سه شنبه ۲۶ تیر ۱۴۰۳
کد مقاله: ۱۴۰۰۰۶۰۰۵۳

انواع مسمط و کاربرد آن نزد شاعران پارسی زبان

مسمط,مسمط چیست,قالب شعری مسمطمسمط در ادبیات فارسی سابقه‌ای دیرین دارد و از زمان تولد کم و بیش مورد توجه شاعران بوده است
قصاید یا اشعاری که دارای وزن یکسانی هستند با نام مسمط شناخته می شوند و این قالب ابداعی از تلفیق و ترکیب بخش هایی کوچک به نام رشته ها بوجود آمده است. منوچهری دامغانی که شاعر قرن پنجم بوده، قالب مسمط را بنیان گذاری کرده است و تمامی مسمطات او، شش مصراعی هستند.

مسمط

یکی از قالب های ابداعی پارسی زبانان که متشکل از چندین بخش با توجه اختیار شاعر میباشد ، مسمط نام دارد. درواقع این قالب، نوعی از قصیده یا اشعار است که شاعر از آن در چند مصراع هم قافیه استفاده می کند و از قافیه ای دیگر در مصراع آخر آن استفاده میکند. به هر قسمتی از مسمط، رشته گفته میشود. رشته ها از نظرقافیه با هم فرق دارند و همهٔ مصراع ها غیر از مصراع آخر در هر رشته، هم قافیه است. به مصراع آخرِ هر رشته در مسمط، بند می گویند. بندها درواقع با یکدیگر هم قافیه اند و همهٔ رشته ها را به هم متصل میکنند. مسمط برگرفته از سمط میباشد که معنی آن در عربی، رشته( اسم) یا در رشته کشیدن مروارید( فعل) می باشد. با توجه به اینکه بخش های یک شعر با بیت های مصراع خاص در قالب شعری دنبال میشوند یا از نظر قافیه یکسانند یا مصراع بطور یکسان تکرار می شود، به این طریق در میان آنها رشته ای کشیده شده باشد. به عنوان مثال، مسمط در قصیده نظیر تغزل و مدح و اشعار ملی و میهنی سروده می شود.

مسمط از ساختمان قصیده برخوردار است. در ابتدا تغزل است درحالیکه پس از آن، تخلص به مدح می پردازد. این نوع جدید مسمط را منوچهری دامغانی از طریق مسمط ابداع کرده است ، مسمط قدیم به بیتی چند قسمتی گفته میشود که قسمت های آن دارای یک قافیه میباشد ( قافیه درونی) ولی قسمت آخرش با قسمت های آخر ابیات دیگر هم قافیه است( قافیه بیرونی). گاهی وقت ها، او چنین اشعاری را شعر مسجع می نامید که در اشعار مولانا، نمونه هایی از آن قابل مشاهده است.

تاریخچه مسمط

قدمت مسمط در ادبیات فارسی، بسیار زیاد است و شاعران از زمان ابداع این قالب، کم و بیش به آن جذب شده اند؛ یکی از ابداعات منوچهری به نام مسمط شناخته شده ، بدین دلیل که در اشعار فارسی، پیش از او اثری از مسمط وجود نداشته است. مسمط با ظهورشخصی به نام میرزا حبیب ا...شیرازی که به لقب قاآنی معروف بود در دوره ی فتحعلیشاه قاجار مجددآ رواج پیدا کرد.

بدون شک، منوچهری دامغانی و قاآنی شیرازی از بهترین مسمط سرایان به شمار می روند. لامعی گرگانی پس از منوچهری، شروع به سرودن مسمط کرد. یازده مسمط در دیوان منوچهری دامغانی دیده میشود که تمامی آنها شش مصراعی است و شاعردر آنها بعداز این که طبیعت علی الخصوص ، خزان و بهار را توصیف می کند سلطان مسعود غزنوی و دیگر امرای این سلسله را تحسین میکند. آثار بسیاری از مسمطات او در دیوان لامعی گرگانی( قرن پنجم) وجود دارد ولی بخشی از یک مسمط او توسط شمس قیس رازی در کتاب المعجم به ثبت رسیده است که عبارتست از:

مرغ آبی سرای اندر چون نای سرای ••• با شکوفه به دهان باز گرفته سرنای

اثر پایش گویی که به فرمان خدای ••• بر زمین برگ چنار است چو بردارد پای

بر تن از حله قبا دارد و در زیر قبای ••• آبگون پیرهنی جیب وی از سبز حریر

قالب شعری مسمط,مسمط تضمینی,مسمطمسمط از قالب های ابداعی پارسی زبانان است که بنا بر اختیار شاعر،از چندین بخش تشکیل میشود

منشا شعر مسمط

یکی از انواع مشهور شعر عرب به نام مسمط میباشد و یک قصیده ی چند بعدیست که در شعر جاهلی، نمونه هایی از آن به کار رفته است و در دوره های بعد توسط شاعران عرب، مورد استفاده قرار گرفته است. ظاهرا منوچهری از شعر عرب توانسته مسمط را یاد بگیرد. علی الخصوص ، او آشنایی و الفت بسیاری با شعر عرب داشته و طبق بیانات او دیوان اشعار بسیاری از شعر عرب را از بر بوده است.( من بسی دیوان شعر تازیان دارم ز بر) ؛ به همین خاطر، شاید در این باره ، کاربرد کلمه ابداع صحیح نباشد.

