جمعه ۱۵ مرداد ۱۴۰۰
کد مقاله: ۹۹۰۲۰۰۰۵۹

آشنایی با هنر منبت کاری از تاریخچه تا آموزش

منبت کاری,منبت کاری چیست,ابزار منبت کاریمنبت کاری با چوب یکی از ظریف ترین صنایع دستی است
منبت کاری یکی از هنرهای دستی ایرانی است که در بخش صنایع جای می گیرد. منبت کاری نوعی حکاکی و کنده کاری روی چوب است که به خاطر زیباسازی بر روی چوب انجام می شود.

تاریخچه منبت کاری

هنر منبت کاری در ایران پیشینه طولانی دارد و به زمان ورود اعراب و حدود ۱۵۰۰ سال قبل باز میگردد.منبت کاری در ایران قدمتی چند هزار ساله دارد که خاستگاه و نقطه ابتدایی منبت ایران شهرستان ملایر میباشد که روی دسته شمشیرها، نیزه ها و سپرهای چوبی ارتشیان مادها و هخامنشیان توسط اهالی ملایر منبت کاری صورت می گرفت و بعد از آن به درب و پنجره و مبلمان امروزی تسری یافته است. شهر ملایر در سال ۱۳۹۱ به عنوان شهر ملی منبت و پایتخت مبل و منبت ایران در لیست شهرهای صنایع دستی کشور ثبت شده است و جهانی شدن این هنر در دست بررسی می باشد.

قدیمی ترین نمونه منبت موجود یک تندیس چوبی است که در مصر کشف شده و مربوط به ۲۵۰۰ سال قبل از میلاد است. ولی مجسمه چوبی بت شیگیر با ۱۱۰۰۰ سال قدمت را میتوان قدیمی ترین اثر کنده کاری روی چوب دانست.

قدیمی ترین اثر منبت موجود در ایران یک در چوبی متعلق به مسجد جامع عتیق شیراز است. درب مسجد جامع عتیق شیراز  که مربوط به قرن سوم هجری است حدود ۱۲۰۰ سال قدمت دارد. اوج هنر منبت ایران در دوره صفوی بود و در اواخر دوره زندیه و اوایل قاجاریه رو به افول نهاد. منبت گل و مرغ ملایر به عنوان یکی از کهن ترین سبک های منبت کشور ایران است.

منبت کاری چیست؟

منبت کاری هنری است مشتمل بر حکاکی و کنده کاری بر روی چوب. این هنر دستی نماد احساس، ادراک، اندیشه و ابتکار هنرمندان که با ذوق و سلیقه سرشار، اثر هنری را ابداع می کنند. منبت کاری شاخه ای از صنایع دستی است که در آن نقش ها به صورت برجسته روی سطح کار ایجاد میشوند.  منبت کاری هنری است که ریشه در تاریخ ایران دارد. منبت کاری بیشتر به صورت کنده کاری روی چوب اجرا می شود.سقف چوبی عمارت هشت بهشت یکی از نمونه های منبت کاری اصفهان است که مورد توجه بسياري از بازدیدکنندگان خارجی قرار گرفته است.

اولین قدم در راه شناخت منبت و منبت کاری فهمیدن معنی کلمه منبت است. منبت یعنی رویانیده شده، مأخوذ از تازی، نقشهای برجسته به شکل گل وگیاه و جزء آن که به روی چیزی نقش کننده و هر آنچه در وی کنده کاری کرده باشند خواه چوب باشد یا جزء آن، به اصطلاح نقاشان و معماران نقشی که از زمین خود، اندک بلند باشد چنان که نقش سکه بر روپیه و آنرا در فارسی منبت کاری هم گویند. منبت یعنی کنده کاری شده، نقش برجسته و حکاکی شده بر روی چوب زنده.

