چهارشنبه ۰۲ اسفند ۱۴۰۲
۱۵:۳۷ - ۰۵ مرداد ۱۴۰۱ کد خبر: ۱۴۰۱۰۵۰۴۳۸
میراث فرهنگی و صنایع دستی

رمزگشایی از فاجعه مرمتی در مسجد جامع عباسی

مسجد جامع عباسی,مرمت

پس از نزدیک به سیزده سال داربست‌ها از کنار گنبد مسجد جامع عباسی در میدان نقش جهان اصفهان کنار رفتند. این لحظه می‌توانست برای فرهنگ‌دوستان ایرانی لحظه‌ای سرشار از امید و شادمانی باشد اما چین‌خوردگی‌های متعدد و ناهمواری گنبد مرمت‌شده همه را با ناامیدی محض مواجه کرد.

در واقع در طول این سال‌ها فاجعه مرمتی صورت‌گرفته در پس میله‌های داربست پنهان بود و حالا با باز شدن آنها عمق فاجعه روی‌داده پیش چشم همگان به نمایش در آمد. مطابق انتظار مدیر کل میراث فرهنگی اصفهان وعده تصحیح اشتباهات صورت‌گرفته را داد و پیمانکار نیز توجیهات خود را مطرح کرد.

وعده‌های مطرح‌شده برای مرمت سریع و چندباره مسجد جامع عباسی باعث ایجاد دلهره دوباره در میان جامعه دانشگاهی شد و تعدادی از دانشگاهیان در نامه‌ای خطاب به علیرضا ایزدی مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان خواستار توقف هرگونه اقدام شتابزده برای مرمت چند باره گنبد شدند.

برای بررسی بیشتر علل بروز فاجعه مرمتی در گنبد مسجد جامع عباسی میدان نقش‌جهان اصفهان گفت‌و‌گویی را با داوود اسد‌‌الله وش‌عالی- سخنگوی انجمن صنفی سراسری مرمتگران آثار فرهنگی و هنری- ترتیب دادیم. وی که کارشناس ارشد مرمت اشیای فرهنگی و تاریخی است، نبود نظارت، ساز و کار نامناسب انتخاب پیمانکار و بی‌توجهی به اصول مرمت گنبد را از جمله علل مرمت نامطلوب مسجد جامع عباسی عنوان می‌کند.

مشروح مصاحبه «جهان‌صنعت» با داوود اسدالله وش‌عالی- کارشناس ارشد مرمت اشیای فرهنگی و تاریخی- در خصوص علل بروز مشکل در مرمت مسجد جامع عباسی در پی می‌آید.

مرمت گنبدهای بزرگ همچون گنبد مسجد جامع عباسی نیازمند استفاده از شیوه‌های مرمت اصولی است. برای جلوگیری از اعوجاج و چین و چروک در هنگام مرمت گنبدهای بزرگ نظیر گنبد مسجد جامع عباسی اصولا از چه ساز و کاری استفاده می‌شود؟

مرمت چنین حجم بزرگی مثل گنبد مسجد جامع عباسی فرآیند زمان‌بری است و نیاز به کار بسیار دقیقی دارد و زمانی نیز که دارند گنبد را می‌سازند پیش‌بینی این موضوع را می‌کنند. این نوع سازه که ترکیبی از آجر و کاشی است نیاز به این پیش‌بینی‌های مرمتی دارد و نوع کاشی نیز می‌طلبد که آن را در دوره‌های مشخصی مرمت کنید. بنابراین مرمت گنبد از قبل پیش‌بینی شده و می‌بایست انجام می‌شد.

در ساخت چنین گنبدهایی قالبی هست که دور گنبد می‌گردیده و اسم آن هنجار است و بهتر بود در دوره‌های مرمتی از این هنجار برای مرمت گنبد مسجد جامع عباسی استفاده می‌شد.

توجه داشته باشید چشم کسی که روی گنبد قرار گرفته و قصد مرمت دارد بیش از ۴متر از گنبد را نمی‌بیند چرا که گنبد قوس دارد و اگر مشکلی در اجرا به وجود آمده باشد مرمتگر بیش از ۲ تا ۴ متر را نمی‌تواند مشاهده کند.

بنابراین یا مرمتگر می‌بایست از فاصله دورتر به گنبد نگاه کند و یا قالب مورد اشاره(هنجار) روی گنبد قرار داشته باشد.

