شنبه ۲۳ تیر ۱۴۰۳
کد مقاله: ۱۴۰۱۰۴۰۰۹۱

آرایه ایهام چیست و متشکل از چند نوع می باشد؟

آرایه ایهام,آرایه ایهام در فارسی,آرایه ایهام چیستدر ایهام، ذهن با اندکی تأمل، هر دو معنی را کشف می‌کند که سبب زیبایی‌آفرینی خواننده می‌گردد
درصورت جایگذاری دو معنای یک واژه درون بیت یا عبارت و به دست آمدن یک کلام منطقی از هر دو معنا به آن واژه« ایهام» می گویند. در این مطلب از سرپوش با انواع ایهام آشنا می شوید.

آرایه ایهام

معنی کلمه ی« ایهام» که برگرفته از ریشه « وهم» است؛ وهم و شک افکندن می باشد. ارایه ایهام را با نام های دیگری می شناسند که شامل تَخییل و توهیم و توریه است. به این جهت، شاعر و نویسنده از واژه ­ای در نظم و نثر استفاده می کنند که دو معنی دارد که یکی از معانی آن به ذهن شنونده نزدیک است درحالیکه معنی دیگر آن دور است و شنونده به معنی نزدیک در آغاز توجه می کند و بعد به معنی دور آن پی میبرد. لفظ بکار رفته به صورت ایهام باید بگونه ای باشد که توجه ویژه ای به هر دو معنیِ نزدیک و دور آن شود؛ ولی میزان توجه به معنی هنری یا دور آن که موردنظر گوینده است؛ بیشتر است.

زمانی که خواننده از آگاهی کامل نسبت به معانی مختلف واژه ها و عبارات برخوردار باشد؛ میتواند آرایه ایهام را دریابد. ایهام در شعر حافظ از مهم ترین آرایه ها محسوب میشود.

انواع ایهام

* ایهام تناسب:

ایهام تناسب، ذهن خواننده را به خاطر انتخاب یک معنی از میان چند معنی لغت، درگیر می کند و باعث ایجاد لذّت ادبی میشود. ایهام ساده از این نظر با ایهام تناسب، تفاوت دارد که هر دو معنی در ایهام ساده، پذیرفتنی است درحالیکه تنها یک معنی در ایهام تناسب، کاربرد دارد و معنی دوم باعث ایجاد یک تناسب( مراعات نظیر) با واژه یا واژه های دیگر میشود. اشعار حافظ و سعدی، دارای بيش ترین ایهام تناسب می باشد؛

چو شاخ برهنه برآریم دست که بی­ برگ از این بیش نتوان نشست( بوستان سعدی)

در واژۀ« برگ» در بیت بالا، ایهام است. یکی از آن معانی آن توشه و دارایی میباشد درحالیکه معنای دیگر آن، برگِ درخت است و دارای تناسب با« شاخ» که شاخۀ درخت است؛ می باشد.

آرایه ایهام در فارسی,ایهام تداعی,آرایه ایهامایهام از مهم‌ترین آرایه‌های به‌کار رفته در شعر حافظ است

* ایهام تداعی:

شاعر در ایهام تداعی از لغاتی با چند تلفظ یا چند املاء استفاده میکند. همچنین در تلاش است تا با سایر لغات و مفاهیم موجود در بیت، تناسب برقرار کند.

خواهم از زلف بتان نافه گشایی کردن/ فکر دور است، همانا که خطا می بینم

واژه« خطا» در ظاهر به معنای اشتباه است ولی درصورت توجه به سایر مفردات بیت می فهمیم که به علت تناسب متضمن آرایه ایهام، نافه گشایی و خطا( ختا و ختن) تداعی شده اند.

در زمان خواندن بیت و بی توجهی به املای آن، ذهنمان در چین( ختا) و نافه گشایی آنها به سمت تناسب( ختا و ختن) و آهوان معروف آن ناحیه متمایل میشود و آرایه ایهام تناسب ایجاد میشود ولی درصورت عدم توجه به املای لغت« ختا» در بیت، آرایه ایهام تداعی در مورد خطا و نافه گشایی بوجود می آید.

