شنبه ۰۱ آبان ۱۴۰۰
کد مقاله: ۱۴۰۰۰۵۰۰۴۱

آشنایی با انواع دوتار و ساختمان این ساز

ساز دوتار,دوتار,ساختمان ساز دوتاردوتار دارای شکمی گلابی شکل و دسته‌ای نسبتاً دراز است
یکی از سازهای سنتی زهی زخمه ای، ساز دوتار نام دارد. این ساز از نظر شکل ظاهری به ساز تنبور شباهت دارد، عقیده ی اکثر افراد اینست که دوتار درواقع همان تنبور است. ساز دوتار و تنبور فقط از نظر ظاهر شبیه هم هستند و در عین حال تفاوت های بسیاری با هم دارند.

دوتار

امروزه در حوزه هایی همچون شمال خراسان در شهرهای بجنورد، شیروان، اسفراین، درگز و قوچان و جنوب و شرق خراسان در شهرهای قائنات، بیرجند، تربت جام، باخرز، کاشمر، خواف و سرخس و نواحی ترکمن نشین شمال شرق نظیر بعضی از مناطق استان مازندران، استان گلستان و بخش علی آباد کتول، ساز دوتار نواخته میشود. شکل و نحوه نوازندگی این ساز در نواحی مختلف، گوناگون است. ساز دوتار در کشورهایی مانند خاورمیانه، آسیای مرکـزی و شمال شرقی چـین دیده میشود. تـنـبـور خراسانی، به احتمال زیاد به عنوان جـد این ساز شناخته میشده که در کـتاب الموسیقی الخبر، فارابی در قـرن دهـم، شکـل این ساز شرح داده شده است.

تاریخچه ساز دوتار

قدمت ساز دوتار، چند هزار ساله می باشد. یکی از سازهای کهن در خاورمیانه و آسیای مرکزی ، دوتار میباشد که این ساز را می توان به عنوان مادر تنبور و سه تار شناخت.

ساختمان ساز دوتار

شکل ظاهری ساز دوتار به اینصورتست که شکمی به صورت گلابی دارد درحالیکه دارای دسته ای نسبتاً دراز میباشد و بر دسته آن حدود ۱۷ تا ۲۰ دستان بسته شده است. در نواحی مختلف جنوب ایران، بعضی از دوتارهای محلی، دستان ندارد. جنس سطح روی شکم دوتار از چوب می باشد. این ساز ۲ سیم دارد به همین خاطر، نام آن دوتار است و تارهایش به فاصله های مختلف کوک می شوند. دسته ی دوتار حدود ۶۰ سانتیمتر طول دارد و مجموعاً تمام ساز حدود یک متر طول دارد. در اجراهای رستاک در شمال خراسان و در موسیقی نواحی و محلی به خصوص در جنوب ایران از ساز دوتار استفاده میکنند. از نوازندگان مشهور خراسانی ساز دوتار می توان به محمد سلیمانی، قربان سلیمانی، ابراهیم شریف زاده، غلامحسین سمندری، غلامعلی پورعطایی، عبدالله سروراحمدی، عثمان محمدپرست و رمضان سلمانی اشاره کرد.

مقام های دوتار,تکنوازی دوتار,دوتار ترکمن از دوتار اغلب در موسیقی نواحی و محلی استفاده می‌شود

روش کوک کردن دوتار در فاصله چهـار یا پـنج میباشد که این روش در مناطق مختـلف کـمی با هـم متفاوت است. در ساختمان دوتار از دو نوع مختـلف چوب استـفاده شده است. با استفاده از چـوب درخت شاه توت، قسمت گـلابی شکـل آنرا ساخته اند و با استفاده از چوب زردآلو یا درخت گـردو، قسمت گـردنش را ساخته اند. طرز تهیه ی زه هـای این ساز در زمان قـدیم از روده حیوانات بود، در حالی که امروزه از طریق نایلون یا سیم های فولادی، آن را تـهـیه می کـنـند که در مقایسه با قبل هم از مقاومت بهتری برخوردار است و هـم ارزان تر است.

