نقش تعیین کننده‌ سرطان در پیشگیری و درمان سرطان

یک متخصص تغذیه بالینی با اشاره به نقش تغذیه در پيش‌گيري از پیدایش یا پیشرفت سَرَطان، راهکارهای کلیدی جهت پيش‌گيري از بروز سرطان (cancer) را تشریح کرد.

مهدی شادنوش- عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی هم زمان با هفته پيش‌گيري از سرطان، با اشاره به دلیل های اصلی پیدایش سرطان، خاطرنشان کرد :سَرَطان در نتیجه رشد و تقسیم بی رویه و غیرقابل کنترل سلول ها ایجاد شده و تقسیم بی رویه سلول ها منجر به تکثیر بافت های غیرعادی یا تومورها می شود. در این راستا، تغییر عادات غذایی و استفاده مستمر از غذاهای آماده، در کنار کاهش تحرک و زندگی ماشینی منشاء اضافه وزن، چاقی و بسياري از بیماری های متابولیک و سرطان هاست.

نقش تعيين کننده سرطان در پيش‌گيري و علاج سرطان

وی با بیان این که تغذیه نقش تعیین کننده ای در پيش‌گيري و درمان سرطان ایفا می کند، گفت :متأسفانه براساس پیش بینی های سازمان جهانی بهدشت روند ابتلا به سرطان در دنیا روبه فزونی است؛ به طوری که در کشورهای توسعه یافته ، سرطان پس از بیماری های قلبی- عروقی دومین عامل مرگ ومیر به شمار می رود.

شادنوش با تاکید بر اینکه شیوه های جدید زندگی، عدم استفاده از مواد غذایی تازه، مصرف زیاد غذاهای کنسرو شده و نمک از جمله عواملی است که زمینه بروز انواع سرطان ها را مهیا می کند، تصریح کرد :تغذیه در حداقل ۳۵ درصد کل موارد سرطان ها نقش تعیین کننده دارد و با تغییر در عادات غذایی، افزایش فعالیت بدنی و حفظ وزن مناسب می توان از بروز یک سوم سرطان ها پیشگیری کرد.

همچنین از آنجا که سیگار کشیدن نیز عامل یک سوم سرطان ها شناخته شده ، لذا اجتناب از سیگار و ترک آن نقش مهمی در کاهش خطر پیدایش سرطان دارد.

سه راهکار کلیدی جلوگیری از سرطان

شادنوش با بیان این که سرطان میتواند در اعضای مختلف بدن شکل گرفته و هر سرطان ویژگی خاص خود را دارد، عوامل خارجی نظیر سن، جنس و نژاد را بر شیوع سرطان ها مؤثر دانست و گفت:اگرچه پس از گذشت قرن ها از شناسایی این بیماری، هنوز درمان قطعی و علل دقیق آن مشخص نشده، ولی طبق تحقيقات انجام شده شواهد زیادی دال بر اینکه اجزاء غذائی می توانند خطر ابتلاء به سرطان را افزایش یا کاهش دهند، موجود است.

به گفته وی، صندوق جهانی تحقيقات سرطان، برای پيش‌گيري از سرطان سه راهکار کلیدی را توصیه می کند:

۱. درطول زندگی وزن مناسب را هدف خود قرار دهید.

۲. روزانه حداقل ۳۰ دقیقه یا بیشتر فعالیت بدنی داشته باشید.

۳. غذاهای گیاهی را بیشتر انتخاب و مصرف کنید، مصرف گوشت قرمز را محدود و از مصرف گوشت های فرآوری شده خودداری کنید.

این متخصص تغذیه با بیان این که هریک از این توصیه ها احتمال ابتلا به سرطان را کاهش می دهد، اما بکارگیری هر سه آنها اثر محافظتی بیشتری دربرابر سرطان دارد، تصریح کرد :به عنوان نمونه رژیم غذایی با انرژی دریافتی و فعالیت بدنی با مصرف یا سوزاندن انرژی مصرفی مرتبط است.

راه حل ۱:در طول زندگی وزن مناسب را هدف خود قرار دهید.