* ایهام تضاد:

ایهام تضاد وقتی که شاعر در بیتش از دو کلمه ای استفاده کند که خواننده در ابتدا فکر کند که تضادی در میانشان وجود دارد ولی سرانجام متوجه شود که معنا و مفهوم مدنظر شاعر برخلاف تصور اولیه اش بوده است؛ به سبب معانی متفاوت یک واژه، نوعی تناسب و هم معنایی بوجود می آید. مثلا این بیت حافظ را در نظر بگیرید:

آشنایی نه غریب است که دلسوز من است چون من از خویش برفتم دل بیگانه بسوخت

در نگاه اوّل به بیت شعر بالا، متوجه می شویم که میان اشنا و غریب و همین طور خویش( خویشاوندان) و غریب، تضادهایی وجود دارد ولی وقتی که می خواهیم معنا و مفهوم کل بیت را دریابیم؛ می فهمیم که حافظ از واژه« غریب» صرفا به دلیل معنای شگفت انگیز بودن و مایه تعجب شدن کاری استفاده کرده است که در ابتدا خواننده را با زیبایی هرچه تمام تر در دام معنای غریبه و بیگانه قرار می دهد ولی سرانجام، معنای مدنظر او در انتهای بیت، مشخص می شود.

این نکته را در نظر داشته باشید که شاعر میتواند از دامنه محدودی از لغات برای ایجاد این آرایه استفاده کند؛ به بیان دیگر، آرایه ایهام از هر لغتی ساخته نمیشود. پس باید تمامی معانی و ابعاد برخی از لغات را در آن واحد برای تسلط به این آرایه و توانایی تشخیص آن در ابیات بخاطر سپرد تا بتوان از آن ها استفاده کرد. بنابراین تسلط بر انواع ایهام ها، تأثير به سزایی در معنا و مفهوم ادبیات کلاسیک پارسی دارد و صرفا باید به غیر از حضور ذهن قوی و قدرت استدلال و تشخیص کافی، معانی مختلف واژه ها را بدانید تا بتوانید بر انواع ایهام ها مسلط شوید؛ از این رو لازم است که اشعار و غزلیات بزرگانی چون حافظ و سعدی را تمرین کنید.

آرایه ایهام چیست,ایهام در شعر,ایهام تناسبواژه ایهام در لغت به‌معنی به وهم و شک افکندن است

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 13
  • 4
۵۰%
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
بزرگمهر بختگان زندگینامه بزرگمهر بختگان حکیم بزرگ ساسانی

تاریخ تولد: ۱۸ دی ماه د ۵۱۱ سال پیش از میلاد

محل تولد: خروسان

لقب: بزرگمهر

حرفه: حکیم و وزیر

دوران زندگی: دوران ساسانیان، پادشاهی خسرو انوشیروان

ادامه
صبا آذرپیک بیوگرافی صبا آذرپیک روزنامه نگار سیاسی و ماجرای دستگیری وی

تاریخ تولد: ۱۳۶۰

ملیت: ایرانی

نام مستعار: صبا آذرپیک

حرفه: روزنامه نگار و خبرنگار گروه سیاسی روزنامه اعتماد

آغاز فعالیت: سال ۱۳۸۰ تاکنون

ادامه
یاشار سلطانی بیوگرافی روزنامه نگار سیاسی؛ یاشار سلطانی و حواشی وی

ملیت: ایرانی

حرفه: روزنامه نگار فرهنگی - سیاسی، مدیر مسئول وبگاه معماری نیوز

شغل های دولتی: کاندید انتخابات شورای شهر تهران سال ۱۳۹۶

حزب سیاسی: اصلاح طلب

یاشار سلطانیبیوگرافی یاشار سلطانی

ادامه
زندگینامه امام زاده صالح زندگینامه امامزاده صالح تهران و محل دفن ایشان

نام پدر: اما موسی کاظم (ع)

محل دفن: تهران، شهرستان شمیرانات، شهر تجریش

تاریخ تاسیس بارگاه: قرن پنجم هجری قمری

روز بزرگداشت: ۵ ذیقعده

زندگینامه امامزاده صالح

باورها و اعتقادات مذهبی، نقشی پررنگ در شکل گیری فرهنگ و هویت ایرانیان داشته است. احترام به سادات و نوادگان پیامبر اکرم (ص) از جمله این باورهاست. از این رو، در طول تاریخ ایران، امامزادگان همواره به عنوان واسطه های فیض الهی و امامان معصوم (ع) مورد توجه مردم قرار داشته اند. آرامگاه این بزرگواران، به اماکن زیارتی تبدیل شده و مردم برای طلب حاجت، شفا و دفع بلا به آنها توسل می جویند.

