چهارشنبه ۱۳ اسفند ۱۳۹۹
کد مقاله: ۹۹۰۹۰۰۰۴۰

آشنایی با ساز عود و اجزای مختلف این ساز

ساز عود,تاریخچه ساز عود,عکس ساز عودساز عود ریشه در ساز بربت دوره ساسانی دارد
ساز عود در گروه سازهای زهی مضرابی مقید قرار می گیرد که بم ترین صدا را در بین ساز های زهی دارد. ساز بربط امروزه نقش بسیار کمتری در موسیقی ایرانی دارد. 

ساز عود

ساز عود یا بربط و یا رود از رایج ترین سازهای موسیقی ایران قدیم با ظاهری به شکل گلابی، از جنس چوب درخت توت یا آبنوس با کاسه طنینی بزرگ و دسته کوتاه است. ساز عود در گروه سازهای زهی- زخمه ای قرار می گیرد، طول آن تقریباً ۸۵ سانتیمتر است. این ساز در واقع نوعی سمبل تاریخی برای سازهای ایرانی به شمار می آید و از آن در موسیقی سنتی خاورمیانه و شرق آفریقا استفاده می شود.

ساز عود دارای ۱۰ تا ۱۳ سیم است چون سطح ساز بربط از چوب پوشیده شده بود، اعراب آن را عود نامیدند. (العود در زبان عربی به معنای چوب است). این واژه ی در اصل عربی شده واژه رود فارسی میباشد که همنام دیگر بربط است و به معنای سیم در سازهای زهی می باشد.

ساز عود برخلاف بربط ایرانی از اصلی ترین سازهای موسیقی عربی است. این ساز بعد از این که به اروپا برده شد، نام لوت بر آن نهادند. واژه لوت از نگارش کلمهٔ العود بوجود آمده و کم کم به لوت تبدیل شده است. کلمه بربط در واقع از دو کلمه «بر» و «بط» تشکیل شده به معنی «مانند بط» و بط به معنی مرغابی است. در کل شکل این ساز به مرغابی تشبیه شده مانند سینهٔ جلو داده و گردن کوچکی دارد.

پیشینه ساز عود

خاستگاه بربت با استناد به اکتشافات باستان شناسی به پنج هزار سال قبل، تمدن سومر و شهر اور برمی گردد. در نگاره های مصری به جای مانده از دو هزار سال قبل که نوازندگان را به تصویر کشیده اند ساز عود دیده می شود. بعد از آن بربط به دیگر نقاط خاورمیانه من جمله ایران و عربستان دوره قبل از اسلام هم راه پیدا می کند.

از بربت نوازان به نام ایرانی می توان باربد، بامشاد، نکیسا و رامتین را نام برد. بعد از اسلام و در پی خلافت اسلامی ساز عود تکامل می یابد و گسترهٔ این ساز در سرتاسر جهان اسلام از چین تا اندلس گسترش میابد. در زمان حکومت عبدالرحمان دوم بر اندلس و دعوت او از یک نوازنده به نام کمال الدین زریاب این ساز به اسپانیا وارد می شود. زریاب بربط را در این سرزمین گسترش و تکامل می دهد و از آمیختن این ساز با تار برای نخستین ساز گیتار را می سازد. که هم اینک سالیانه در اسپانیا بزرگداشتی به نام زریاب برگزار می شود. پاکو دلوسیا از معروف ترین نوازندگان گیتار در دنیا برای گرامیداشت یاد او قطعه ای به نام زریاب ساخته است.

اجزای مختلف ساز عود

شناخت اجزای ساز عود در تشخیص یک ساز مرغوب بسیار مؤثر است. اجزای تشکیل دهنده ی ساز بربط عبارتند از:

۱. کاسه طنینی و صفحه رو:

این قسمت به شکل گلابی است و از طول به ۲ قسمت مساوی تقسیم شده و از ترک های چوبی گوناگون به هم پیوسته تشکیل شده است. صفحه روی ساز عود از جنس چوب است که به منظور صدادهی بهتر از چوب کاج استفاده می شود. دو دایره کوچک و یک دایره بزرگ تر مشبک از جنس استخوان برای خرج صدا از کاسه روی صفحه تعبیه شده است و خرک در پایین صفحه قرار می گیرد.

۲. پل:

در ۵ نقطه از صفحه به طرف داخل کاسه، پل هایی افقی متصل به صفحه وجود دارند که از تغییر شکل یافتن صفحه جلوگیری می کنند.