شادنوش با بیان این که شواهد موجود حاکی ازآن است که چربی اضافی بدن، خطر ابتلا به سرطان را افزایش می دهد، گفت:بیش از ۷۵ درصد بزرگسالان کشور اضافه وزن دارند، این درحالیست که ثابت شده افزایش چربی بدن یکی از عوامل خطر سرطان ها به خصوص روده، پستان( در زنان یائسه)، مری، پانکراس، رحم، کلیه و احتمالاً مثانه است. لذا حفظ وزن مناسب در طول زندگی یکی از مهم ترین راه‌های محافظت دربرابر سرطان و سایر بیماری های مزمن است.

وی با تأکید بر این که از دو طریق میتوان پی برد چطور وزن بدن، ما را در معرض خطر سرطان و بیماری های مزمن قرار می دهد، اعلام کرد :اولین روش، نمایه توده بدن( BMI) است که چربی بدن را بر اساس وزن و قد در بزرگسالان بیان می کند و روش دیگر برای ارزیابی خطر افزایش چربی بدن، اندازه گیری دورکمر است، چراکه ذخیره چربی در اطراف شکم نسبت به قسمت های دیگر بدن خطر بیشتری دارد. در این روش اندازه دورکمر به اندازه دور باسن تقسیم و چنانچه عدد حاصل بیش از ۱ در آقایان و بیش از ۰.۸ در خانم ها باشد نشان دهنده چاقی شکمی است. در همین راستا بهترین راه برای کنترل وزن پرهیز از مصرف نوشیدنی های شیرین و محدود کردن مصرف غذاهای پرانرژی همراه با افزایش فعالیت بدنی است.

راه حل ۲:روزانه حداقل ۳۰ دقیقه یا بیشتر فعالیت بدنی داشته باشید.

به گفته این متخصص تغذیه بالینی فعالیت بدنی منظم روزانه به علت محافظت بدن دربرابر سرطان اهمیت زیادی دارد، به طور کلی هرگونه فعالیت بدنی حتی به مقدار کم مفید است ولی هر چه بیشتر باشد بهتر است. چراکه فعالیت بدنی باعث کاهش میزان هورمون های مؤثر در بروز سرطان سینه و رحم شده و با افزایش سرعت عبور غذا از دستگاه گوارش بروز سرطان روده را کاهش می دهد.

همچنين نتایج حاصل از پژوهش های در خصوص فعالیت بدنی و سرطان در سه هدف خلاصه می شود:۱) حداقل روزانه ۳۰ دقیقه فعالیت بدنی متوسط داشته باشید ۲) با افزایش قدرت بدنی، حداقل ۶۰ دقیقه فعالیت بدنی متوسط یا ۳۰ دقیقه فعالیت بدنی شدید را در برنامه روزانه خود بگنجانید ۳) عادت های کم تحرکی مثل تماشای تلویزیون را محدود کنید.

راهبرد ۳:غذاهای گیاهی را بیشتر انتخاب کنید

شادنوش با بیان این که نخستین قدم برای اصلاح عادات غذایی، تغییر در مقادیر است، ذکر کرد:قسمت عمده بشقاب از غذاهای گیاهی مانند سبزی ها و میوه ها، غلات کامل و حبوبات تشکیل شود و مقدار گوشت در آن به حداقل ممکن کاهش یابد.

گوشت قرمز خطر بروز سرطان را افزایش می دهد

دانشمندان معتقد هستند که غذای گیاهی سیستم ایمنی بدن را در برابر بیماریها تقویت کرده، در حالی که گوشت قرمز خطر بروز سرطان را افزایش می دهد. همچنین مصرف بیشتر میوه ها و سبزی ها می تواند از سرطان دهان، گلو و مری و معده، روده و پروستات پیشگیری کند.