ادامه
شاه نعمت الله ولی زندگینامه شاه نعمت الله ولی؛ عارف نامدار و شاعر پرآوازه

تاریخ تولد: ۷۳۰ تا ۷۳۱ هجری قمری

محل تولد: کوهبنان یا حلب سوریه

حرفه: شاعر و عارف ایرانی

دیگر نام ها: شاه نعمت‌الله، شاه نعمت‌الله ولی، رئیس‌السلسله

آثار: رساله‌های شاه نعمت‌الله ولی، شرح لمعات

درگذشت: ۸۳۲ تا ۸۳۴ هجری قمری

ادامه
آپولو سایوز ماموریت آپولو سایوز؛ دست دادن در فضا

ایده همکاری فضایی میان آمریکا و شوروی، در بحبوحه رقابت های فضایی دهه ۱۹۶۰ مطرح شد. در آن دوران، هر دو ابرقدرت در تلاش بودند تا به دستاوردهای فضایی بیشتری دست یابند. آمریکا با برنامه فضایی آپولو، به دنبال فرود انسان بر کره ماه بود و شوروی نیز برنامه فضایی سایوز را برای ارسال فضانورد به مدار زمین دنبال می کرد. با وجود رقابت های موجود، هر دو کشور به این نتیجه رسیدند که برقراری همکاری در برخی از زمینه های فضایی می تواند برایشان مفید باشد. ایمنی فضانوردان، یکی از دغدغه های اصلی به شمار می رفت. در صورت بروز مشکل برای فضاپیمای یکی از کشورها در فضا، امکان نجات فضانوردان توسط کشور دیگر وجود نداشت.

مذاکرات برای انجام ماموریت مشترک آپولو سایوز، از سال ۱۹۷۰ آغاز شد. این مذاکرات با پیچیدگی های سیاسی و فنی همراه بود. مهندسان هر دو کشور می بایست بر روی سیستم های اتصال فضاپیماها و فرآیندهای اضطراری به توافق می رسیدند. موفقیت ماموریت آپولو سایوز، نیازمند هماهنگی و همکاری نزدیک میان تیم های مهندسی و فضانوردان آمریکا و شوروی بود. فضانوردان هر دو کشور می بایست زبان یکدیگر را فرا می گرفتند و با سیستم های فضاپیمای طرف مقابل آشنا می شدند.

فضاپیماهای آپولو و سایوز

ماموریت آپولو سایوز، از دو فضاپیمای کاملا متفاوت تشکیل شده بود:

ادامه
نیلوفر اردلان بیوگرافی نیلوفر اردلان؛ سرمربی فوتسال و فوتبال بانوان ایران

چکیده بیوگرافی نیلوفر اردلان

نام کامل: نیلوفر اردلان

تاریخ تولد: ۸ خرداد ۱۳۶۴

محل تولد: تهران 

حرفه: بازیکن سابق فوتبال و فوتسال، سرمربی تیم ملی فوتبال و فوتسال بانوان

سال های فعالیت: ۱۳۸۵ تاکنون

قد: ۱ متر و ۷۲ سانتی متر

ادامه
حمیدرضا آذرنگ بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ؛ بازیگر سینما و تلویزیون ایران

چکیده بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ

نام کامل: حمیدرضا آذرنگ

تاریخ تولد: تهران

محل تولد: ۲ خرداد ۱۳۵۱ 

حرفه: بازیگر، نویسنده، کارگردان و صداپیشه

تحصیلات: روان‌شناسی بالینی از دانشگاه آزاد رودهن 

ادامه
محمدعلی جمال زاده بیوگرافی محمدعلی جمال زاده؛ پدر داستان های کوتاه فارسی

تاریخ تولد: ۲۳ دی ۱۲۷۰

محل تولد: اصفهان، ایران

حرفه: نویسنده و مترجم

سال های فعالیت: ۱۳۰۰ تا ۱۳۴۴

درگذشت: ۲۴ دی ۱۳۷۶

آرامگاه: قبرستان پتی ساکونه ژنو

ادامه

حکایت های اسرار التوحید اسرار التوحید یکی از آثار برجسته ادبیات فارسی است که سرشار از پند و موعضه و داستان های زیبا است. این کتاب به نیمه ی دوم قرن ششم هجری  مربوط می باشد و از لحاظ نثر فارسی و عرفانی بسیار حائز اهمیت است. در این مطلب از سرپوش تعدادی از حکایت های اسرار التوحید آورده شده است.

...[ادامه]
ویژه سرپوش