اساتید برجسته منبت کاری در ایران

تاریخچه منبت کاری,منبت کاری,هنر منبت کاریمنبت کاری حرفه ای

مثل بسياري از هنر های دیگر دوران صفویه دوران اوج و شکوفایی این هنر و هنرمندان مربوط به آن بود ولی با ورود به دوره قاجار و نادیده گرفتن هنر و هنر مندان ایرانی این هنر به بوته فراموشی سپرده شد. تا این که در اواخر دوران قاجار اساتیدی مانند استاد علی مختاری گلپایگانی ( رئیس صنایع مستظرفه مدرسه دارالفنون) و استاد احمد صنیعی به تهران آمدند و به تربیت هنرجویانی در رابطه پرداختند.

استاد علی مختاری گلپایگانی در ۱۸ سالگی به تهران آمد و بعد کسب اجازه از استاد کمال الملک در مدرسه دارلفنون به تدریس منبت به شاگردان پرداخت و از این جهت به ابقای این هنر کمک کرد.

چوب مورد استفاده در منبت کاری

از آنجایی که چوب مورد استفاده باید بتواند استحکام و زیبایی خود را حفظ کند لازم است تا در انتخاب چوب سختگیرانه عمل کرد.چوب استفاده شده باید فشرده و محکم باشد استفاده از چوب های نرم با بافت نه چندان سخت جایی در منبت کاری ندارد. 

در این میان یکسری از چوبها از بقیه کاربری بیشتری در ساخت اثرهای هنری منبت کاری دارند. چوب های مورد استفاده در منبت کاری شامل موارد زیر میباشد :

  • چوب گردو
  • چوب گلابی
  • چوب چنارف نارون
  • چوب راش
  • چوب تبریزی
  • چوب نراد یا سفید روسی

منبت کاری بر روی چوب و سازه های بسیار دقیق  و ریز است مثل : چوب گلابی، شمشاد و عناب که بسیار مناسب این کار هستند. چوب ازاد از نظر ساختار و تراکم بسیار محکم و سخت است اجرای منبت بر روی این چوب بسیار مشکل هست ولی چنانچه به دنبال ساخت یک کار ماندگار هستید و تجربه خوبی در منبت کاری دارید پیشنهاد می شود که یک بار منبت بر روی این چوب را امتحان کنید.

چوب نراد یا سفید روسی چوب نرم و سبک برای منبت کاری است این چوب در همه استان های کشور فراگیر نیست به همین منظور حتی در گذشته کم تر کسی اجرای منبت بر روی این چوب را می پذیرفت.

چوب های بلوط، راش و گردو از پرمصرف ترین چوب ها در منبت هستند بعضی منبت کارها حتی بر روی پوست درخت هم مربع اجرا می کنند. البته برای اجرای این سبک از منبت باید تجربه کافی داشته باشید.

سبک های منبت کاری

منبت کاری,انواع منبت کاری,منبت کاری چیستتصاویر نمونه ای از اثر منبت کاری شده

منبت کاری، سبک های مختلفی دارد. این سبک ها  از نظر ماهیت برش چوب و تکنیک هایی  که به این منظور، مورد استفاده قرار می گیرند، با یکدیگر تفاوت دارند.

  • منبت کاری سنتی ایرانی
  • منبت کاری فرنگی
  • منبت کاری قالب سازی
  • منبت قلم زنی
  • منبت معرق
  • منبت مشبک
  • منبت تیشه ای
  • منبت سایر مصالح تکمیلی

ابزار منبت کاری

منبت کاری رشته ای است که برای تهیه  ابزار آن نیاز نیست سرمایه زيادي را درگیر کنید. در منبت کاری، برای برش و شکل دهی چوب، به مجموعه ای از ابزارها نیاز است. استفاده درست از این ابزارها، به مهارت زيادي نیازمند است. ابزارهای مبنت کاری شامل: 

وسایل موردنیاز منبت کاری,منبت کاری,هنر منبت کاریابزارهای مورد نیاز برای منبت کاری

