سرانجام قراردادهای نفتی از برجام تا بی‌برجامی

به گفته یک کارشناس قراردادهای نفتی، شرکت‌های هم ردیف توتال از ابتدا عزمی برای سرمایه گذاری در صنعت نفت ایران نداشتند و اینگونه نیست که مانعی برای حضور آنها تراشیده شده‌باشد.

هاتف ستاری، کارشناس ارشد حقوق قراردادهای نفتی در گفت‌وگو با مهر با اشاره به سخنان اخیر وزیر نفت مبنی بر اینکه اگر قراردادهایی مشابه قرارداد با توتال در ایران منعقد می‌شد، وضعیت کشور مثل امروز نبود، گفت: نخستین نکته‌ای که در این زمینه باید به آن توجه داشت این است که شرکت‌های نفتی بزرگ دنیا همانند انی، شل، بی پی و ... که می‌توان آنها را هم ردیف توتال دانست، بعد از برجام برای حضور در ایران به دلیل اینکه کشور را همواره در معرض بازگشت تحریم ها می‌دانستند، اعلام آمادگی نکردند.

وی با بیان اینکه پس از رونمایی از مدل‌های جدید قراردادی نفت ایران (IPC) نیز استقبالی از سوی این شرکت‌ها ایجاد نشد، ادامه داد: بین شرکت‌های مذکور و ایران حتی یادداشت تفاهمی نیز به امضا نرسید. بنابراین در حالی که این شرکت‌ها قصد همکاری با ایران را نداشتند، نمی‌توان از ایجاد محدودیت برای عقد قرارداد با این شرکت‌های خارجی سخن گفت. اگر این شرکت های خارجی اراده همکاری و فعالیت در ایران را داشتند و پای قرارداد با ایران می‌نشستند، آن‌وقت وزیر نفت می‌توانست چنین ادعایی را مطرح کند و بگوید در داخل مانع تراشی شده‌است.

به گفته این کارشناس ارشد حقوق قراردادهای نفتی، علت بی‌میلی شرکت‌های بزرگ نفتی برای حضور در ایران نخست بی‌اعتمادی به لغو تحریم‌ها علیه ایران بود چرا که ایران کشوری است که همواره در معرض ریسک تحریم قراردارد. از سویی دیگر ابرکمپانی های نفتی سهامدارانی بین‌المللی دارند که در سطح جهان فعالیت می‌کنند. حتی برخی از این شرکت‌‌ها دارای سهامداران آمریکایی هستند که نمی‌توانند نسبت به سیاست‌های آمریکا بی‌اعتنا باشند و طبیعی است که منافع کلان و بلند‌مدت خود را به منافع سرمایه‌گذاری در ایران ترجیح می‌دهند.

بیع متقابل یا آی.پی.سی ؟

ستاری قراردادهای بیع متقابل را برای سرمایه گذاران خارجی «شناس»‌تر دانست و تصریح کرد: سال های زیادی است که قراردادهای نفتی ایران در قالب بیع متقابل منعقد می شود بنابراین سرمایه گذاران خارجی با سبک این قراردادها آشنا تر بوده و ما نیز تسلط و شناخت بهتری نسبت به این قراردادها داریم. این در حالی است که قراردادهای آی.پی.سی به ویژه در بخش تقسیم بندی نوع هزینه های قرارداد برای خارجی ها گیج کننده به نظر می رسد. حال آنکه با وجود طراحی این قراردادهای جدید باز هم استقبال چندانی از سوی کمپانی های بزرگ نفتی نشد.

