مدیریت صحیح بنزین یکی از ضرورتهای انکارناپذیر اقتصاد کشور است، اجرای ه یک از سناریوهای مختلفی که در این مورد مطرح است با چالشها و پیامدهایی همراه است که باید در سیاستگذاریها در نظر گرفته شوند.
به گزارش ایرنا، طبق نظر کارشناسان، قیمت بنزین، همیشه یکی از مهمترین موضوعهای اقتصادی کشور بوده و اثرات و تبعات آن برای جامعه، بهویژه در افزایش سطح عمومی قیمتها بسیار قابل توجه است.
هرچند در جریان بررسی بودجه سال ۱۳۹۸ با افزایش قیمت بنزین مخالفت شد ولی به نظر میرسد حل این مسئله اجتنابناپذیر بوده و اکنون تنها موضوع بر سر چگونگی اجرای آن است.
این قطعیت از آنجا ناشی میشود که دولت افزایش قیمت CNG از اول خرداد را تصویب کرده و به گزارش رسانهها در مصوبه افزایش قیمت CNG، سه شرط در نظر گرفته شده که سهمیهبندی و افزایش منطقی قیمت بنزین یکی از این شروط است.
آمارها چه میگویند
طبق نظر مسئولان و کارشناسان، استفاده از بنزین در کشور خیلی زیاد شده بهطوریکه مصرف روزانه به بالای ۹۰ میلیون و در آخر هفتهها به بالای ۱۰۰ میلیون لیتر رسیده که رقم بسیار زیادی است.
همچنین، بر اساس گزارشهای موجود، دولت روزانه ۴۰۰ میلیارد تومان سهمیه سوخت پرداخت میکند تا قیمت روی هزار تومان ثابت باشد. پرداخت این سهمیه مشکلاتی نظیر رشد لجامگسیخته مصرف، افزایش قاچاق سوخت، افزایش آلودگی هوا و تهدید از میان رفتن خودکفایی در تولید بنزین را به همراه آورده است. از طرف دیگر بر اساس دیدگاه کارشناسان و طبق آمارهای موجود، هماکنون، دهک دهم یعنی پردرآمدها ۲۳ برابر دهک نخست یعنی کمدرآمدها از یارانه گاز، برق و بنزین بهرهمند میشوند. دهک اول ۱.۳ درصد مجموع یارانه بنزین و دهک دهم ۲۲.۶ درصد آن را مصرف کردهاند.
بنابراین شکی وجود ندارد که باید چارچوبی برای مصرف بنزین مشخص شده و در راستای مدیریت مصرف بنزین گامهایی برداشته شود. اما مسئله این است که دولت چگونه میتواند نحوه پرداخت یارانه بنزین را برای نزدیکشدن به شرایط عادلانهتر تغییر دهد ضمن اینکه باعث تورم افسارگسیخته و افزایش سرسامآور سطح عمومی قیمتها نشود. یعنی از یک طرف یارانه بنزین دهکهای بالای درآمدی قطع شود و نیازمندان، دریافتکنندگان اصلی این یارانه باشند، و از طرف دیگر قدرت خرید همین نیازمندان زیر فشار افزایش قیمتها خرد نشود.
سناریوهای مختلف
محمود واعظی، رئیس دفتر رئیس جمهوری در پاسخ به رسانهها درباره احتمال دونرخیشدن بنزین گفته که در شورای عالی هماهنگی چند طرح مطرح شده است که در آن جا هم جمعبندی نشده است و قرار شد اعضای شورا و دیگران در این باره نظر دهند و بعدا تصمیم گرفته شود. کارشناسان مختلف بر این باورند که در مورد افزایش قمت بنزین سناریوهای مختلفی مطرح شده است که سه سناریو اصلی در این بین مهمتر و برجستهتر هستند.
یکی از سناریوهای مطرح شده که به عدالت نزدیکتر است اختصاص سهمیه بنزین به افراد است. تاکنون یارانه بنزین به خودروها داده شده و این کار همواره از سوی صاحبنظران با انتقاداتی مواجه بوده است. این افراد معتقدند که سهمیه بنزین به خودروها باعث میشود تا یارانه بیشتری به افراد ثروتمند داده شود و در مقابل افرادی که از نظر اقتصادی ضعیفتر هستند و حتی خودرو شخصی ندارند از این یارانه محروم شوند.