۳. وسعت:

وسعت معمول صدای ساز عود حدود ۲ اکتاو است که به دلیل کوتاهی دسته ساز، حدود یک اکاو و نیم از منطقه صوتی وسط، صدادهی بهتری دارد.

۴. دسته:

ساز عود دارای یک دسته ی چوبی کوتاه در حدود یک سوم طول کاسه با قطر ۱۰ سانتیمتر است. دسته از یک طرف به سرپنجه ی ساز و از طرف دیگر به کاسه ی طنینی متصل است. در قدیم بر روی دسته عود دستان بندی می کردند، ولی عودهای امروزی فاقد دستان بندی هستند. گاها بر روی دسته تزئیناتی شبیه به خط دستان بکار می رود.

نام دیگر ساز عود,ساز عود,چگونگی نواختن ساز عوداندازه ساز عود در کشورهای مختلف، متفاوت است

۵. خرک و سیم گیر:

خرک ساز عود قطعه ای چوبی به طول تقریبی ۱۰ سانتیمتر است که در قسمت پایین کاسه قرار می گیرد و روی آن شیارهای کم عمقی و ترها ایجاد شده اند. در ساخت بعضی بربط ها، وترها به سیم گیری که در انتهای بدنه کاسه است وصل میشوند و در بعضی دیگر، خرک وظیفه سیم گیر را نیز به عهده دارد، به این صورت که وتر روی سوراخ هایی که روی وتر قرار دارند گره می خورند و به طرف گوشی ها می روند. معمولاً خرک را مستقیما روی صفحه نمی چسبانند و بین خرک و صفحه، تکه ای چوب یا صدف قرار می دهند.

۶. مضراب:

مضراب ساز عود از پلاستیک نرم و یا شاهپر پرندگان بزرگ ساخته می شود. امروزه گاه از مضراب های پلاستیکی هم استفاده می کنند. انتخاب مضراب ساز هم به اندازه انتخاب خود ساز حائز اهمیت است. مهم ترین نکته در انتخاب مضراب، خوش دست بودن آن است.

۷. سر پنچه:

سرپنجه ساز عود یا جعبه گوشی ها محفظه ای تو خالی است که در ابتدای طول دسته قرار دارد و اندکی متمایل به طرف عقب ساخته می شود. سر پنجه محل قرار گرفتن گوشی هاست و در هر طرف ۵ گوشی قرار دارد.

۸. شیطانک:

شیطانک یک قطعه باریک و کم ارتفاع به اندازه ی عرض دسته است که بین دسته و سرپنجه قرار می گیرد. شیطانک دارای شیار های کم عمقی است که سیم ها از داخل آنها عبور می کنند. به علت حالت موربی که در بخش سرپنجه ساز عود وجود دارد، فشار در این ناحیه از سمت سیم ها بیشترین حد ممکن را دارد. بدین ترتیب شیطانک باید قابلیت تحمل فشار وارده از سوی سیم ها را داشته باشد.

اجزای مختلف ساز عود,دسته ساز عود,ساز عودشکل کلی ساز عود مشابه سینه مرغابی و گردن آن است

۹. تعداد و جنس وترها:

ساز عود دارای ۱۰ وتر است که ۲ به ۲ با هم هم صدا کوک می شوند. در برخی بربط ها بم ترین وتر را تکی می بندند و اغلب برای صدای واخوان در نظر گرفته می شود. جنس وترها از زه (روده تابیده گوسفند) یا ابریشم تابیده با روکش فلزی و یا سیم های نایلونی با ضخامت های گوناگون است.

۱۰. گوشی های ساز عود:

همان طور که گفتیم ساز عود دارای ده گوشی به تعداد سیم های ساز است. گوشی ها شبیه میخ های سر پهن و از جنس چوب هستند. قسمت پهن گوشی بیرون سرپنجه است و نوازنده با چرخاندن آنها میتواند سیم مورد نظرش را کوک کند. قسمت باریک تر گوشی درون سرپنجه است که سیم به دور آن می پیچد. گوشی ها باید به راحتی به چپ و راست بچرخند، ولی در عین حال باید محکم باشند که بعد از کوک کردن ساز، شل نشوند و ساز را از کوک خارج نکنند.