مشکل مرمت مسجد جامع عباسی چیست و به چه نکات و تکنیک‌هایی در مرمت این اثر فاخر تاریخی توجه نشده است؟

در ابتدا باید بگویم متاسفانه در مرمت مسجد جامع عباسی از روش مناسب استفاده نشده است. در درجه دوم انتخاب یک فرد مناسب برای مرمت مسجد جامع عباسی اصولا با یک مناقصه ساده و سپردن مرمت به کسی که قیمت پایین‌تری ارائه دهد قابل انجام نبوده است. برای چنین مرمتی حتما می‌بایست یک شورای راهبری ترتیب داده می‌شد و این شورا با برگزاری جلسات منظم اقداماتی را که پیمانکار می‌خواسته انجام دهد بررسی می‌کرد و در نهایت یک جمعی از متخصصان این مرمت را انجام می‌دادند و با یک بررسی جامع‌تر مسائل ساختاری و شالوده‌ای گنبد نیز بررسی می‌شد.

اینکه یک پیمانکار حتی خوش‌سلیقه و سابقه برای مرمت به کار گرفته شود لزوما مطلوب بودن نتیجه کار را تضمین نمی‌کند. بنابراین دو عامل شامل ضعف نظارت و ضعف تکنیکی اجرا را عامل مرمت نامناسب مسجد جامع عباسی می‌دانم.

آیا این مرمت نامناسب مسجد جامع عباسی که باعث شکل‌گیری موجی از انتقادات از سوی فعالان و دوستداران میراث فرهنگی شده است قابل اصلاح است؟

هر عملیات مرمتی روی گنبدهایی نظیر گنبد مسجد جامع عباسی قابل اصلاح است اما این اصلاح هم هزینه‌بر است و هم آبروی اصفهان را که این همه سابقه مرمت بناهای تاریخی دارد به مخاطره می‌اندازد. این معماری در اصفهان شکل گرفته و در این شهر معماران و کاشی‌کاران برجسته‌ای وجود دارند لذا آنچه که اتفاق افتاده است یک مقدار بد است. البته باید این را در نظر داشت که کاشی‌های گنبد، کاشی‌های مربوط به دوره صفوی نیست و این گنبد در دوره‌های مختلف مرمت شده است اما این موضوع از حساسیت کار نمی‌کاهد و می‌بایست مرمتگر روش درستی را پی می‌گرفت که فرآیند مرمت به این اتفاق ناخوشایند ختم نشود.

وجود طرح مرمتی برای مرمت آثار تاریخی امری ضروری است که می‌بایست مورد توجه قرار گیرد، آیا برای مرمت صورت‌گرفته در مسجد جامع عباسی طرح مرمتی وجود داشته است؟

سازمان میراث فرهنگی اصفهان به دلیل سابقه و تجربه بالایی که در مرمت آثار تاریخی دارد در اکثر موارد خودش را مستلزم آن نمی‌داند طرح مرمتی تهیه کند. اگر هم طرحی تهیه کند به عنوان چند توصیه به پیمانکار خود ابلاغ می‌کند که چه کارهایی را انجام داده و یا از انجام چه کارهایی اجتناب کند.

طرح مرمت در چنین گنبدی به معنای آن است که یک مطالعات اولیه داشته و آسیب‌شناسی کرده باشید و در نهایت به یک روش درمان برسید که من خبر ندارم چنین کاری انجام شده باشد.

آنچه که من شخصا از مصاحبه‌ها و صحبت‌های پیمانکار دریافت کردم، ظاهرا فقط از طرح روتین و معمول برای مرمت گنبدها پیروی شده و قرار بوده که نظارتی نیز صورت گیرد که متاسفانه کامل اتفاق نیفتاده است.

اینکه گفته می‌شود در مرمت‌های قبلی رنگ به کار رفته برای مرمت کاشی‌ها درست انتخاب نشده و در این مرمت اخیر رنگ کاشی‌ها را به رنگ اصلی آن برگردانده‌اند درست است؟

میدان نقش‌جهان دو گنبد دارد که یکی گنبد مسجد شیخ‌لطف‌الله بوده و دیگری گنبد مسجد جامع عباسی است.

گنبد شیخ‌لطف‌الله زمینه‌اش کاشی- آجر است یعنی لعاب ندارد و صرفا نقوش است که لعاب دارند.

گنبد مسجد جامع عباسی زمینه‌اش لعاب فیروزه‌ای دارد و گل‌هایی که رویش هستند رنگ‌های دیگری دارند. در دوره‌های گذشته بعضا با رنگ‌های دیگری مرمت شده‌اند و شاید به دلیل سلیقه کاشی‌کار این اتفاق افتاده است. البته صرفا در خصوص برخی از نقوش اسلیمی و گل‌هایی که بین این نقوش بوده با رنگ‌های متفاوت مرمت شده‌اند. در مرمت جدید هشت نقش تکرار‌شونده روی گنبد را به حال اولیه بازگردانده‌اند تا اصلاح شود.

