چهارشنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۹
۰۹:۴۶ - ۱۹ تير ۱۳۹۸ کد خبر: ۹۸۰۴۰۵۵۰۴
کتاب، شعر و ادب

معصومه یزدانی: کثرت خط قرمزها، معضل ادبیات داستانی کودکان 

معصومه یزدانی,اخبار فرهنگی,خبرهای فرهنگی,کتاب و ادبیات

به گزارش همدلی، ادبیات داستانی کودک و نوجوان از عمده ژانرهای ادبی حائز اهمیت است که به واسطه نقش آن در درک جهان هستی و جهت‌دهی به نگاه کودک و نوجوان در اوان زندگی از اهمیت بسیاری برخوردار است. با این وجود، اگرچه جنس معضلات مطرح در این حوزه با موانع بسیار موجود در دیگر ژانرهای ادبی متفاوت است، اما معضلات این حوزه از منظر نقش آن در رشد فکری کودک و نوجوان از اهمیت بسیاری برخوردار است. معصومه یزدانی کارشناس ادبیات کودک و نوجوان در گفت و گو با همدلی، از جایگاه امروز این ژانر ادبی در جامعه سخن می‌گوید که در ادامه می‌خوانید.

شخصیت‌پردازی کتاب در آثار کودک و نوجوان امروز را چگونه می‌بینید؟ آیا کودک و نوجوان با شخصیت اصلی داستان هم‌ذات‌پنداری می‌کند؟

شخصیت‌پردازی در داستان‌های تالیف فارسیِ جدیدتر به نسبت گذشته رشد داشته است، اما نه آنطور که بتوانیم شخصیت‌های به یاد ماندنی زیادی از ادبیات کودک و نوجوان فارسی مثال بزنیم. معمولا اولین شخصیت داستانی که به یاد همه می‌آید «مجید» قصه‌های آقای مرادی کرمانی است و در بین کودکان و نوجوانان کتاب‌خوان امروزی «هستی» آقای فرهاد حسن‌زاده و شخصیت داستان «کنسرو غول» مهدی رجبی و معدود شخصیت‌های دیگر.

شاید دلیل این امر پایه تعلیم‌محور ادبیات کودک و نوجوان ماست که ذهن نویسندگان و البته ذهن فعالین حوزه‌ چاپ و نشر و تعلیم و تربیت کودک و نوجوان نتوانسته از آن فاصله بگیرد و در نتیجه آگاه و ناآگاه بر اثرِ مولف تاثیر می‌گذارد و باعث می-شود مولف بیشتر در بند پیام اثرش باشد تا همراهی رها و آزاد با شخصیت نوجوان داستانش. این موضوع برخلاف ذات نصیحت‌گریز کودک و علی‌الخصوص نوجوانان امروزی است و به همین دلیل آنها با شخصیت‌های آثار تالیفی کمتر ارتباط برقرار می‌کنند و بیشتر جذب ماجراها -البته به شرط پرداخت خوب - و در بیشتر موارد طنز کلامی یا جنبه‌ ادبی آثار می‌شوند. 

یکی دیگر از دلایلِ ضعف در شخصیت‌پردازی و در نتیجه عدم هم‌ذات‌پنداری مخاطب با شخصیت، کثرت خط قرمزهای موجود است. نوجوانی و ویژگی‌های خاص آن که ناشی از تغییر و تحولات بلوغ فکری و جسمی است، هنوز برای ما به رسمیت شناخته نشده است و بسیاری از موارد مربوط به این سن، جزء مگوهای نویسنده است. در نتیجه نویسندگان، به فرض اینکه نوجوانِ درونِ پویایی هم داشته باشند، نمی‌توانند خیلی به دغدغه‌های واقعی نوجوان نزدیک شوند.