کوک های ساز دوتار

نوازنده ساز دوتار باتوجه به سلیقه اش ساز را کوک می کند و شروع به نواختن نت مورد نظرش میکند. با این که ساختار کلی دوتارهای موجود مشابه هم هستند ولی به عنوان مثال صدادهی دوتار قوچان در مقایسه با دوتار درگز متفاوت است. دوتار در شمال خراسان شامل دو کوک با نسبت چهارم و پنجم میباشد ، آهنگ های فارسی را در شمال خراسان با کوک پنجم اجرا می کنند. کوک چهارم را به نام کوک نوایی میشناسند درحالیکه نام کوک پنجم، کوک ترکی و کردی می باشد. آهنگ هایی که با کوک ترکی نواخته میشود شامل گرایلی، شاختایی، تجنیس، نالش، دوست محمد و غریب میباشد و با استفاده از کوک کردی می توان آهنگ های الله، مزار، درنا، لو، جعفر قلی را نواخت.

ثبت جهانی دوتار

در چهاردهمین اجلاس کمیته میراث بشری ناملموس یونسکو، هنر ساختن و نواختن دوتار در کلمبیا در لیست میراث جهانی ثبت شده است.

انواع دوتار

با توجه به مرزهای جغرافیایی، انواع دوتار به دوتار خراسان که شامل دوتار ترکمن و دوتار مازندران است، تقسیم میشوند و در شمال و شرق خراسان، نحوه در دست گرفتن و شکل ساز و سبک نواختن آن با هم فرق دارد.

* دوتار شرق خراسان:

جنس کاسه ی گلابی دوتار و صفحه ی چوبی روی این ساز شرق خراسان از چوب درخت توت تهیه شده است. با استفاده از چوب های محکم و مقاومی مانند چوب زردالو، عناب و سرخدار، دسته نسبتا بلند این ساز ساخته می شود. برای اتصال سیم ها با یک فاصله ای نسبت به صفحه به گوشی و سیم گر، از خرکی استفاده می کنند که جنس آن استخوان است و بر روی صفحه چوبی مورد استفاده قرار میگیرد. جنس سیم گیر این دوتار که در پائین صفحه چوبی به منظور اتصال یک سر سیم ها به آن قرار گرفته از فلز، چوب، شاخ قوچ و استخوان می باشد. جنس سیم ها از فولاد است در حالی که جنس دستان ها از نخ نایلونی است. چوب درختان گردو و زردالو برای ساخت دو گوشی کاربرد دارد. سیم ها با استفاده از دو گوشی به دور آن پیچیده و کوک میشوند.

اختلاف دو سیم در کوک دوتار شرق خراسان، به اندازه فاصله چهارم با یکدیگر می باشد. در دوتار شرق خراسان، تعداد دستان ها باهم متفاوت هستند. در زمان قدیم، نوازندگان دوتار شرق خراسان از سازهایی استفاده می کردند که ۹ دستان داشت، ولی دوتارهایی که نوازندگان امروزی استفاده می کنند ۱۳ الی ۱۷ دستان دارند. یکی از سازهای همراهی کننده آواز این منطقه، دوتار شرق خراسان نام دارد. دوتار درواقع یک ساز مجلسی محسوب میشود که کاربرد آن در مجالس شادی و دوستانه می باشد. معمولاً این ساز صرفا با ساز دایره همراه می شود.

مقام های دوتار,تکنوازی دوتار,دوتار ترکمنساز دوتار قدمتی چند هزار ساله دارد

نوازندگان ساز دوتار، تکنیک های مضراب تک، تسلسل یکنواخت شکل های ریتمیک و متریک، انواع ریز( تکرار سریع صدای واحد) را با استفاده از دست راستشان می نوازند. همچنین تکنیک های ویبراسیون عرضی، ویبراسیون طولی، کندن و گلیساندو را با استفاده از دست چپشان می نوازند. نوازندگان، هنگام انگشت گذاری با دست چپ برای نواختن این دوتار از انگشت شست استفاده نمی کنند.