  • انواع چاقو های منبت کاری
  • قلم های تراش
  • سوهان آهنی
  • گوژ
  • کاغذ روغنی یا پوستی یا کالک
  • اره مویی
  • پتک چوبی
  • گیره نجاری
  • میز کار منبت کاری
  • چکش پلاستیکی یا چوبی
  • ابزار تفکیک وی- v شکل
  • مغار مبنت کاری(مغار تخت، مغار نیم باز، مغار گلویی یا گیلویی، مغار شفره)

بیشتر بخوانید:

میزکار مبنت کاری

ابزارهای منبت کاری,منبت کاری,میز منبت کاریمیز مخصوص منبت کاری

برای این که در "منبت کاری" به قطعه کار ضربه وارد می شود. پس بدین ترتیب باید میز محکم باشد تا دوام داشته باشد. میز کار میتواند از چوب باشد یا میتوان پایه های آن را از فلز و صفحۀ آن را از چوب ساخت ارتفاع میز بستگی به قد فرد کارگر دارد ولی ارتفاع آن حدود ۸۰ سانتی متر باشد مناسب است و طول و عرض آن نیزبستگی به محل کار فرد منبت کار دارد.

مراحل انجام نمونه ای از منبت کاری

روش انجام منبت کاری,وسایل منبت کاری,منبت کاریمواد اولیه مورد مصرف در هنر منبت کاری

۱- اول منبت کار باید طرح منبت را انتخاب کند.

۲- بعد از آن منبت کار باید طرح را روی چوب منتقل کند.  قطعۀ کار را به گیره بسته و سطح چوب را در صورت نیاز نفت بزند تا چوب نرم شود.

۳- دوربری: برای شکل گیری نقش منبت، ابتدا خطوط اصلی را دوربری و سپس زمینه اطراف نقوش را کنده کاری می کنند.

۴- کنده کاری: با استفاده از مغار تخت، ابتدا چوب اضافی کناره های زمینه کار و در نهایت چوب اضافی بخش های میانی زمینه را بر می دارند.

۵-  سپس زمینه را با مغار تخت صاف و یکنواخت کند. این کار با دستگاه فرزدستی هم میتوان انجام داد.

۶-  سپس طرح را با مغارهای مختلف فرم داده و روی آن ها را تزیین کرد.

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 15
  • 5
۵۰%
sarpoosh
با این خبر موافقم با این خبر مخالفم
مطالب پیشنهادی,وبگردی
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
فرشته حسینی,عکس فرشته حسینی,بیوگرافی فرشته حسینی بیوگرافی فرشته حسینی بازیگر افغانستانی ساکن ایران (+ تصاویر خانوادگی)

زاده:۶ اردیبهشت ۱۳۷۶

زادگاه:تهران، ایران

سال های فعالیت:۱۳۸۸–تاکنون

پیشه:بازیگر

جایزه( ها):برندهٔ تندیس بهترین بازیگر نقش اول زن در جشنوارهٔ فیلم مراکش

ادامه
 نواک جوکوویچ,زندگینامه نواک جوکوویچ,بیوگرافی نواک جوکوویچ بیوگرافی نواک جوکوویچ تنیس باز حرفه ای (+ تصاویر خانوادگی)

نام مستعار: نولی

کشور: صربستان

تاریخ تولد: ۲۲ مهٔ ۱۹۸۷

محل تولد: بلگراد، صربستان( یوگوسلاوی سابق)

قد: ۱/۸۸ متر

ادامه
مجید تخت روانچی,بیوگرافی مجید تخت روانچی,عکس مجید تخت‌روانچی بیوگرافی مجید تخت روانچی سیاستمدار و دیپلمات ایران (+ تصاویر)

زاده:۲۳ مهر ۱۳۳۷

زادگاه:تهران

ملیت:ایرانی

وضعیت تاهل:متاهل

پیشه:دیپلمات

ادامه
عبید زاکانی,زندگینامه عبید زاکانی,سبک و ویژگی عبید زاکانی زندگینامه عبید زاکانی، شاعر و نویسنده ی قرن هشتم هجری