صحبت از این شده است که برای رعایت عدالت باید به هر ایرانی سهمی برابر از بنزین داده شود. افراد فاقد خودرو هم میتوانند سهم بنزین خود را دریافت کرده و در بازار آزاد به فروش برسانند. ظاهراً صحبت از ایجاد سامانهای برای خرید و فروش بنزین بین مردم نیز به میان آمده بود. این کار در ظاهر امر عادلانهترین سناریو در حل مسئله بنزین است، اما افزایش نقدینگی و به دنبال آن تورم شدید از پیامدهای این سناریو عنوان شده است.
تعیین قیمت بنزین بر اساس نرخ فوب خلیج فارس یا دستکم نزدیک شدن به این نرخ از دیگر سناریوهایی است که از سوی کارشناسان مطرح شده است. طبق این سناریو نرخ بنزین سهمیه نزدیک به نرخ فعلی باقی خواهد ماند، اما نرخ بنزین آزاد به نرخ فوب خلیج فارس نزدیک خواهد شد. کمترین حسن این کار کاهش و یا قطع کامل قاچاق بنزین به خارج از کشور است. در شرایطی که ارزش پول ملی در مقایسه با ارزش پول همسایگان کاهش چشمگیری پیدا کرده است نهتنها بنزین، بلکه همه کالاهای تولید داخل برای کشورهای همسایه ارزان و جذاب است.
حال کالایی مانند بنزین که در این کشورها بسیار گران بوده و تفاوت قابل ملاحظهای با قیمت آن در کشور ما دارد قاچاق بنزین امری طبیعی به نظر میرسد. تجربه نشان داده است استفاده از قوه قهریه و بستن و نظارت بر مرزها خیلی نمیتواند جلو این کار را بگیرد، اما، افزایش قیمت بنزین و کاهش صرفه اقتصادی قاچاق بهترین راه برای جلوگیری از آن است.
موفقیت چنین سناریویی بستگی به این دارد که افزایش قیمت بنزین آزاد کمترین اثر تورمی را به همراه داشته باشد که امری دشوار است. در حال حاضر هر لیتر بنزین در فوب خلیج فارس ۵۵ سنت در لیتر قیمت دارد. با در نظر گرفتن نرخ دلار آزاد، هر لیتر بنزین در ایران میتواند بیش از هفت هزار تومان قیمت داشته باشد. بدون شک، حتی اگر دولت بتواند بهاندازه نیاز مردم به آنها بنزین سهمیهای بدهد باز هم چنین قیمتی اثرات روانی و تورمی در پی خواهد داشت.
در شرایط کنونی جامعه بهویژه دهکهای پایین درآمدی توان تحمل تورم ناشی از چنین افزایشی در قیمت بنزین را ندارد. از این رو بعید به نظر میرسد چنین سناریویی در عمل پیاده شود. کارشناسان معتقدند که عملیاتی کردن این سناریو به حل برخی معضلات ساختاری در اقتصاد بستگی دارد و تا زمانی که شاخصهایی مانند رشد اقتصادی، افزایش قدرت خرید مردم، افزایش ارزش پول ملی و غیره به حد مطلوب نرسد نمیتوان از آزادسازی قیمتها در سطح قیمتهای جهانی حرف زد.
تبعات و پیامدهای اجتماعی و اقتصادی افزایش قیمت بنزین ممکن است اجرای سناریوی سوم یعنی سهمیهبندی بنزین را در دستور کار قرار دهد. در واقع تاکید دولت بر بازیابی کارت سوخت صاحبان خودرو از اواخر سال گذشته، احتمال اجرای نظام سهمیهبندی بنزین که دونرخیشدن سوخت از الزامات آن است، بیش از پیش قدرت گرفته است.
حدس و گمانها به این سمت است که ۶۰ لیتر برای خودروهای شخصی ۱۸۰ لیتر برای خودروهای عمومی و تاکسی اختصاص یابد. همچنین سهمیه برای خودروهای دوگانهسوز کاهش پیدا خواهد کرد. در صورت اجرای این سناریو ممکن است تا حدود زیادی جلو قاچاق بنزین گرفته شود. اما کاهش مصرف سوخت از مواردی است که احتمالاً سهمیهبندی نتواند تاثیر چندانی بر آن بگذارد. اگر قیمت بنزین آزاد تفاوت زیادی با بنزین سهمیه نداشته باشد گرایش برای مصرف همچنان پابرجا خواهد ماند. ضمن اینکه در چنین حالتی قاچاق نیز به دلیل فاصله زیاد قیمت جهانی و قیمت داخلی ادامه خواهد یافت.
- 12
- 5