* دوتار شمال خراسان:

ساز دوتار شمال خراسان، کاسه ی نیمه گلابی دارد که جنس آن از چوب توت میباشد و خرکی از جنس چوب عناب، زردآلو یا شاخ آهو، روی صفحه ی آن قرار گرفته است که این خرک وظیفه دارد با فاصله ی معینی از صفحه، سیم ها را به سیم گیر و گوشی ها متصل کند. جنس سیم گیر که در پائین صفحه ی چوبی قرار گرفته و برای اتصال یک سر سیم ها به آن میباشد از شاخ، استخوان یا چوب های محکم می باشد. دسته ی ساز دوتار شمال خراسان از چوب زردآلو یا عناب تهیه شده است. در بالای دسته، دو گوشی از جنس چوب زردآلو یا فلز قرار گرفته است که سیم ها را به دورش میپیچند و کوک می کنند. جنس سیم های این ساز از فولاد درست شده است. همچنین جنس دستان یا پرده های دوتار شمال خراسان از مفتول فلزی، زه یا نخ نایلونی میباشد و روی دسته ۱۲ پرده دارد.

نوازندگان شمال خراسان برای نواختن این ساز دوتار از مهارت خوبی برخوردارند. تنها تفاوت این ساز با دوتار شرق خراسان در اینست که از انگشت شست در هنگام انگشت گذاری برای سیم بم استفاده می کنند و انجام این کار باعث میشود که صدای این ساز با دوتار شرق خراسان فرق داشته باشد. اختلاف صدای کوک این ساز دو سیم به اندازه فاصله ی چهارم می باشد. حاج قربان سلیمانی یکی از بهترین نوازندگان دوتار شمال خراسان به شمار می رود.

* دوتار منطقه ترکمن گلستان:

جنس صفحه رویی و قسمت گلابی شکل دوتار منطقه ترکمن گلستان از چوب درخت توت و جنس خرک از چوب، جنس دسته از چوب زردآلو و توت، جنس سیم گیر از استخوان یا شاخ قوچ، جنس دستان از زه یا مفتول فلزی، جنس دو گوشی از چوب یا فلز برنج و جنس سیم ها از فولاد می باشد. کوک ساز دوتار منطقه ترکمن، بگونه ایست که اختلاف سیم ها با هم به اندازه فاصله پنجم است. معمولاً ۱۳ دستان بر روی دسته این ساز قرار گفته است. از مهم ترین سازهای همراهی کننده ی آواز این منطقه می توان به دوتار ترکمنی اشاره کرد. به نوازندگان دوتار منطقه ترکمن گلستان، باغشی یا بخشی میگویند. این ساز بر خلاف دوتار خراسانی معمولاً همراه با کمانچه است و به عنوان یک ساز مجلسی، مانند دوتار خراسان محسوب میشود. نظرلی محجوبی از معروف ترین نوازندگان دوتار منطقه ترکمن گلستان به شمار می رود.

انگشت شست دست چپ در نواختن ساز ترکمن گلستان، نقش تعیین کننده و پیچیده ای دارد. تکنیک های دوتار ترکمن گلستان با استفاده از دست راست شامل شلپه، آل ساق، چیرتیم و انواع ریز می باشد. همچنین تکنیک های دوتار ترکمن گلستان که از دست چپ استفاده می کنند شامل ناغما، ویبراسیون وکندن است. اختلاف صدای کوک این ساز دو سیم به اندازه فاصله ی پنجم میباشد ، نحوه ی کوک کردن این ساز به این صورت است که سیم اول دو بالای خط پنجم حامل( با کلید فا خط چهارم) و سیم دوم سل بین خط چهارم و پنجم حامل( با کلید فا خط چهارم) کوک می شوند. این ساز که یک ساز مجلسی به شمار میرود معمولاً بهمراه کمانچه می باشد.