رواج ترجمه در حوزه‌ ادب کودک و نوجوان معضل ادبیات امروز است؟ کودک از اثر ترجمه چه بازخوردی می‌گیرد؟

به نظر من ترجمه معضل ادبیات فارسی امروز نیست. ترجمه اگر با انتخاب خوب و ترجمه‌ حرفه‌ای انجام شود دری است به روی جهانی جدید. ایجاد تجربه‌ای نو، امکان سفری به یاد ماندنی و افزایش تجربه-های زیسته بدون خطر و هزینه‌ی مادی و معنوی است. خواندن آثار ترجمه‌ خوب باعث ایجاد روحیه‌ پذیرش تفاوت‌ها و احترام به دیگری و صلح می‌شود. در ترجمه هم مانند تالیف، کودک از اثری که حرف دلش را بزند، دغدغه‌هایش را مطرح کند و او را در ماجرا و هیجانی تازه سهیم کند استقبال می‌کند که اگر منصف باشیم باید بگوییم آثار ترجمه‌ بسیاری از عهده‌ این کار بر می‌آیند که دلایل متعددی دارد.

مهم‌ترینش حضور مترجمان خیلی خوب مخصوصا در میان پیشکسوتانِ ترجمه است که متعهدانه و با وسواس دست به انتخاب می‌زنند. دیگر اینکه در آثار ترجمه خط قرمزهای جامعه و ارشاد به مراتب کم‌رنگ‌تر می‌شود. و به هر حال تاریخ ادبیات کودک و نوجوان غرب که معمولا آثار ترجمه از آن سمت وارد ادبیات فارسی می‌شود، قدمت بیشتری دارد و آن‌ها برخی آزمون و خطاهایی را که ما انجام می‌دهیم پشت سر گذاشته‌اند و بالاخره با تجربه‌ترند و ترجمه می‌تواند این تجربیات را به نویسندگان فارسی هم منتقل کند.

ادبیات کهن فارسی در مقابل آثار متنوع و رنگارنگ خارجی چه سهمی در ادب کودک و نوجوان دارد؟ 

ادبیات کهن گنجینه‌ای گران‌بها و در عین حال در دسترس است، اگر به آن توجه درست شود. اگر نویسندگان در استفاده از آن خلاقیت بیشتری به خرج دهند و از انجام آن به دلیل متهم شدن به سرقت ادبی و الگوبرداری و نداشتن حرف تازه، نترسند. ادبیات کهن ما با یک نگاه تازه و خلاق می‌تواند پاسخ بسیاری از قالب‌های مورد اقبال نوجوانان امروز از جمله فانتزی و طنز را بدهد. استفاده‌ خلاقانه از پیش‌متن‌های ادبیات کهن فارسی می‌تواند هویت مخاطب کودک و نوجوان ایرانی را تقویت کند.

اعتماد به نفسش را در مواجهه با جهان بالا ببرد و خلاقیتش را شکوفا کند و برای دغدغه‌های فطری‌اش راه حل ارائه دهد. وقتی که کودک ما با نسخه‌های متعدد بازآفرینی داستان‌های کلاسیک عمدتاً غربی (در داستان، بازی، فیلم و انیمیشن و حتی پوشش) مواجه می‌شود، اما اثری از داشته‌های فرهنگی به روز شده‌ خودش نمی‌بیند طبیعی است که فکر کند همه چیز از قدیم‌الایام تا امروز از آن طرف آب‌ها آمده و در نتیجه به خاکی که بر آن ایستاده دل نبندد. استفاده از ادبیات کهن در کنار مواجهه کودک ما از محصولات فرهنگی غربی که به دلیل تحول در رسانه و وسایل ارتباط جمعی به نوعی ناگزیر و اجباری شده است، می‌تواند به کودک ما شناخت همه‌جانبه‌تری بدهد و او را در رسیدن به جهان درونی و بیرونی به دور از افراط و تفریط و قرین آرامش و صلح یاری کند.