اگر قرار باشد برای اصلاح مرمت مسجد جامع عباسی اقدام شود آیا می‌توان اشتباهات صورت‌گرفته را جبران کرده و گنبد را به حال صحیح اولیه مرمت کرد؟ این کار چقدر زمان می‌برد؟

گنبد حتما می‌بایست به شکل اصلی که از ابتدا بوده است برگردد و می‌توان آن را به شکل اولیه بازگرداند. وقتی گنبد سال‌های سال به شکل صحیح و اولیه خود بوده با یک خطای پیمانکار خراب نمی‌شود. یک فیلمی در فضای مجازی هست که یک استادکاری در خصوص شیوه به کار رفتن نقوش در گنبد مسجد جامع عباسی توضیح داده و خطاهای آن را می‌گوید. شما فکر نکنید که خیلی از گنبدهایی که از دور به آنها نگاه می‌کنیم این خطاها را ندارند بلکه خطاهایی دارند اما در مقیاس به آن بزرگی دو یا سه سانتیمتر اصلا به چشم نمی‌آید. البته درست است که اگر کار خیلی خوب اجرا شود بسیار عالی است اما می‌خواهم بگویم که گنبدهای قدیمی هم به لحاظ نقش خالی از خطا نبوده‌اند اما به لحاظ فرم، شکل و نمایش نهایی که دیده می‌شوند می‌بایست به یک حال ایده‌آلی که فرم نهایی گنبد است برسد. این کار شدنی است و با توجه به تعداد استادکار و امکاناتی که تیم اجرا‌کننده دارد قابل اجرا است؛ اگر مصالح لازم تامین شده و تیم متخصص کار کرده و عجله‌ای که باعث بروز این خطا شد نیز نباشد این گنبد اصلاح خواهد شد.

یعنی فکر می‌کنید برای مرمت صحیح و اصولی گنبد می‌بایست سیزده سال دیگر زمان صرف شود؟

خیر. بسیار کمتر. سیزده سال برای مرمت کل گنبد نیز زیاد است. به خاطر دارم که در یک مقطعی مرمت مسجد جامع عباسی متوقف شده بود و لذا این سیزده سال زمان اجرا نبود. به نظرم شاید بشود مشکل مرمتی فعلی را ظرف یک یا دو سال برطرف کرد. در نهایت می‌خواهم بگویم با مساجد تاریخی همچون مسجد جامع عباسی نباید همچون یک خانه تاریخی برخورد شود. اینکه برای گنبد جامع عباسی مناقصه برگزار کنیم و قیمت را ملاک قرار دهیم روش مناسبی نیست. برای این مساجد و بناهای شاخص فرآیندی که برای مرمت اتفاق می‌افتد ‌باید به یک کارشناسی جمعی برسد و با یک تصمیم جامع و نظارت مستمر این آثار را مرمت کرد.

***

ضرغامی: نقص مرمت گنبد مسجد امام(ره) قابل توجیه نیست/ با متخلفان برخورد جدی می‌شود

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی امروز چهارشنبه ۵ مردادماه ۱۴۰۱ در حاشیه جلسه هیئت دولت درباره نقص مرمت گنبد مسجد امام(ره) اصفهان و مسائل دیگر همچون جام زرین مشگین‌شهر و پرداخت تسهیلات ارزان‌قیمت به سرمایه‌گذاران صحبت کرد.

مسجد جامع عباسی,مرمت

به گزارش فارس به نقل از روابط عمومی وزارت گردشگری، سید عزت‌الله ضرغامی وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی امروز در حاشیه جلسه هیئت دولت با اشاره به اینکه مرمت گنبد مسجد امام(ره) اصفهان از ۱۲ سال قبل آغاز شده است، بیان کرد: «پس از آنکه داربست‌ها باز شد، اشکالاتی در نحوه مرمت مشاهده شد. به سرعت به پژوهشگاه میراث‌فرهنگی ماموریت دادم که با همکاری معاونت میراث‌فرهنگی موضوع را بررسی کنند.»

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با اشاره به بررسی مشکل پیش‌آمده در مرمت گنبد مسجد امام(ره) زیر نظر هیأت خبره و‌ کارشناسی، تصریح کرد: «باید مشخص شود اشکال به کدام ناحیه‌ برمی‌گردد و سپس متخلفان در طول این ۱۲ سال مشخص شوند.»