تکنوازی دوتار,دوتار ترکمن,انواع دوتارنوازنده دوتار می‌تواند با توجه به سلیقه‌ی خود ساز را کوک کرده و نت مورد نظر خود را بنوازد

* دوتار منطقه کتول گلستان:

جنس بدنه گلابی دوتار منطقه کتول گلستان از چوب توت، جنس سیم گیر از شاخ یا استخوان، جنس صفحه ی رویی این ساز و خرک از چوب توت و گردو، جنس دسته ی ساز از افرا، جنس دستان از مفتول فلزی، زه، نخ نایلونی و یا سیم های مسی رشته ای و جنس دو گوشی از چوب افرا، گردو و یا زردآلو هستند، همچنین جنس سیم های این دوتار از فولاد تهیه شده است.

در مجالس عروسی و شادمانی، دوتار منطقه کتول مورد استفاده قرار میگیرد. اختلاف سیم های این ساز به اندازه فاصله پنجم می باشد. معمولاً بر روی دسته ی دوتار منطقه کتول گلستان، ۱۱ دستان قرار گرفته است. علی اصغر اصلانی کتولی یکی از نوازندگان معروف دوتار کتول گلستان است. طریقه نواختن ساز کتول گلستان به ساز ترکمنی شباهت دارد. براین اساس اختلاف صدای دو سیم به اندازه فاصله پنجم با هم دیگر می باشد.

* دوتار شرق مازندران:

جنس کاسه ی نیمه گلابی دوتار شرق مازندران از چوب توت می باشد. با استفاده از چوب توت و آزاد می توان صفحه رویی آنرا ساخت. جنس خرک این ساز که از چوب شمشاد، آزاد و توت تهیه شده، بر روی صفحه چوبی قرار گرفته است و روش اتصال سیم ها با فاصله از صفحه به گوشی و سیم گیر است. جنس سیم گیر از شاخ یا استخوان، چوب یا میخ فلزی میباشد و به آن، یک سر سیم ها را وصل میکنند. جنس دسته ی این ساز از چوب گردو، توت و آزاد می باشد. بالای دسته، دو گوشی از جنس چوب گردو و توت قرار دارد که سیم ها به دور آن پیچیده شده و ساز از این طریق کوک می شود. سیم های این ساز از فلز درست شده است. جنس دستان های این ساز از زه و مفتول فلزی میباشد که به تعداد ۸ عدد روی دسته قرار گرفته است.

روش نواختن ساز دوتار شرق مازندران مشابه دوتار ترکمن و شمال خراسان می باشد. نحوه ی کوک کردن این ساز به این صورت است که سیم اول دو بالای خط پنجم حامل( با کلید فا خط چهارم) و سیم دوم سل بین خط چهارم و پنجم حامل( با کلید فا خط چهارم) کوک می شوند. از این جهت اختلاف صدای دو سیم به اندازه فاصله پنجم است. معمولاً نواختن این ساز به تنهایی صورت میگیرد اما گاهی وقت ها آنرا بهمراه کمانچه، دایره و تنبک در برخی مجالس می نوازند. از مشهورترین نوازندگان این ساز می توان به رضا شکارچیان اشاره کرد.

دوتار ترکمن,انواع دوتار,تاریخچه ساز دوتارساز دوتار یکی از سازهای کهن در تمام خاورمیانه و آسیای مرکزی به شمار می رود

گردآوری: بخش هنر وسینما سرپوش

  • 10
  • 1
۵۰%
sarpoosh
با این خبر موافقم با این خبر مخالفم
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
مطالب پیشنهادی,وبگردی
کامران قاسم پور,بیوگرافی کامران قاسم پور,عکس های کامران قاسم پور بیوگرافی کامران قاسمپور کشتی گیر آزادکار ایران (+ تصاویر)