۱۱. ساز عود برقی:

ساخت ساز عود برقی با الگوبرداری از گیتار الکتریک، یکی دیگر از تجربه های جدید عودسازی است که اکثراً از طرف نوازندگان عرب دنبال می شود. در اولین تجربه، ابتدا کاسه عود حذف شد ولی صفحه آن هم چنان ایفای نقش می کرد. در نوع دیگری از عودهای برقی، حتی صفحه ساز هم حذف شد و تنها یک قاب مثل عود باقی ماند.

چگونگی نواختن ساز عود

برای نواختن ساز عود، آنرا به شکل افقی روی ران پا می گذارند و به کمک یک مضراب بر سیم های ساز زخمه می زنند تا صدا تولید شود.

دسته ساز عود,اموزش ساز عود,ساز عودساز عود نه تنها در فرهنگ ایران بلکه در سراسر پهنه غرب اسلام رایج است

گردآوری: بخش هنر و سینما سرپوش

  • 15
  • 3
۵۰%
sarpoosh
با این خبر موافقم با این خبر مخالفم
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
علی شجاعی,عکسهای علی شجاعی,تصاویر علی شجاعی فوتبالیست بیوگرافی علی شجاعی فوتبالیست معروف ایرانی + تصاویر

تاریخ تولد: ۸ بهمن سال ۱۳۷۵

زادگاه: تهران ولی اصالتا مازندرانی

شغل: فوتبالیست

پست: مدافع چپ و هابک چپ

قد: ۱۸۴ سانتیمتر

ملیت:ایرانی

ادامه
مازیار فلاحی,ازدواج مازیار فلاحی,عکس دختر مازیار فلاحی بیوگرافی مازیار فلاحی خواننده معروف ایرانی + تصاویر

تاریخ تولد: ۲۶ مهر ۱۳۵۳

سبک( ها): پاپ

ساز( ها): گیتار، پیانو

سال های فعالیت: ۱۳۸۶ تا کنون

ملیت: ایرانی

پیشه: خواننده، نوازنده، آهنگساز، تنظیم کننده، ترانه سرا

ادامه
امام موسی کاظم (ع),فرزندان امام موسی کاظم (ع),امام موسی کاظم شهادت (ع) زندگی نامه امام موسی کاظم (ع) هفتمین امام شیعیان دوازده امامی

زاده: ۲۰ ذی الحجه ۱۲۸ قمری

زادگاه: ابواء منطقه ای در میان مکه و مدینه

مذهب: شیعه

وفات: ۲۵ رجب ۱۸۳ قمری

محل دفن: کاظمین

ادامه
حامد حدادى,بیوگرافی حامد حدادى,عکس از حامد حدادى بیوگرافی حامد حدادى بسکتبالیست ایرانی + تصاویر

تولد: ۳۰ اردیبهشت ماه ۱۳۶۴

زادگاه: اهواز

قد: ۲۱۸سانتی متر

ملیت: ایرانی

سمت: بسکتبالیست

ادامه
اردشیر بابکان,اردشیر بابکان جوان ترین پسر پاپک,درگذشت اردشیر بابکان زندگی نامه اردشیر بابکان بنیانگذار سلسله ساسانیان

زادگاه: اصطخر، پارس

سلطنت: ۲۲۴ – ۲۴۲

جانشین: شاپور یکم

درگذشت: ۲۴۲ میلادی

دین و مذهب: مزدیسنا

ادامه
امید عالیشاه,امید عالیشاه تراکتور سازی,امید عالیشاه به ذوب آهن بیوگرافی امید عالیشاه بازیکن فوتبال مارندرانی + تصاویر

محل تولد: ساری

متولد: ۲۰ دی ماه ۱۳۷۰

پست: هافبک- مهاجم سایه

ملیت: ایرانی

 قد: ۱۷۰ سانتیمتر

ادامه
تراویس کالانیک,زندگی نامه تراویس کالانیک,تصاویر تراویس کالانیک بیوگرافی تراویس کالانیک برنامه نویس مشهور آمریکایی (+ تصاویر)

زاده:۶ اوت ۱۹۷۶ 

زادگاه: لس آنجلس، کالیفرنیا، ایالات متحده آمریکا

ملیت: آمریکایی

ییشه: از بنیانگذاران اوبر و رد سوش

شهرت: مدیرعامل اوبر

ادامه
دیبا زاهدی,عکس از دیبا زاهدی,بیوگرافی دیبا زاهدی بیوگرافی دیبا زاهدی بازیگر جوان سینمای ایران (+ تصاویر)