مهندس ضرغامی تصریح کرد: «مقرر شد بر کل پروژه‌های مرمتی که حساسیت این‌چنینی دارد و کار مرمت آن‌ها در طول سال‌های مختلف انجام می‌شود،  نظارت همه جانبه‌ای صورت گیرد که مشکلاتی از این قبیل نداشته باشیم.»

او در ادامه با تاکید بر اینکه چنین اتفاقاتی برای من توجیه‌پذیر نیست، افزود: «هرچند که برخی برای اتفاقی که افتاده توجیه دارند، اما هیچ توجیهی قابل قبول نیست و دستور رسیدگی و برخورد جدی برای تکرار نشدن چنین مواردی را داده‌ام.»

مهندس ضرغامی درباره ویدئوی منتشر شده در فضای مجازی و انتقال اثر تاریخی در مشگین‌شهر درظرف پلاستیکی، بیان کرد: «اصل موضوع مربوط به سال‌‌ها قبل است. کارهای عمرانی موزه مشگین‌شهر که از آن بازدید داشته‌ام، به سرعت پیش می‌رود و امسال افتتاح می‌شود و اشیای ارزنده داخل موزه قرار داده می‌شود.»

او با اشاره به اینکه درباره اصالت این قطعات نیز در گذشته بحث وجود داشته است، افزود: «برای محافظت از این قطعات کار درستی از سوی شورای تامین شهر انجام شد و آن‌ها قطعات را در اختیار یکی از شعب بانک ملی قرار دادند.»

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با بیان اینکه از شعبه بانک و محل نگهداری این قطعات بازدید داشته‌ است، ادامه داد: «مخازن در نظر گرفته شده و گاوصندوق‌های مختلف به صورت چند لایه و امن هستند تا بعد از تکمیل موزه، تحویل محل موزه شود.»

مهندس ضرغامی خاطرنشان کرد: «به این دلیل که خودم می‌خواستم خاطرم جمع شود، مقابل دوربین‌ها پلمب را باز کردم و به شکل نمادین نیز مجدداً جعبه را خودم پلمب کردم.»

او با بیان اینکه کار خوبی در راستای حفظ آثار تاریخی انجام شده است، تصریح کرد: «برخی تنها همین یک عکس را گرفته‌اند و گفته‌اند این کشور مشکل دارد و آثار تاریخی با چنین ارزشی در ظرف نان نمایش داده می‌شود. رسانه‌ها مطلع باشند که این قطعات در بانک ملی و مخازن چند لایه نگه‌داری می‌شوند.»

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با انتقاد به نگهداری اشیا و اسناد تاریخی در مخازن موزه‌ها بیان کرد: «از این موضوع راضی نیستم. ما پدیده‌ای به نام مخازن داریم و من از زمانی که وارد وزارتخانه شدم چندین بار در این باره صحبت کرده‌ام. موزه‌ها ۹۰درصد از اشیای تاریخی و اسناد تاریخی را نمی‌توانند نشان دهند و آن‌ها در مخازن هستند. موزه‌ها را باید تکمیل کنیم و اشیا را به داخل موزه‌ها انتقال دهیم.»

مهندس ضرغامی از پرداخت تسهیلات از محل تبصره ۱۸ به سرمایه‌گذاران برای راه‌اندازی و ساخت شهربازی و اماکن تفریحی برای نخستین‌بار برای توسعه زیرساخت‌های سرگرمی در کشور خبر داد.

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گفت: «با توجه به خلا جدی شادی و نشاط اجتماعی همچنین سرگرمی و اوقات فراغت مردم، بخشی را در معاونت گردشگری برای حمایت از سرمایه‌گذارانی که برای ورود به این حوزه علاقه‌مند هستند، ایجاد کرده‌ایم.»

او یکی از اولویت‌های وزارتخانه را توجه به حوزه نشاط اجتماعی عنوان کرد و ادامه داد: «تاکنون کسی خود را در این حوزه مسئول نمی‌دانست، اما ما این وظیفه را برای خود قائل شده‌ایم و به هر کسی در هر جایی برای را‌ه‌اندازی شهربازی و محیط‌های سرگرمی از محل تبصره ۱۸ تسهیلات پرداخت خواهیم کرد.»

مهندس ضرغامی با بیان اینکه پرداخت وام به این بخش برای اولین‌بار در کشور انجام می‌شود، افزود: «تمامی سرمایه‌گذارانی که برای ورود به این حوزه علاقه‌مند هستند، طرح‌های خود را به ادارات‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان‌ها ارائه دهند. طرح‌ها در واحد تازه تاسیس معاونت گردشگری بررسی و مجوزها صادر می‌شود.»