زاده:۲۶ اذر ۱۳۷۵

زادگاه:جویبار

ملیت:ایرانی

پیشه:کشتی گیر آزادکار، و عضو تیم ملی ایران

وضعیت تاهل: مجرد

ادامه
XXXXXXXXXXXX بیوگرافی امیر حسین زارع و افتخارات او در رقابت ها (+ تصاویر)

زاده:آمل، مازندران

زادگاه:۲۷ دیماه سال ۱۳۷۹

ملیت:ایرانی

پیشه:ورزشکار

ورزش:کشتی

ادامه
علی اکبر یوسفی,بیوگرافی علی اکبر یوسفی,عکس علی اکبر یوسفی بیوگرافی علی اکبر یوسفی کشتی‌گیر فرنگی‌کار کشور (+ تصاویر)

زاده:۱۳۷۵

زادگاه:بابل

پیشه:ورزشکار

ملیت:ایرانی

ورزش:کشتی فرنگی

ادامه
هادی چوپان,بیوگرافی هادی چوپان,عکس هادی چوپان بیوگرافی هادی چوپان بدنساز و قهرمان مستر المپیا (+ تصاویر)

زاده:۴ مهر ۱۳۶۶

زادگاه:اَبنُو، شهرستان سپیدان، استان فارس

ملیت:ایرانی

شغل:ورزشکار بدن سازی

قد:۱٫۶۹ متر( ۵ فوت ۶ ۱⁄۲ اینچ)

ادامه
حضرت یعقوب ع,زندگینامه یعقوب,نام همسر حضرت یعقوب بیوگرافی حضرت یعقوب (ع) و سرانجام زندگی او

لقب:اسرائیل

زادگاه:فلسطین

دین:یکتاپرست

خویشاوندان مهم:اسحاق، یوسف

آرامگاه: الخلیل

ادامه
مایکل فارادی,زندگینامه مایکل فارادی,کشفیات مایکل فارادی زندگینامه مایکل فارادی شیمیدان و فیزیکدان تجربی انگلیسی (+ تصاویر)

زاده:۲۲ سپتامبر ۱۷۹۱

زادگاه:جنوب لندن، انگلستان

ملیت:انگلیسی

پیشه:شیمی دان و فیزیک دان تجربی

دین:مسیحی

ادامه
فعالیت های یانگ هویی یان,عکس های یانگ هویی یان,یانگ هویی یان بیوگرافی یانگ هویی یان بازرگان و مدیر ارشد اجرایی چینی (+ تصاویر)

زاده:۱۹۸۱

زادگاه:گوانگ دانگ شاند بیجیائو

ملیت:چینی

پیشه:کارآفرین، بازرگان و مدیر ارشد اجرایی چینی

وضعیت تاهل:متاهل

ادامه
مسعود خداوردی,سه برادر خداوردی شب عروسی,میثم خداوردی بیوگرافی سه برادر خداوردی گروه موسیقی فان (+ تصاویر)

اعضای گروه:مسعود خداوردی( ۱۳ مرداد ۱۳۵۷، سرخه سمنان)- میثم خداوردی( ۱۶ مرداد ۱۳۶۰، سرخه سمنان)- علیرضا خداوردی( ۱۰ آذر ۱۳۶۲، سرخه سمنان)

ملیت:ایرانی

سمت:خواننده

سال های فعالیت:۱۳۹۱- اکنون

معروف شدن با:آهنگ شما خونتون مورچه داره ؟

ادامه
وحید شمسایی,بیوگرافی وحید شمسایی,عکس های جدید وحید شمسایی بیوگرافی وحید شمسایی مربی فوتسال کشور (+ تصاویر)

زمینه فعالیت:فوتسال

متولد:۳۰ آذر ۱۳۵۵

قد:۱۸۰ متر

نام مستعار:آقای گل

پست:مهاجم

ادامه
دیالوگ های هری پاتر به زبان انگلیسی,دیالوگ های مورد علاقه بازیگران هری پاتر,دیالوگ های ماندگار هری پاتر

