۱۱:۳۶ - ۱۷ مرداد ۱۳۹۸ کد خبر: ۹۸۰۵۰۴۳۱۰
کتاب، شعر و ادب

درباره یکی از رایج ترین الگوهای محاوره در زبان فارسی

این «خرت و پرت»ها چطور ساخته می شوند؟!

الگوهای محاوره در زبان فارسی,اخبار فرهنگی,خبرهای فرهنگی,کتاب و ادبیات

«کتاب متاب چی خوندی؟»، «پول مول داری؟»، «خرت و پرت خریدم»، «با اخم و تَخم بهم نگاه کرد»، «آس و پاس شدم» و... . این ترکیب‌ها بخشی از زبان روزمره‌مان هستند و انگار بدون آن‌ها نمی‌توانیم منظورمان را به خوبی بیان کنیم. درباره این که این ترکیب‌ها چه هستند و از کجا آمده‌اند؟ در ادامه می‌خوانید.

به امثالِ «ریزه میزه» چه می‌گویند؟

به ترکیب‌هایی مانند «ریزه میزه»، «رخت و پخت»، «شیله و پیله»، «چرت و پرت»، «کاغذ ماغذ» و... در زبان فارسی ترکیب‌های اِتباعی می‌گویند؛ یعنی جزء دومشان تابع جزء اول است و اگر تنها به کار رود، بی‌معنا یا مهمل است. واژه دوم تنها در صورتی معنا پیدا می‌کند که همراه با واژه اول به کار رود. این ترکیب‌ها نقش مهمی در زبان محاوره و روزمره ما دارند و روز به روز هم به تعدادشان اضافه می‌شود. به این دلیل که هر کسی در حین حرف زدن می‌تواند یکی از این ترکیب‌ها بسازد و فهرستشان را بلندبالاتر کند.

شاید برایتان جالب باشد بدانید این نوع ترکیب‌ها تنها مربوط به عصر و روزگار ما نیستند و سابقه‌ای طولانی دارند.

رودکی، پدر شعر فارسی در بیتی از ترکیب مهمل «خاک و ماک» استفاده کرده: «تا به‌ خاک اندرت نگرداند/ خاک و ماک از تو برندارد کار». رد پای «رخت و پخت» در شعر حافظ هم دیده می‌شود: «وقت است کز فراق تو وز سوز اندرون/ آتش در افکنم به همه رخت و پخت خویش». همچنین «کند و مند» در شعر فردوسی، «خان و مان» در شعر سعدی، «تار و مار» و «کژ و مژ» در شعر سنایی، «شور مور» و «شار مار» در شعر خاقانی و «لوت و پوت» در شعر مولوی نشان می‌دهد که شاعران فارسی زبان هم به ساخت این ترکیب‌ها علاقه داشته‌اند و در شعرشان هم از آن‌ها استفاده کرده‌اند. این نوع ترکیب‌ها از قرن سیزدهم به بعد در محاوره ایرانی‌ها بیشتر رواج پیدا کرد.

اصول «پول مول»‌سازی چیست؟

یک نکتۀ مهم درباره ترکیب‌های اتباعی این است که نباید آن‌ها را با ترکیب‌های مترادف و هم‌معنا اشتباه گرفت مانند «دار و درخت»، «چک و چونه»، «سوراخ سنبه» و... . بیشتر واژه‌های مهمل همان واژه اصلی هستند و فقط حرف اولشان تغییر کرده مانند «رخت و پخت». بعضی از واژه‌ها ممکن است چند تابع مهمل داشته باشند مانند «پول» که به دو شکل «پول و پله» و «پول مول» به کار می‌رود. خیلی از این ترکیب‌ها با حرف ربط «و» به هم وصل می‌شوند و بعضی‎هایشان هم بدون آن به کار می‌روند. همیشه هم این‌طور نیست که واژه دوم این ترکیب‌ها بی‌معنا باشد.

گاهی هم ممکن است این واژه بی‌معنا اول بیاید مانند «پت و پهن» و «کَت و کلفت». نکتۀ آخر هم این که دو واژۀ این ترکیب‌ها همیشه هم پشت سر هم نمی‌آیند و گاهی بینشان فاصله می‌افتد. مثلا در این دو بیت مولوی واژۀ «کژ» و تابع آن یعنی «مژ» با فاصله از هم آمده‌اند: «چون کشتی بی‌لنگر کژ می‌شد و مژ می‌شد/ وز حسرت او مرده صد عاقل و فرزانه».

