پرتره‌هایی که دو هزار سال بر چهره مومیایی‌های مصر ماندند

به گزارش فرادید، پرتره‌های فیوم از سده اول تا سوم میلادی بر قطعه‌های نازک چوب نقاشی می‌شدند. وقتی پیکر را مومیایی می‌کردند، صفحه نقاشی را روی صورت می‌گذاشتند و با پارچه‌هایی که دور پیکر می‌پیچیدند آن را ثابت نگه می‌داشتند. در این آثار می‌توان سنت تصویری مصر و شیوه نقاشی یونانی‌مآب را کنار هم دید. چهره‌ها اغلب ویژگی‌های مصری دارند و لباس بسیاری از آنان رومی است.

نمایشگاه رم به این تابلوها محدود نمی‌شود. مومیایی، نقاب، کفن، زیورآلات، سردیس مرمرین و مجسمه‌های باستانی نیز در آن دیده می‌شود. شمار زیادی از آثار برای نمایش از مصر به ایتالیا رفته‌اند و بعضی از آن‌ها تا پیش از این از مصر خارج نشده بودند.

دو چهره از روزگار هادریان

پرتره گردی که به «توندو دو برادر» شهرت دارد، از موزه مصر در قاهره به نمایشگاه آمده است. اثر به‌تازگی مرمت شده و دو جوان را با موهای فر و نگاهی نافذ نشان می‌دهد. نقاشی از دوران امپراتور هادریان به جا مانده و احتمال دارد دو جوان با هم برادر باشند. کلودیو پاریزی پرسیچه، مسئول میراث فرهنگی رم، آن را اثری استثنایی دانست که شاید مهم‌ترین نمونه نقاشی برجای‌مانده از عهد باستان باشد.

موزه لوور کفنی کتانی به نمایشگاه آورده که در آن مردی میان مومیایی آینده‌اش و آنوبیس قرار گرفته است. آنوبیس، ایزد مردگان با سر شغال، در باور مصریان راهنمای درگذشتگان در گذر به جهان پس از مرگ بود.

چهره و جایگاه اجتماعی در جزئیات

پرتره ایسیدورا از قرن اول میلادی، گردنبند طلای سه‌ردیفه با سنگ‌های قیمتی، گوشواره مروارید و آرایش مفصل موهای این زن را نشان می‌دهد. چنین جزئیاتی سرنخی درباره ظاهر و جایگاه اجتماعی صاحب تصویر به دست می‌دهند. در پرتره‌های دیگر، نقاشان چین صورت، سپیدی مو، بلندی مژه و برجستگی گونه‌های کودکان را با دقت بازتاب داده‌اند. خشکی هوا در فیوم، در حاشیه بیابان مصر، به حفظ این نقاشی‌ها و همچنین پارچه‌ها و پاپیروس‌ها کمک کرده است.

هنوز معلوم نیست پرتره‌ها سال‌ها پیش از مرگ افراد کشیده می‌شدند یا نقاشان هنگام آماده کردن مومیایی آن‌ها را می‌ساختند. این احتمال هم مطرح است که بعضی تابلوها پیش‌تر از دیوار خانه‌ها آویزان بوده‌اند. میخی که بالای یکی از آثار مانده است به این احتمال قوت می‌دهد. هیشام اللیثی، دبیرکل شورای عالی آثار باستانی مصر، درباره تأثیر این چهره‌ها گفت تماشاگر امروز به انسان‌هایی شبیه خود نگاه می‌کند و احساس می‌کند آن‌ها هم پس از دو هزار سال به او چشم دوخته‌اند. این رویارویی نزدیک با کسانی که در جهانی دور از ما زندگی می‌کردند بخشی از اثرگذاری پرتره‌های فیوم است. به همین دلیل است که حالت چشم‌ها و جزئیات چهره در این نمایشگاه به اندازه پیشینه تاریخی آثار توجه بازدیدکننده را جلب می‌کند.