بهترین دیالوگ های هری پاتر مجموعه فیلم هری پاتر یکی از فیلم های مشهور و محبوبی است که تا به حال موفق به دریافت جوایز بسیاری شده است. دیالوگ های هری پاتر در مجموع، سری فیلم های هری پاتر متشکل از هشت نسخه میباشد که طبق کتاب هایی با همین نام، تمامی این فیلم ها ساخته شده است. به این ترتیب این فیلم ها شامل دیالوگ های ناب و ماندگار بسیاری می باشند که در ادامه با ان ها اشنا میشوید: - دامبلدور:هری، رنج کشیدن نشون میده تو هنوز یک انسانی! درد بخشی از انسان بودنه. هری فریاد زد:پس من نمی خوام انسان باشم. Harry, suffering like this proves you are still a man! This pain is part of being human THEN I don’t want to be human - شادی رو میشه تو تاریک ترین لحظات پیدا کرد، فقط اگه یه نفر یادش باشه که چراغو روشن کنه Happiness can be found even in the darkest of times, if one only remembers to turn on the light - وقتی به مرگ و تاریکی نگاه می کنیم، ناشناخته هاست که ما را می ترساند، نه چیز دیگر. It is the unknown we fear when we look upon death and darkness, nothing more انواع دیالوگ های هری پاتر - اگه واقعا میخوای یه نفرو بشناسی ببین با زیردستاش چطوری رفتار می کنه نه با همسطح هاش! If you want to know what a man’s like, take a good look at how he treats his inferiors, not his equals - مهم نیست هر کسی چه جوری به دنیا بیاد، اما مهمه که چه جوری بزرگ بشه. It matters not what someone is born, but what they grow to be - همه ما درونمان نور و تاریک است. آنچه مهم است بخشی است که انتخاب می کنیم براساس آن عمل کنیم. این همان واقعی است که ما هستیم. We’ve all got both light and dark inside us. What matters is the part we choose to act on. - دلت به حال مرده ها نسوزه. نگرانِ زنده ها باش مخصوصا اونایی که بی عشق زندگی می کنن Do not pity the dead, Harry. Pity the living, and, above all those who live without love - درسته دربرابر دشمنان ایستادن شجاعت زیادی می خواد، اما برای ایستادن دربرابر دوستانت باید از این هم شجاع تر باشی. It takes a great deal of bravery to stand up to our enemies, but just as much to stand up to our friends - همه ما در درونمان روشنی و تاریکی داریم. آنچه مهم است این است که کدام را انتخاب می کنیم. We’ve all got both light and dark inside us. What matters is the part we choose to act on. - شهرت رفیقه نیمه راهه هری! آدمای مشهور به خاطر کاراشونه که مشهور میشن. یادت باشه! Fame is a fickle friend, Harry. Celebrity is as celebrity does. Remember that - ما با انتخاب های مان، خود واقعی مان را فراتر از توانایی های مان نشان می دهیم. It is our choices, Harry, that show what we truly are, far more than our abilities - تفاوت های عادت و زبان هیچ است، اگر اهداف ما یکسان باشند و قلب ما به روی هم باز باشد. Differences of habit and language are nothing at all if our aims are identical and our hearts are open to each other - ذهن یک چیز پیچیده و چند لایه است پاتر … یا حداقل، اکثر ذهنها اینجوری هستند. The mind is a complex and many- layered thing, Potter… or at least, most minds are - در یه ذهن خوب سازمان یافته، مرگ چیزی نیست جز ماجراجویی بزرگ بعدی. To the well- organized mind, death is but the next great adventure - وقتی به مرگ و تاریکی نگاه می کنیم، ناشناخته هاست که ما را می ترساند، نه چیز دیگر. It is the unknown we fear when we look upon death and darkness, nothing more نمونه دیالوگ های هری پاتر گردآوری: بخش هنر و سینما سرپوش

ویژه سرپوش