زاده:۷۰۱ ه.ق

زادگاه:توابع قزوین

ملیت:ایرانی

مذهب:اسلام سنی شافعی

لقب:ارباب الصدور

بیوگرافی عبید زاکانی

طبق قرینه هاى موجود، ولادت عبید زاکانی در پایان قرن هفتم و آغاز قرن هشتم رخ داده است. او برخاسته از خاندان زاکانیان قزوینی است که برای خود، نام عبیداللّه زاکانی را انتخاب کرده است ( گر کنی با دگران جور و جفا/ با عبیدالله زاکانی مکن). خاندان زاکان از اعرابی محسوب میشدند که به ایران مهاجرت کرده بودند و در نزدیکی شهر همدان زندگی کردند و از آنجا در دیگر نقاط ایران پراکنده شدند.

ادامه
 سرخیو راموس,بیوگرافی سرخیو راموس,زندگینامه سرخیو راموس بیوگرافی سرخیو راموس و ماجرای ازدواجش (+ تصاویر خانوادگی)

زادروز:۳۰ مارس ۱۹۸۶

زادگاه: کاماس، Flag of Spain.svg اسپانیا

قد:۱ ٬ ۸۳ متر

پُست: دفاع راست و دفاع وسط

ملیت:اسپانیایی

ادامه
بیوگرافی رعنا آزادی ور,همسر رعنا آزادی ور,رعنا آزادی ور و همسرش مهدی پاکدل بیوگرافی رعنا آزادی ور و ماجرای ازدواجش با مهدی پاکدل (+ تصاویر)

تاریخ تولد:۱۷ فروردین ماه ۱۳۶۲

محل تولد:تهران

پیشه:بازیگر

ملیت:ایرانی

وضعیت تاهل:متاهل

ادامه
جواد عزتی,بیوگرافی جواد عزتی,عکس جواد عزتی بیوگرافی جواد عزتی بازیگر سینما و تلویزیون (+ تصاویر همسرش)

تاریخ تولد: ۲۰ دی ۱۳۶۰

تحصیلات:فارغ التحصیل تئاتر از هنرستان سوره

زمینه فعالیت:بازیگر

همسر:مه لقا باقری

ملیت:ایرانی

ادامه
دارا خسروشاهی کیست,بیوگرافی دارا خسروشاهی,عکس دارا خسرو شاهی بیوگرافی دارا خسروشاهی مدیر عامل اجرایی اوبر (+ تصاویر)

زاده:۷ خرداد ۱۳۴۸

زادگاه:تهران

ملیت:ایرانی

پیشه:بیزینس ایرانی آمریکایی و مدیر عامل اجرایی اوبر و  مدیر عامل اجرایی سابق اکسپیدیا 

وضعیت تاهل:متاهل

ادامه
 ناصر خسرو,بیوگرافی ناصر خسرو,ناصر خسرو قبادیانی زندگینامه ناصر خسرو یکی از شاعران و فیلسوفان خراسان

زمینه فعالیت:شاعر، فیلسوف، حکیم، جهانگرد و مبلغ ۹ذیقعده ۳۹۴ قمری مذهب اسماعیلی

تولد:۹ ذیقعده ۳۹۴ قمری

وفات:۴۶۷ شمسی

محل زندگی:شهر قبادیان و شهر بدخشان در افغانستان

زمان حکومت:غزنویان و سلجوقیان

ادامه

حکایت های پندآموز از قدیم در ایران رواج داشته است حکایت کوتاه و پندآموز داستانک هایی هستند که در بیشتر موارد اولین گوینده یا نویسنده آنها مشخص نیست، ولی به دلیل بار اخلاقی بار ها نقل و ویرایش شده اند.

...[ادامه]
ویژه سرپوش