ستاره منوچهری

khoras​annews.‎​com
  • 10
  • 4
۵۰%
sarpoosh
با این خبر موافقمبا این خبر مخالفم
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
وب گردی
گری هوپر,بیوگرافی گری هوپر,زندگینامه گری هوپر بیوگرافی گری هوپر، مهاجم انگلیسی

نام کامل:گری هوپر

زادروز:۲۶ ژانویهٔ ۱۹۸۸

زادگاه:هارلو، انگلستان

قد:۱٫۷۷ متر

پست:مهاجم

ادامه
مهران مدیری,بیوگرافی مهران مدیری,عکس مهران مدیری بیوگرافی مهران مدیری بازیگر توانمند ایرانی (+ عکس فرزندان)

نام اصلی: مهران مدیری

تولد: ۱۸ فروردین ۱۳۴۶

تهران، ایران

زمینه فعالیت: هنرپیشه، کارگردان، تهیه‌کننده

طراح صحنه و مجری

محل زندگی: تهران

ادامه
هانده ارچل,بیوگرافی هانده ارچل,عکس هانده ارچل بیوگرافی هانده ارچل و علت مشهور شدنش (+عکس)

چکیده ای از بیوگرافی هانده ارچل:

تولد : ۲۴ نوامبر ۱۹۹۳

محل تولد: استانبول (ترکیه)

محل زندگی: استانبول، ترکیه

ملیت: پدر (ترکیه) مادر (آلمان)

پیشه: بازیگر و مجری و مدل (ستاره سینمای ترکیه و بهترین مدل ترکیه)

ادامه
گروه سون,بیوگرافی گروه سون,عکس گروه سون بیوگرافی گروه سون (+ نحوه تشکیل گروه سون)

گزیده ای از بیوگرافی گروه سون:

نام مستعار: سون

سبک‌: پاپ

ساز: گیتار و پیانو

اعضای کنونی:

ادامه
هرویه میلیچ,هروویه میلیچ,بیوگرافی هرویه میلیچ بیوگرافی هروویه میلیچ، مدافع جدید استقلال

نام اصلی:   هروویه میلیچ

زادروز:   ۱۰ مهٔ ۱۹۸۹ ‏

زادگاه:  اوسییک، کرواسی

قد:  ۱٫۸۳ متر (۶ فوت ۰ اینچ)

 وزن:  ۷۴ کیلو

پست:  مدافع چپ / وینگر

ادامه
مانوئل پوکیارلی,بیوگرافی مانوئل پوکیارلی,عکس های مانوئل پوکیارلی بیوگرافی مانوئل پوکیارلی + تصاویر مراسم ازدواجش

بیوگرافی مانوئل پوکیارلی

نام کامل: مانوئل پوکیارلی (manuel pucciarelli)

تاریخ تولد: ۱۷ ژوئن ۱۹۹۱ ‏

زادگاه: پراتو

قد: ۱٫۷۴ متر (۵ فوت ۸ ۱⁄۲ اینچ)

پست : مهاجم دوم/هافبک هجومی

ادامه
مودیبو مایگا,بیوگرافی مودیبو مایگا بیوگرافی مودیبو مایگا، بازیکن جدید پرسپولیس

نام کامل:مودیبو مایگا

تولد:۳ سپتامبر ۱۹۸۷ ‏

زادگاه:باماکو، مالی

قد:۱٫۸۵ متر( ۶ فوت ۱ اینچ)

پست:مهاجم، هافبک

ادامه
فرناندو کانسین,بیوگرافی فرناندو کانسین,عکس های فرناندو کانسین بیوگرافی فرناندو کانسین + عکس همسرش

نام کامل: فرناندو کانسین ماتوس

نام  به انگلیسی: Fernando Canesin Matos

زادروز: ۲۷ فوریهٔ ۱۹۹۲ ‏

زادگاه: ریبرآ پرتو، برزیل

قد: ۱٫۷۶ متر

پست: هافبک

ادامه
شیخ دیاباته,بیوگرافی شیخ دیاباته,بازیکن جدید استقلال بیوگرافی شیخ دیاباته مهاجم جدید استقلال

نام کامل: شیخ تیدیانه دیاباته( فرانسوی:Cheick Tidiane Diabaté)

تاریخ تولد: ۱۹۸۸

محل تولد: باماکو، مالی

قد: ۱٫۹۴ متر

پست: مهاجم

باشگاه سابق: الامارات

ادامه

دلم خواسته بود بگویم نرو ، به تو نه ، به همه آدم های کوچه ، به پرنده هایی که می نشستند روی درخت های تازه برگ داده ، به گربه هایی که توی حیاط می دویدند، به کلاغی که بلند می پرید و صدای قارقارش تو را یاد حیاط مادربزرگ می انداخت .

...[ادامه]
ویژه سرپوش
شاید از دست داده باشید