به گزارش مهر، ترکیب جمعیتی ایران در حال تغییر است و افزایش شمار سالمندان در سال‌های آینده می‌تواند مراجعه برای درمان، مراقبت تخصصی و نیاز به خدمات طولانی‌مدت را بیشتر کند. با بالا رفتن سن جمعیت، نظام سلامت با موارد بیشتری از بیماری‌های مزمن و نیاز به پیگیری هم‌زمان چند بیماری روبه‌رو خواهد شد. برآوردهای مطرح‌شده در گزارش نشان می‌دهند اگر تأمین نیروی انسانی از حالا با این روند هماهنگ نشود، مراکز درمانی در پاسخ به نیازهای سال‌های آینده با دشواری روبه‌رو می‌شوند.
رئیس مرکز تحقیقات سالمندی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی به برآوردهای جمعیتی سازمان ملل استناد کرده است. بر اساس اعدادی که او نقل کرد، تا سال ۲۰۵۰ شمار افراد ۶۰ ساله و بالاتر در ایران ممکن است به نزدیک ۲۹ میلیون نفر، معادل حدود ۳۱ درصد جمعیت، برسد. او مراقبت سالمندی، درمان هم‌زمان چند بیماری، پیشگیری از ناتوانی و سقوط، خدمات مربوط به حافظه، مراقبت طولانی‌مدت و مدیریت داروهای سالمندان را از نیازهایی دانست که همراه با این تغییر بیشتر خواهند شد.
سهم سالمندان از بستری و مراقبت تخصصی
گزارش مهر به مطالعات جهانی استناد می‌کند که نرخ بستری گروه ۶۵ تا ۷۵ سال را حدود سه برابر افراد زیر ۶۵ سال دانسته‌اند. امیرحسین بانکی‌پور، نماینده مجلس، گفته است طبق آماری که در اختیار دارد، سالمندان اکنون حدود ۷ درصد جمعیت کشورند و حدود ۴۰ درصد ظرفیت تخت‌های بیمارستانی را استفاده می‌کنند. این ارقام در گزارش به نقل از او آمده و سهم استفاده از تخت‌ها را در کنار سهم جمعیتی نشان می‌دهد.
علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، نیز از فشاری گفته است که بالا رفتن سهم سالمندان بر نظام سلامت وارد می‌کند. او بیماری‌های مرتبط با پوکی استخوان را نمونه دانسته است. این بیماری‌ها می‌توانند مشکلات جسمی ایجاد کنند، کیفیت زندگی را پایین بیاورند و هزینه درمان و بازتوانی را بالا ببرند. نیاز به نیروی درمانی در نتیجه هم از مسیر بستری و درمان و هم از مسیر توانبخشی و مراقبت پس از درمان بیشتر می‌شود.
مسئله فقط تعداد مراجعه‌کنندگان نیست. برای ارائه مراقبت سالمندی نیرویی لازم است که آموزش مرتبط دیده باشد. احمد دلبری، رئیس مرکز تحقیقات سالمندی، با انتقاد از روند آموزش پزشکی گفته است حدود ۹۵ درصد جامعه علوم پزشکی تمایلی به ورود به فعالیت تخصصی در زمینه سالمندی ندارند. او هشدار داده که با ادامه این وضعیت، پاسخ به تقاضای درمان و توانبخشی سالمندان در دهه‌های پیش رو با مشکل جدی روبه‌رو خواهد شد.
تغییر شیوه محاسبه ظرفیت پذیرش
تصمیم‌های اخیر شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره ظرفیت پزشکی و دندان‌پزشکی هم‌زمان با این برآوردهای جمعیتی گرفته شده‌اند. شورا ابتدا در مصوبه‌ای که چهارم مهر ۱۴۰۵ ابلاغ شد، مقرر کرد ۳۰ درصد ظرفیت پذیرش پزشکی و دندان‌پزشکی سال ۱۴۰۵ به مهر ۱۴۰۶ منتقل شود. بر اساس تصمیم تازه، سهم منتقل‌شده باید از ظرفیت تازه سال ۱۴۰۶ کسر شود. در گزارش مهر، اثر این تغییر کنار رفتن حدود پنج هزار ظرفیت منتقل‌شده از پذیرش جدید عنوان شده است.
این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که شورا در دی ۱۴۰۳ بر ثابت ماندن ظرفیت پذیرش پزشکی و دندان‌پزشکی از سال ۱۴۰۵ برای سه سال تأکید کرده بود. تفاوت دو تصمیم در نحوه محاسبه ظرفیت اهمیت دارد. وقتی ظرفیت انتقال‌یافته درون سقف سال بعد محاسبه شود، شمار ورودی‌های تازه به میزانی که پیش‌تر از انتقال انتظار می‌رفت بالا نمی‌رود.
از آغاز تحصیل پزشکی تا ورود پزشک به چرخه ارائه خدمات حدود هفت سال فاصله وجود دارد. دانشجویانی که در ۱۴۰۶ وارد دانشگاه می‌شوند زمانی به مرحله ارائه خدمات می‌رسند که بر اساس پیش‌بینی‌های جمعیتی، سالمندی در ایران شدت بیشتری گرفته است. بنابراین تصمیم امروز درباره تعداد ورودی‌ها می‌تواند بر امکان تأمین پزشک در همان مقطعی اثر بگذارد که نیاز درمانی بیشتری انتظار می‌رود.
واکنش مجلس به کاهش ورودی
حاجی‌دلیگانی، نماینده مجلس، یادآور شد برنامه هفتم برای سال ۱۴۰۷ سرانه ۲٫۳ پزشک به ازای هر هزار نفر را هدف گرفته است. او گفته دستیابی به این هدف با ظرفیت‌های فعلی هم دشوار است و کاهش پذیرش، اگر بدون بررسی روشن آثار آن انجام شود، می‌تواند نظام سلامت را از هدف تأمین نیرو دور کند. این نماینده همچنین گفت اگر سازوکارهای فعلی نتوانند جلوی تصمیم‌های مغایر با قانون را بگیرند، پیگیری قانون مستقلی برای تعیین ظرفیت پذیرش پزشکی را در مجلس دنبال خواهد کرد.
گزارش مهر توسعه آموزش طب سالمندی، افزایش آگاهی عمومی و اصلاح نظام مراقبت را در کنار تأمین نیروی کافی قرار می‌دهد. برای اجرای این اقدامات باید ظرفیت درمانی و توانبخشی متناسب با پیش‌بینی تقاضا در دسترس باشد. کاستن از ظرفیت تربیت پزشک در دوره‌ای که مراجعه سالمندان بیشتر می‌شود، به ارزیابی آثار بلندمدت نیاز دارد. در این ارزیابی، زمان چندساله تربیت نیرو و وضعیت دسترسی سالمندان به خدمات درمانی هر دو باید در نظر گرفته شوند. به همین دلیل، اثر تصمیم صرفاً در آمار پذیرش سال بعد دیده نمی‌شود و فاصله میان ورود به دانشگاه و ورود به نظام درمان در ارزیابی آن اهمیت دارد.
- 15
- 3
