تصور بسياري از مردم از كاهش نرخ تورم پايين آمدن قيمت كالاهاست؛ اين در حالي است كه معناي كاهش نرخ تورم، ثبات قيمتها در مدتي طولاني است. اين روزها افزايش بيرويه قيمتها در بازارهاي مختلف به ويژه بازار سكه و ارز حاكي از افزايش نرخ تورم در كشور است؛ چراكه رقم نقدينگي نيز به ميزان قابل توجهي افزايش داشته و به سمت بازارهايي كه سوددهي بيشتري دارد، مانند بازار ارز، سرازير شده است. طبق آمار رسمي در حال حاضر نرخ تورم در كشور ۱۰.۲ درصد است اما وقتي در بازارها قيمت كالاها را مشاهده ميكنيم، اين طور به نظر نميرسد.
قدرت خريد مردم به اندازهاي پايين آمده كه هر روز ميتوانيم خود را فقيرتر از روز قبل بدانيم. در خصوص بحث نرخ تورم و همچنين قدرت خريد كارگران در كشور بازرس مجمع عالی نمایندگان کارگران کشور تورم واقعي تیر را حدود ۳۰۰ درصد ميداند و معتقد است كه مسئولان بايد نرخ تورم واقعي را به مردم اعلام كنند. وي همچنين گفته است: «از ابتدای سال ۹۷ تاکنون قدرت خرید کارگران حدود ۵۰درصد به صورت غیر قابل انکار کاهش یافته است».
اين روزها خبرهايي از وضعيت كشور ونزوئلا و نرخ شديد تورم در اين كشور شنيده ميشود؛ كشوري كه طبق آمارهاي موجود مردم در آن براي خريد يك عينك بايد چهار ماه كار كنند. با اتفاقاتي كه در چند وقت گذشته در كشور ما رخ داده و افزايش بيرويه و سريع قيمت كالاها وحشت اين فاجعه كه به سمت ونزوئلا شدن پيش برويم در دل مردم بسيار زياد شده است. در چنين شرايطي مسئوليت دولتمردان براي حفظ كشور از فاجعههاي اينچنيني صدچندان ميشود.
سفره كارگران در خطر جدي
كارگران قشري از جامعه هستند كه به دليل داشتن درآمد حداقلي شايد به نوعي بتوان گفت بيشتر از اقشار ديگر جامعه از نوسانات اقتصادي متاثر ميشوند وقدرت خريد آنها كاهش پيدا ميكند. حمیدرضا امامقلی تبار، بازرس مجمع عالی نمایندگان کارگران کشور در اين خصوص به تسنيم گفته است: تورم در بخش خوراکیهای ضروری به جز نان مابقی اقلام هم چه در بحث لبنیات و حبوبات و پروتئینها و میوهها حداقل افزایش ۱۵و حداکثر ۳۰درصدی را نشان می دهد. با این حساب برخی از اقلام ضروری همچون میوهها و پروتئینها از سفره تعداد زیادی از کارگران و خانواده آنها رخت بربسته که در آینده مشکلات شدیدی را از حیث سلامتی برای خانوادههای کارگران به بار خواهد آورد.
در بخش بهداشت و درمان و علی الخصوص در تامین اقلام دارویی و نیز پوشاک مشكلاتي وجود دارد كه دلایل آن، ضعف در سیستمهای نظارتی و کم تحرکی آنهاست.به طوري كه نرخ ارائه اين خدمات به مراتب بالاتر از نرخ اعلامی بوده است. البته موارد دیگری در سبد مورد نیاز خانوارها همچون ورزش، مسافرتهای زیارتی و سیاحتی و سینما و رستوران سایر آیتمها به مرور در حال تبدیل شدن به رویایی دست نیافتنی است که افزایش و کاهش این موارد تاثیری در زندگی بیش از نیمی از جمعیت کشورمان نخواهد داشت.
همه این افزایشها بدون در نظر گرفتن افزایش افسار گسیخته نرخ ارز بوده که از ابتدای سال جاری به طور محسوسی در افزایش قیمتها تاثیرات عجیبی را به دنبال داشته است که بنا بر اعلام رسمی نمایندگان کارگران از ابتدای سال ۹۷ تاکنون قدرت خرید کارگران را حدود ۵۰درصدبه صورت غیر قابل انکاری کاهش داده است.