انواع مسمط

> مسمط مسدس:

مسمط مثلث به مسمط هایی گفته میشود كه بند مسمط و رشته ی مسمطشان در کل، سه مصراع باشد درحالیکه مسمط مربع دارای چهار مصراع است و مسمط مخمس از پنج مصراع تشکیل شده است. همچنین مسمط مسدس، متشکل از شش مصراع می باشد. بنابراین مسمط به حداقل مثلث و حداكثر مسدس گفته میشود و معمولاً هم، از نوع اخیر است. به طور مثال مسمطات منوچهری، شش مصراعی است.

> مسمط تضمینی:

مسمط تضمینی به نوعی مسمط گفته میشود که شاعر از طریق شعرای دیگر، ابیاتی از آنرا تضمین کرده است. به طور مثال قطعه ای در دیوان سعدی موجود است که آن قطعه را، شاعری همچون ملک الشعرای بهار با اضافه کردن چند بیت دیگر، زیباتر کرده و در دیوان خود با نام خودش چاپ کرده است. به چنین مسمط زیبایی، مخمس و به بیانی دیگر مخمس تضمینی یا مسمط تضمینی گفته میشود.

> تضمین بر غزل:

معمولاً دو مصراعی که در آخر برخی از مسمط ها استفاده شده برگرفته از یک غزل مشهور میباشد که به آن تضمین بر غزل می گویند.

> مسمط نو:

مسمط نو شامل تکنیک، زبان و مضامین نو می باشد که برخی وقت ها این مضامین اجتماعی هستند.

گاهی وقت ها مسمط هایی با ساختاری متفاوت از مسمط سنتی در جریان های مرکب حرکت می بینیم. به عنوان مثال در اشعار شاعران غزل در دههٔ هفتاد، با خواندن بعضی از مسمط ها متوجه میشویم که همان قواعد کلاسیک برقرار است و تنها تفاوتشان در مضامین، تکنیک ها و زبانی جدید است. درحالیکه اشعاری را در جریان مرکب حرکت می بینیم که به ساختار کلاسیک مسمط از نظر قافیه و وزن، پایبند نیستند.

انواع شعر مسمط,تاریخچه مسمط,مسمط نوهر بخش از مسمط را یک رشته می‌گویند

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 15
  • 4
۵۰%
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
بزرگمهر بختگان زندگینامه بزرگمهر بختگان حکیم بزرگ ساسانی

تاریخ تولد: ۱۸ دی ماه د ۵۱۱ سال پیش از میلاد

محل تولد: خروسان

لقب: بزرگمهر

حرفه: حکیم و وزیر

دوران زندگی: دوران ساسانیان، پادشاهی خسرو انوشیروان

ادامه
صبا آذرپیک بیوگرافی صبا آذرپیک روزنامه نگار سیاسی و ماجرای دستگیری وی

تاریخ تولد: ۱۳۶۰

ملیت: ایرانی

نام مستعار: صبا آذرپیک

حرفه: روزنامه نگار و خبرنگار گروه سیاسی روزنامه اعتماد

آغاز فعالیت: سال ۱۳۸۰ تاکنون

ادامه
یاشار سلطانی بیوگرافی روزنامه نگار سیاسی؛ یاشار سلطانی و حواشی وی

ملیت: ایرانی

حرفه: روزنامه نگار فرهنگی - سیاسی، مدیر مسئول وبگاه معماری نیوز

شغل های دولتی: کاندید انتخابات شورای شهر تهران سال ۱۳۹۶

حزب سیاسی: اصلاح طلب

یاشار سلطانیبیوگرافی یاشار سلطانی

ادامه
زندگینامه امام زاده صالح زندگینامه امامزاده صالح تهران و محل دفن ایشان

نام پدر: اما موسی کاظم (ع)

محل دفن: تهران، شهرستان شمیرانات، شهر تجریش

تاریخ تاسیس بارگاه: قرن پنجم هجری قمری

روز بزرگداشت: ۵ ذیقعده

زندگینامه امامزاده صالح

باورها و اعتقادات مذهبی، نقشی پررنگ در شکل گیری فرهنگ و هویت ایرانیان داشته است. احترام به سادات و نوادگان پیامبر اکرم (ص) از جمله این باورهاست. از این رو، در طول تاریخ ایران، امامزادگان همواره به عنوان واسطه های فیض الهی و امامان معصوم (ع) مورد توجه مردم قرار داشته اند. آرامگاه این بزرگواران، به اماکن زیارتی تبدیل شده و مردم برای طلب حاجت، شفا و دفع بلا به آنها توسل می جویند.