برای غریبه نبودن کودک با سنت و فرهنگ ادبی خود، چه راهکارهایی وجود دارد؟ 

متاسفانه رویکردهایی ما را از داشته‌های سنت و فرهنگ‌مان دور کردند و حالا که با موج سنت و فرهنگ وارداتی مواجه شده‌ایم، تازه متوجه شده‌اند که ای دل غافل! چه‌ها که از دست نرفته است و چه فاصله‌ای که میان فرهنگ اصیل ایرانی و نسل جدید نیفتاده است. برای ایجاد ارتباط دوباره، باید از بازنویسی صرف که البته در گذشته ارزشمند بوده دور شویم و به بازآفرینی‌های خلاق در قالب‌های متنوعی مانند داستان، فیلم، بازی و اسباب بازی و حتی لباس و مراسم‌ها برسیم. در این محصولات، باید جنبه‌های شیرین و جذاب ادبیات کهن و فرهنگ را دوباره پر رنگ کنیم و با دوری از پندواندرزهای بزرگسالانه‌ سطحی و آشکار، مخاطب را همراه خود کنیم. 

در جریان نقد ادبی، ادبیات کودک و نوجوان چقدر اهمیت دارد و جایگاه آن کجاست؟

اگر قبول داشته باشیم که کودکی زیربنای اصلی بزرگسالی و فعالیت‌های آن در هر زمینه‌ای‌ست، پس باید قبول داشته باشیم که ادبیات کودک و نوجوان نیز زیربنای اساسی ادبیات به طور عام است و چنین زیربنایی برای موفق شدن و پویا بودن و رشد نیازمند نقد است و نقد درست و علمی آن، بسیار مهم. در حالی که متاسفانه نگاه غالب به ادبیات کودک و نویسندگان این حوزه نگاه جدی نیست.

هنوز هم حق‌التالیف‌های پرداخت شده به نویسندگان این حوزه با حوزه‌های دیگر تفاوت فاحش دارد و جایگاه فعالان این حوزه در سیاست‌گذاری‌ها، بودجه‌بندی‌ها و برنامه‌سازی‌ها جایگاهی تشریفاتی و تزیینی است. مثال بارزش جشنواره‌های برگزار شده سال گذشته و تامین کسر بودجه‌ها از محل حذف و کوچک‌سازی جوایزی که به شعرا و نویسندگان این حوزه اعطا می‌شد. در نتیجه در مواقع بسیاری پرداختن به این حوزه چه در بخش آفرینش و چه در بخش نقد خیلی جدی گرفته نمی‌شود.

این نوع نگاه در کنار نبود دانش لازم سبب شده تا نقد ادبیات کودک معمولا توسط خود اهالی ادبیات کودک انجام شود که با وجود تمام حسن ظن‌های موجود به دلیل بودن در میانه گود نمی‌توانند اشراف کافی به نقد داشته باشند. در سال‌های اخیر هم که به دلیل ایجاد گرایش کارشناسی ارشد ادبیات کودک و نوجوان در چند دانشگاه، دانشگاهیان تا حدودی ورود کرده‌اند، اما در بسیاری موارد خیلی زود شیفته‌ بخش خلاقه شده و به گمانِ ساده بودن ادبیات کودک وارد گود می‌شوند و در نتیجه هم از این می‌مانند و هم از آن.

  • 16
  • 3
۵۰%
sarpoosh
با این خبر موافقم با این خبر مخالفم
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
پوریا فیاضی,پوریا فیاضی بازیکن والیبال,تصاویر اینستاگرامی پوریا فیاضی بیوگرافی پوریا فیاضی و سوابق ورزشی اش (+ مصاحبه)

تاریخ تولد:۲۲ دی ۱۳۷۱

زادگاه: ارومیه، ایران

قد: ۱۹۵ سانتیمتر

رشته ورزشی: والیبال

پُست: دریافت کننده قدرتی

ادامه
استیو هانکه,زندگینامه استیو هانکه,زندگی نامه استیو هانکه بیوگرافی استیو هانکه، اقتصاددان مشهور آمریکا (+ تصاویر)