تاریخ تولد: ۷ آذر ماه ۱۳۶۸ در تهران

پیشه: بازیگر

تحصیلات: فارغ التحصیل رشته معماری

وضعیت تأهل: مجرد

ملیت: ایرانی

سالهای فعالیت: از سال ۱۳۹۲ تاکنون

ادامه
ادوارد اسنودن,محکومیت ادوارد اسنودن,بیوگرافی ادوارد اسنودن زندگینامه ادوارد اسنودن یکی از مشهوررترین هکرهای تاریخ

زاده: ۲۱ ژوئن ۱۹۸۳

زادگاه: ایلیزبت سیتی، کارولینای شمالی، ایالات متحده آمریکا

ملیت: آمریکایی

سمت: مدیر سیستمهای رایانه ای و شبکه ای

دین: مسیحی

ادامه
دیالوگ های جوکر,انواع دیالوگ های جوکر,بهترین دیالوگ های جوکر

برترین دیالوگ های جوکر جوکر یکی از بهترین و محبوب ترین شخصیت های شروری است که تا به حال خلق شده است جملات و دیالوگ های ماندگار جوکر را میتوان با تمام وجود درک کرد. انواع دیالوگ های جوکر جوکر شخصیت ابرشرور دنیای دی سی و بتمن است که اغلب مردم دنیا با شخصیت بد آن همزاد پنداری کرده اند و محبوبیت زیادی دارد. هیث لجر در فیلم شوالیه تاریکی و واکین فینیکس در فیلم جوکر ۲۰۱۹ به ایفای نقش این کاراکتر پرداخته اند. دیالوگ های جوکر فوق العاده اند و آنها را میتوان با تمام وجود درک کرد. در ادامه ۱۲ مورد از برترین دیالوگ های این شخصیت را گردآوری کرده ایم. ۱. دیالوگ های جوکر: زمانی که کار ها طبق نقشه پـیش بره هیچ کس وحشت زده نمیشه، حتی اگه اون نقشه، ترسناک باشه! ۲. بهترین دیالوگ های جوکر: چرا باید بخاطر رفتار خشنم عذر خواهی کنم. مگه اونایی که منو به این جا رسوندن ازم معذرت خواستن دیالوگ های جوکر جذاب ۳. دیالوگ های جوکر درباره ی مرگ: امیدوارم که مرگ من بیش از زندگی من سبب افزایش احساسات در بین مردم شود. ۴. نمونه ای از دیالوگ های جوکر: اگه از قبل اعلام کنی که مثلآ می خوای یه بیمارستان رو منفجر کنی خب وقتی این کار رو بکنی مردم ۵. دیالوگ های جوکر جذاب: من معتقدم هر چی که تو رو نکشه قوی ترت میکنه! ۶. دیالوگ های ماندگار جوکر: همه آدم ها مثل ماه هستند، قسمت تاریکی دارند که هیچوقت به کسی نشان نمی دهند. ۷. برترین دیالوگ های جوکر: بتمن: پس چرا میخوای منو بکشی؟ جوکر:هاهاها … من نمیخوام تورو بکشم! بدون تو چیکار باید کنم ؟ برم مکرر با دلالای مواد سر و کله بزنم ؟! نه. تو منو کامل میکنی ۸. دیالوگ های جوکر: من چیزی برای از دست دادن ندارم. دیگه هیچ چیز نمی تونه مرا آزار بده. زندگی من چیزی کمدی نیست. ۹. دیالوگ های فیلم جوکر: جوکر خطاب به بتمن: تو واسه اونا صرفا یه عوضی هستی … مانند من … فقط الآنه که بهت احتیاج دارن …زمانی که نخوانت …مثل آشغال میندازنت دور … ۱۰. کوتاه ترین دیالوگ های جوکر: ببین … من هیولا نیستم … من فقط یه وضعیت بحرانی ام … کوتاه ترین دیالوگ های جوکر ۱۱. دیالوگ های به یادماندنی جوکر: جنون مانند جاذبه زمینه، فقط یه هل کوچیک نیاز داره ۱۲. دیالوگ های جوکر درمورد اعتماد این روزا نمیشه به کسی اعتماد کرد، همه امور رو آدم خودش باید انجام بده انواع دیالوگ های جوکر گردآوری: بخش هنر و سینما سرپوش

ویژه سرپوش