ادامه
شاه نعمت الله ولی زندگینامه شاه نعمت الله ولی؛ عارف نامدار و شاعر پرآوازه

تاریخ تولد: ۷۳۰ تا ۷۳۱ هجری قمری

محل تولد: کوهبنان یا حلب سوریه

حرفه: شاعر و عارف ایرانی

دیگر نام ها: شاه نعمت‌الله، شاه نعمت‌الله ولی، رئیس‌السلسله

آثار: رساله‌های شاه نعمت‌الله ولی، شرح لمعات

درگذشت: ۸۳۲ تا ۸۳۴ هجری قمری

ادامه
آپولو سایوز ماموریت آپولو سایوز؛ دست دادن در فضا

ایده همکاری فضایی میان آمریکا و شوروی، در بحبوحه رقابت های فضایی دهه ۱۹۶۰ مطرح شد. در آن دوران، هر دو ابرقدرت در تلاش بودند تا به دستاوردهای فضایی بیشتری دست یابند. آمریکا با برنامه فضایی آپولو، به دنبال فرود انسان بر کره ماه بود و شوروی نیز برنامه فضایی سایوز را برای ارسال فضانورد به مدار زمین دنبال می کرد. با وجود رقابت های موجود، هر دو کشور به این نتیجه رسیدند که برقراری همکاری در برخی از زمینه های فضایی می تواند برایشان مفید باشد. ایمنی فضانوردان، یکی از دغدغه های اصلی به شمار می رفت. در صورت بروز مشکل برای فضاپیمای یکی از کشورها در فضا، امکان نجات فضانوردان توسط کشور دیگر وجود نداشت.

مذاکرات برای انجام ماموریت مشترک آپولو سایوز، از سال ۱۹۷۰ آغاز شد. این مذاکرات با پیچیدگی های سیاسی و فنی همراه بود. مهندسان هر دو کشور می بایست بر روی سیستم های اتصال فضاپیماها و فرآیندهای اضطراری به توافق می رسیدند. موفقیت ماموریت آپولو سایوز، نیازمند هماهنگی و همکاری نزدیک میان تیم های مهندسی و فضانوردان آمریکا و شوروی بود. فضانوردان هر دو کشور می بایست زبان یکدیگر را فرا می گرفتند و با سیستم های فضاپیمای طرف مقابل آشنا می شدند.

فضاپیماهای آپولو و سایوز

ماموریت آپولو سایوز، از دو فضاپیمای کاملا متفاوت تشکیل شده بود:

ادامه
نیلوفر اردلان بیوگرافی نیلوفر اردلان؛ سرمربی فوتسال و فوتبال بانوان ایران

چکیده بیوگرافی نیلوفر اردلان

نام کامل: نیلوفر اردلان

تاریخ تولد: ۸ خرداد ۱۳۶۴

محل تولد: تهران 

حرفه: بازیکن سابق فوتبال و فوتسال، سرمربی تیم ملی فوتبال و فوتسال بانوان

سال های فعالیت: ۱۳۸۵ تاکنون

قد: ۱ متر و ۷۲ سانتی متر

ادامه
حمیدرضا آذرنگ بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ؛ بازیگر سینما و تلویزیون ایران

چکیده بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ

نام کامل: حمیدرضا آذرنگ

تاریخ تولد: تهران

محل تولد: ۲ خرداد ۱۳۵۱ 

حرفه: بازیگر، نویسنده، کارگردان و صداپیشه

تحصیلات: روان‌شناسی بالینی از دانشگاه آزاد رودهن 

ادامه
محمدعلی جمال زاده بیوگرافی محمدعلی جمال زاده؛ پدر داستان های کوتاه فارسی

تاریخ تولد: ۲۳ دی ۱۲۷۰

محل تولد: اصفهان، ایران

حرفه: نویسنده و مترجم

سال های فعالیت: ۱۳۰۰ تا ۱۳۴۴

درگذشت: ۲۴ دی ۱۳۷۶

آرامگاه: قبرستان پتی ساکونه ژنو

ادامه

حکایت های اسرار التوحید اسرار التوحید یکی از آثار برجسته ادبیات فارسی است که سرشار از پند و موعضه و داستان های زیبا است. این کتاب به نیمه ی دوم قرن ششم هجری  مربوط می باشد و از لحاظ نثر فارسی و عرفانی بسیار حائز اهمیت است. در این مطلب از سرپوش تعدادی از حکایت های اسرار التوحید آورده شده است.

...[ادامه]
ویژه سرپوش