تاریخ تولد: ۲۹ دسامبر ۱۹۴۲

محل تولد: ماکن، جورجیا

ملیت: ایالات متحده آمریکا 

فارغ التحصیل: دانشگاه کلرادو بولدر

مؤسسه: مدرسه معادن کلرادو، دانشگاه برکلی، دانشگاه جانز هاپکینز

ادامه
مرتضی شریفی,زندگینامه مرتضی شریفی,عکس های مرتضی شریفی بیوگرافی مرتضی شریفی والیبالیست (+ مصاحبه و جدیدترین تصاویر)

محل تولد: ارومیه

تاریخ تولد: ۱۳۷۸/۳/۶

قد: ۱متر و ۹۳ سانتیمتر

ورزش: والیبال

شروع فعالیت در والیبال: ۱۳۸۸

ادامه
علی علیپور,تصاویر اینستاگرام علی علیپور,علی علیپور فوتبالیست بیوگرافی علی علیپور و موفقیت های آن در عرصه فوتبال (+ تصاویر)

تاریخ تولد: ۲۰ آبان ماه ۱۳۷۴

محل تولد: قائم شهر

پست: مهاجم

قد: ۱۸۱ سانتی متر

وضعیت تاهل: متاهل

ادامه
شادمهر عقیلی,کنسرت شادمهر عقیلی,تصاویر شادمهر عقیلی بیوگرافی شادمهر عقیلی (+ تصاویر خانوادگی)

تولد: ۷ بهمن ۱۳۵۱

محل تولد: تهران

ملیت: ایرانی

ساکن: ایالات متحده آمریکا

سبک ها: موسیقی پاپ فارسی

آغاز سال فعالیت: ۱۳۷۵

ادامه
بابک جهانبخش,کنسرت بابک جهانبخش,آهنگهای بابک جهانبخش بیوگرافی بابک جهانبخش خواننده پاپ ایرانی (+ عکس همسر و فرزند بابک جهانبخش)

سال تولد: ۱ فروردین ماه ۱۳۶۲

محل تولد: بوخوم، کشور آلمان

ملیت: ایران

سبک: پاپ

همسران: مروارید شهریاری (سابق)، پریا پرتوی فرد

فرزند: آرتا

ادامه
تایگر وودز,بیوگرافی تایگر وودز,عکس های تایگر وودز بیوگرافی تایگر وودز از کودکی تا به شهرت رسیدنش (+ تصاویر خانوادگی)

نام عامیانه: تایگر

زاده: ۳۰ دسامبر ۱۹۷۵

محل تولد: کیپرس، کالیفرنیا

قد: ۱٫۸۵ متر

ملیت: ایالات متحده آمریکا

ادامه
پوریا یلی,زندگینامه پوریا یلی,تصاویر پوریا یلی بیوگرافی پوریا یلی مشهورترین بازیکن والیبال جوانان (+ تصاویر اینستاگرامی)

متولد: ۱ بهمن ۱۳۷۷

محل تولد: قوچان، ایران

قد: ۲۰۹ سانتی متر

رشته ورزشی: والیبال

پست: پشت خط زن

ادامه
استفن کری,تصاویر اینستاگرامی استفن کری,ازدواج استفن کری بیوگرافی استفن کری(+ تصاویر همسر و فرزندانش)

تاریخ تولد: ۱۴ مارس ۱۹۸۸

محل تولد: اکران، اوهایو

ملیت: American

قد: ۱٫۹۱ متر

دبیرستان: Charlotte Christian(شارلوت، کارولینای شمالی)

ادامه

مرد پياده شد. به ياد چمدان افتاد. بر خود لرزيد. چمدان در صندوق عقب ماشين بود. ماشين وسط جاده خراب شده بود. جاده‌اي كوهستاني و باريك، يك طرفه. مي‌ترسيد. تا هتلي كه رزرو كرده بود ۱۰ كيلومتر مانده بود. رد خون را گرفت. به جايي نرسيد. ترسيده بود. هتل چطور جايي بود؟ جاده را درست مي‌آمد؟ فضا مه‌آلود بود.

...[ادامه]
ویژه سرپوش