سقوط رشد اقتصادي
به عقيده كارشناسان به طور معمول اين نرخ تورم است كه بر نرخ ارز تاثيرگذار است اما وقتي كه نرخ ارز به يكباره دچار نوسان و افزايش قيمت شود، بر نرخ تورم اثرگذار خواهد بود. در اين خصوص مرکز پژوهشهای مجلس اعلام کرده هر ۱۰ درصد رشد نرخ ارز باعث افزایش دو درصدی نرخ تورم خواهد شد و در صورت کاهش یک میلیون بشکهای صادرات نفت ایران، رشد اقتصادی به منفی دو درصد سقوط خواهد کرد. بازار ارزهای خارجی، طلا و سکه، خودرو و در نهایت بازار بورس اوراق بهادار از جمله مهمترین بازارهایی هستند که در ماههای اخیر دچار التهاب شده و قیمتها در این بازارها با شیب زیادی رو به افزایش بودهاند.
علاوه بر این بازارها، اين اواخرقیمت برخی کالاها و خدمات مصرفی خانوار مثل گوشت گوسفند، گوشت مرغ، برنج، چای، دارو و ... نیز افزایش یافته است. اگر نگاهي به فرآيند نرخ تورم اعلام شده توسط بانک مرکزی و مرکز آمار بيندازيم، مشاهده خواهيم كرد كه این نرخ در خرداد به ترتیب ۹.۴ و ۸.۲ درصد بوده است. اين در حالي است كه نرخ تورم اعلام شده با تصور مردم از اين نرخ تفاوت دارد. واقعيت اين است كه نرخ تورم، متوسط افزایش قیمت کالاها و خدمات سبد خانوار در ۱۲ ماه اخير است. به اين ترتيب حتي اگر در تمام كالاهاي سبد خانوار شوك قيمتي اتفاق بيفتد، يك دوازدهم آن در تورم ماه جاري اثر خواهد گذاشت. تورم نقطه به نقطه در اين شرايط بيشتر ميتواند با تلقي عمومي از آن منطبق باشد.
بررسی نرخ تورم و تلقي عمومي
نرخ تورم نقطه به نقطه در فروردین ۹۷ برابر ۷.۹درصد بوده و در خرداد به ۱۳.۷ درصد رسيده است. افزایش اتفاق افتاده در برخی از زیربخشها که تاثیر زیادی بر تلقی عمومی از تورم دارند، بسیار قابل توجه است. برای مثال شاخص قیمت خوراکیها و آشامیدنیها تنها در خرداد نسبت به ماه قبل ۸.۸ درصد رشد داشته است. بررسی شاخص قیمت تولیدکننده نیز نشان از رشد قابل توجه این شاخص دارد. شاخص بهای تولیدکننده در ایران براساس سال پایه ۱۰۰=۱۳۹۵ در تیر ۹۷ به عدد ۱۳۵.۶ رسید که نسبت به ماه قبل ۱۰.۳ درصد افزایش داشته است.
این شاخص در تیر ۹۷ نسبت به ماه مشابه سال قبل معادل ۲۷.۸ درصد افزایش را نشان میدهد. با وجود اينكه نرخ تورم همچنان تك رقمي است اما با توجه به زیرشاخصهای شاخص قیمت تولیدکننده و مصرفکننده، خواهيم ديد كه روند فزاینده تورم و خروج از کانال تک رقمی برای برخی گروههای کالایی و در نهایت برای شاخص کل در آینده نزدیک اتفاق خواهد افتاد.
انواع نرخ تورم در يك سال
در خصوص بحث نرخ تورم و ارتباط آن با نرخ ارز، هادي حقشناس، اقتصاددان به «قانون» ميگويد: نرخ تورم در تير سال جاري، سه نرخ مجزا اعلام شده است. نرخ تورم ماهانه كه عدد ۴/۳ در صد بوده و مفهومش اين است كه كالاها و خدمات در تير نسبت به خرداد ۴/۳ درصدافزايش قيمت داشتهاند و به اين نرخ، نرخ تورم ماهانه گفته ميشود. نرخ تورم نقطه به نقطه كه در تير ۹۷ نسبت به تير سال ۹۶ حدود ۱۸ درصد بوده است؛ يعني قيمت كالاها و خدمات در تير سال ۹۷ نسبت به تير سال ۹۶ حدود ۱۸ درصد افزايش داشته است و نرخ سوم، نرخ تورم ميانگين است؛ به اين معني كه چهار ماه سال جاري نسبت به چهار ماه اول سال ۹۶، سنجيده ميشود كه اين نرخ در امسال حدود ۲/۱۰ درصدافزايش داشته است.