مصرف میوه و سبزی از ابتلا به سرطان روده و ریه پیشگیری می کند

وی با بیان اینکه مصرف میوه از ابتلا به سرطان ریه پیشگیری می کند، خاطرنشان کرد :همچنين مصرف سبزی های متنوع بدن را در مقابل انواع دیگر سرطان ها محافظت می کند. به علاوه بیشتر میوه ها و سبزی ها حاوی مقادیر زیاد فیبر بوده که سبب محافظت دربرابر سرطان روده می شوند. به همین دلیل صندوق جهانی تحقیقات سرطان، مصرف روزانه حداقل ۳ واحد از میوه ها و سبزی ها را توصیه می کند. بدین ترتیب بهتر است دو سوم یا بیشتر بشقاب با سبزیجات، میوه ها، غلات و حبوبات کامل و یک سوم یا کم تر از آن با غذاهای حیوانی پر شود. حتی بهتر است که بشقاب به دو واحد سبزیجات و یک واحد غلات کامل تقسیم گردد و مقدار کمی گوشت برای طعم دار کردن آن استفاده شود.

ارتباط قوی بین سرطان روده و گوشت های فرآوری شده

این عضو هیات علمی دانشگاه با تاکید بر اینکه نتایج پژوهش های ارتباط قوی تری بین سرطان روده وگوشت های فرآوری شده نشان می دهد، ذکر کرد:بدین ترتیب بهتر است از خوردن این گوشت های فرآوری شده نظیر همبرگر، کالباس، کنسرو گوشت و سوسیس ها که با روش هایی از قبیل دودی کردن، پختن، در نمک خواباندن و یا افزودن نگهدارنده های شیمیایی، تهیه می شود، اجتناب کنیم.

مصرف بی اندازه نمک میتواند موجب سرطان معده شود

وی با بیان اینکه مصرف بیش از حد نمک می تواند موجب سرطان معده شود، افزود :توصیه می شود که روزانه کم تر از ۶ گرم معادل ۲.۴ گرم سدیم( ۳ قاشق چایخوری نمک) مصرف و تاحد ممکن از مصرف غذاهای شور اجتناب شود.

به گفته وی، غذاهای فرآوری شده بیش از ۸۳ درصد نمک رژیم غذایی ما را تشکیل می‌دهند و برخی از غذاها علی رغم اینکه طعم شوری ندارند ولی حاوی نمک بالایی هستند که از آن جمله می توان به غلات صبحانه، نان، غذاهای آماده، پیتزا، گوشت های فرآوری شده( همبرگر و سوسیس)، سوپ های آماده، سیب زمینی سرخ شده و انواع سس اشاره کرد.

نقش پخت و اماده سازی غذا در پیشگیری از سرطان

این متخصص تغذیه بالینی با تأکید بر نقش روش های آماده و ذخیره کردن مواد غذایی در پيش‌گيري از پیدایش سرطان، ذکر کرد :بخارپز کردن سبزیجات بهترین راه حفظ مواد مغذی در سبزیحات است؛ چراکه حتی آبپز کردن به مدت طولانی بر ميزان ویتامین های محلول در آب( ویتامین های گروه B و C) تأثیر می گذارد.

شادنوش در خاتمه با بیان این که پخت کافی گوشت برای از بین بردن میکروب های مضر در گوشت ضروری است، اذعان کرد:اما ممکن است نحوه پخت گوشت از نظر میزان خطر سرطانی که گوشت به وجود می آورد مهم باشد. سرخ کردن، پختن در کباب پز و پختن با شعله آتش در درجه حرارت بسیار بالا باعث تشکیل مواد شیمیایی می شود که امکان دارد خطر سرطان را افزایش دهند.

توصیه های زیر برای پخت و پز مواد غذایی سالم مفیدند:

· به جای سرخ کردن غذا، از روش های سالم مانند بخارپز کردن و آبپز کردن استفاده کنید.

· سوزاندن یا زغال شدن گوشت باعث ایجاد مواد سَرَطان زا می شود. بنابراین اگر روش کباب کردن را انتخاب کرده اید ، نگذارید گوشت حرارت خیلی بالایی بگیرد و سوخته شود.

· گوشت تازه خریداری و مصرف کنید.

· در زمان استفاده از ماکروفر همیشه از ظروف مخصوص استفاده کنید.

· روغن را در محل خنک و تاریک و در ظروف محفوظ از هوا نگهداری کنید.