  تموم شد و رفت رفتنی رفت، تموم حالا باید به فردا فکر کنیم به چیزای خوبی که هست به چیزای خوبی که باید باشه > دیالوگ های کوتاه داریوش ارجمند درمورد مجموعه ستایش میدونی حاجی داشتم فکر میکردم شب اول قبرم نکیر و منکر میان سراغم میپرسن.... حشمت فردوس تو این همه سال زندگی... یه روز دل خوش داشتی؟!! میگم نه میگن یه دفعه از ته دل خندیدی؟!! میگم نه میگن مسافرت رفتی؟!! میگم نه دریارو دیدی؟!! جنگل رفتی؟!! میگم نه میدونی؟!! اونوقت اونا میگن وقت مارو بیخودی نگیر مرد حسابی تو به جهنم عادت کردی برو اونطرف بهترین دیالوگ های داریوش ارجمند > دیالوگ های کوتاه داریوش ارجمند در سریال ستایش ببین آدم سه تا حرفه آ دال میم ولی آدم بودن خیلی حرفه > دیالوگ های داریوش ارجمند در فیلم جرم خدا اگه به پرنده ای آشیونه نده، خونه نده همه ی عمر مجبور به پروازش می کنه خدا! ما آشیونه نداریم. به ما پرواز بده. گردآوری: بخش هنر و سینما سرپوش

ویژه سرپوش