بنابراين ما سه نوع افزايش قيمت در طول يك سال براي نرخ تورم داريم؛ افزايش قيمت ۱۰ درصد، افزايش قيمت ۴/۳ درصد و افزايش قيمت حدود ۱۸ درصد. بنابراين همانطور كه مشاهده ميكنيد، هيچ يك از اين سه نوع نرخ تورم كه تورم ماهانه، نقطه به نقطه و ميانگين ناميده ميشوند، بيانگر اين نيست كه قيمتها ۱۰۰ درصد افزايش پيدا كرده باشد. گرچه ممكن است در كالايي ۱۰۰ درصد افزايش قيمت را مشاهده كنيم اما در سبد كالاهاي مصرفي خانوارها ميانگين افزايش قيمتها درواقع همان طور كه ذكر شد، تورم نقطه به نقطه بوده كه بيشترين افزايش را داشته؛ يعني تير امسال نسبت به تير سال گذشته، ۱۸ درصد افزايش پيدا كرده است. از اين كه بگذريم، دستمزد كارگران را مطابق با ميانگين تورم سالانه در نظر ميگيرند.
يعني در اسفند هر سال ملاحظه ميكنند كه تورم آن سال نسبت به سال قبل چقدر بوده و آن ميشود مبناي افزايش يا تعيين دستمزد كارگران و با چند درصد بالا يا پايين اعمال ميشود. البته در سال ۹۲ تا ۹۶ مجموع افزايش دستمزد كارگران بيش از مجموع تورم تجميعي سالهاي ۹۲ تا ۹۶ بوده است.
تاثير متقابل تورم و ارز بر يكديگر
افزایش قیمت کالاهای وارداتی مصرفی خانوار و افزایش قیمت کالاهای واسطه ای و در نتیجه افزایش هزینه های تولید ميتواند از مهمترين مولفههايي باشد كه باعث تاثيرگذاري نرخ ارز بر نرخ تورم باشد. طبق اعلام مركز پژوهشهاي مجلس، به ازای هر ۱۰ درصد افزایش نرخ ارز، نرخ تورم دو درصد رشد خواهد داشت. تحریمهای اقتصادی از کانالهای کاهش صادرات نفت، کاهش صادرات غیرنفتی و محدودیت واردات بر تولید و بخش حقیقی اقتصاد ایران اثرگذار خواهد بود.
در صورت کاهش ۵۰۰ هزار بشکهای صادرات نفت، رشد اقتصادی سال ۹۷ برابر ۰.۵ درصد و در صورت کاهش یک میلیون بشکهای صادرات نفت این رقم به منفی دو درصد خواهد رسید. حقشناس در اين خصوص بيان ميكند: اما درباره اينكه چه رابطهاي بين نرخ ارز و تورم وجود دارد بايد گفت، نكته اين است كه به طور معمول وقتي نرخ ارز افزايش پيدا ميكند، به دنبال آن نرخ تورم نيز افزايش مييابد؛ درواقع نرخ تورم متغيري وابسته و در اينجا نرخ ارز متغيري مستقل است. البته اين در شرايطي است كه به يكباره نرخ ارز تغيير كند؛ وگرنه در بلندمدت اين نرخ تورم است كه عامل افزايش نرخ ارز است.
در همين سال جاري اگر تورم در تير دو رقمي شد، يكي از دلايلش اين بود كه نرخ ارز جهش يكباره پيدا كرد. اما اگر دولت در سالهاي ۹۲ تا ۹۶ افزايش نرخ تورم را در نرخ ارز تعديل يا اعمال ميكرد، شاهد افزايش نرخ ارز در سال ۹۷ به شكل جهشي نبوديم. خلاصه مطلب اين است كه مبناي تغيير دستمزدها نرخ تورم است. نرخ تورم نيز همان طور كه توضيح داده شد، بين سه مفهوم تورم نقطه به نقطه، تورم ميانگين و تورم ماهانه در حال تغيير است. در حال حاضر بيشترين نرخ تورم مربوط به تورم نقطه به نقطه تير ۹۷ نسبت به ۹۶ است كه حدود ۱۸ درصد است.
- 17
- 1