این کارشناس ارشد حقوقی قراردادهای نفتی با بیان اینکه بهتر بود قراردادهای بیع متقابل خود را با اندک اصلاحاتی توسعه می‌دادیم، گفت: بهتر بود برای قراردادهای بیع متقابل خود دنبال مشتری بودیم چرا که اقناع سرمایه‌گذاران خارجی در مدت کم برای سرمایه‌گذاری کلان آن هم در قالب قراردادهای جدید امر سهلی نیست. به عقیده وی با فرض استقبال و عقد قرارداد با کمپانی های نفتی بزرگ باید گفت قراردادی که سرمایه‌گذار آن هر زمان اراده کند بدون پرداخت جریمه‌ای می‌تواند از قرارداد خارج شده و بر اساس اصول قراردادی بازپرداخت هزینه‌های آن نیز از محل درآمد میدان نیز لحاظ می شود و بندی هم دال بر عدم فورس ماژور بودن تحریم ها علیه ایران در قراردادهای آی.پی.سی دقیقا چه نفعی برای صنعت نفت ایران دارد؟!

توتال متضرر نشد

ستاری با تاکید بر اینکه توتال در قرارداد توسعه بخش فراساحل فاز ۱۱ متضرر نشده‌است، بیان کرد: البته هنوز نمی‌دانیم که سود مرکب به این سرمایه باقی مانده از توتال تعلق می‌گیرد یا خیر. در صورت تعلق سود باید گفت توتال حتی یک درصد هم متضرر نشده‌است. از سویی دیگر توتال در بخش دیگری از میدان پارس جنوبی در قطر در حال فعالیت است که با توجه به در اختیار داشتن اطلاعات میدان در بخش ایران باید گفت اکنون با دست بازتری به فعالیت می پردازد.

این کارشناس ارشد حقوق نفتی با اشاره به استقلال سیاسی شرکت‌های اروپایی، بیان کرد: شرکت‌های بزرگ سرمایه‌گذاری، منافع اقتصادی خود را دنبال می‌کنند و نمی‌توان گفت در صورت سرمایه‌گذاری شرکت‌های بیشتر در ایران اعمال تحریم علیه ما یا خروج آنها از ایران، بعید است؛ چنانچه رئیس جمهوری فرانسه اعلام کرد: من رئیس جمهوری فرانسه هستم اما مدیرعامل توتال نیستم بنابراین نمی‌توانم این شرکت را مجبور به حضور در ایران کنم. از طرفی آمریکا که در حال خروج از ابرسازمان ها و معاهدات اقتصادی جهانی است و حتی سازمان تجارت جهانی را تهدید کرده است، در این شرایط چطور ممکن است به دلیل سرمایه‌گذاری چند شرکت نفتی در ایران، تحریم ایران دشوار شود؟!

وی با بیان اینکه باید وزیر نفت منظور خود از اینکه «‌در عقد قراردادهای خارجی در قالب آی.پی.سی تاخیر انداختند» را شفاف تر توضیح دهد، گفت: اگر منظور از ایجاد تاخیر، منتقدان قرارداد توتال است، باید گفت که منتقدان اگر نقدی مطرح می کردند برای این بود که قراردادی شبیه آنچه اکنون با توتال امضا شده است، منعقد نشود و قرارداد با توتال به بهترین شکل ممکن و تامین حداکثر منافع و کمترین ضرر برای ایران منعقد شود. چندی پیش بیژن زنگنه، وزیر نفت درباره تضامین اخذ شده در قرارداد ایران و توتال، گفت: ساختار قراردادهای IPC اینگونه بوده که اگر اجرای قرارداد برای شرکت طرف مقابل ایران غیرممکن شده و این موضوع را اعلام کند، می‌تواند از قراداد خارج شود اما پولی به آن پرداخت نمی شود تا زمانی که فعالیت پروژه تمام شود.

وزیر نفت با بیان اینکه اگر در کار وزارت نفت تاخیر نینداخته بودند و ۵ قرارداد دیگر همانند توتال منعقد شده بود دیگر وضعیت کشور مثل امروز نبود، تصریح کرده بود: اگر صادرات نفت کشور ۴ میلیون بشکه در روز بود دیگر آمریکا نمی توانست نفت ایران را تحریم کند، چراکه خروج نفت ایران بسیار برایش زیان‌بار بود، همانگونه که نتوانست روسیه را تحریم نفت و گاز کند چون مقدار تولید نفت و گاز روسیه به مقداری بود که بازار تحمل خروج روسیه را نداشت.