او همچنین بر لزوم همکاری تمامی دستگاه‌ها برای رونق گردشگری تاکید کرد و ادامه داد: «امروز در دولت این موضوع را که رونق گردشگری نیاز به همکاری تمامی دستگاه‌ها دارد و با کوچک‌ترین مساعدت می‌تواند رونق جدی پیدا کند، متذکر شدم.»

  • 16
  • 3
۵۰%
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
مارکوس گالپرین بیوگرافی مارکوس گالپرین؛ میلیاردر آرژانتینی

تاریخ تولد: ۳۱ اکتبر ۱۹۷۱

محل تولد: بوینس آیرس، آرژانتین

حرفه: سرمایه گذار، کارآفرین

شناخته شده برای: یکی از بنیانگذاران MercadoLibre

تحصیلات: دانشگاه پنسیلوانیا، دانشگاه استنفورد

دارایی: ۵.۳ میلیارد دلار 

ادامه
اردشیر کاظمی بیوگرافی اردشیر کاظمی؛ پیشکسوت سینمای ایران

تاریخ تولد: ۲۹ آبان ۱۳۱۷

محل تولد: بندرانزلی، ایران

محل زندگی: تهران

حرفه: بازیگر سینما، تلویزیون

آغاز فعالیت: سال ۱۳۴۹ تاکنون

همسر: ندارد

ادامه
ژاوی هرناندز بیوگرافی ژاوی هرناندز؛ فوتبالیست افسانه‌ای و مربی آینده‌دار

تاریخ تولد: ۲۵ ژانویه ۱۹۸۰

محل تولد: تراسا، اسپانیا

حرفه: فوتبالیست سابق، مربی فوتبال

پست: هافبک میانی

باشگاه: بارسلونا

قد: ۱ متر ۷۰ سانتی متر

ادامه
یورگن کلوپ بیوگرافی یورگن کلوپ، یکی از برجسته‌ترین مربیان فوتبال جهان

تاریخ تولد: ۱۶ ژوئن ۱۹۶۷

محل تولد: اشتوتگارت، آلمان

پست سابق: مهاجم، دفاع راست، مدافع میانی

حرفه: بازیکن سابق فوتبال، مربی فوتبال

قد: ۱ متر ۹۴ سانتی متر

ادامه
گیلدا ویشکی بیوگرافی گیلدا ویشکی بازیگر جوان سینما ایران

تاریخ تولد: ۱۰ مهر ۱۳۷۰

محل تولد: تهران

حرفه: بازیگر سینما، تلویزیون و تئاتر، نوازنده

تحصیلات: ارشد بازیگر از مدرسه گارجنیدزه لهستان

شروع فعالیت: سال ۱۳۹۳ تاکنون

ادامه
اردلان سرافراز بیوگرافی اردلان سرافراز؛ شاعر آهنگ های پرخاطره

تاریخ تولد: ۲۴ تیر ۱۳۲۹

محل تولد: داراب، استان فارس، ایران

محل زندگی: فرانکفورت، آلمان

ملیت: ایرانی

حرفه: شاعر و ترانه سرا

زمینه کاری: ادبیات فارسی

ادامه
کارلو آنچلوتی بیوگرافی استاد فوتبال کارلو آنچلوتی و تاکتیک های او

تاریخ تولد: ۱۰ ژوئن ۱۹۵۹

محل تولد: رجیولو، ایتالیا

حرفه: فوتبالیست سابق، سرمربی

پست: هافبک

باشگاه کنونی: رئال مادرید

قد: ۱ متر و ۷۹ سانتی متر

ادامه
آناهیتا افشار بیوگرافی آناهیتا افشار، بازیگر سینما، تلویزون و تئاتر (+ تصاویر)

چکیده بیوگرافی آناهیتا افشار

نام کامل: آناهیتا افشار

تاریخ تولد: ۷ مرداد ۱۳۶۵

محل تولد: تهران

حرفه: بازیگر سینما، تلویزیون و تئاتر

شروع فعالیت: ۱۳۸۲ تاکنون

تحصیلات: لیسانس نقاشی

ادامه
غلامرضا تختی زندگینامه جهان پهلوان، غلامرضا تختی و ماجرای مرگ او

تاریخ تولد: ۵ شهریور ۱۳۰۹

محل تولد: تهران

حرفه: ورزشکار، کارمند راه‌آهن

حزب سیاسی: جبهه ملی ایران

درگذشت: ۱۷ دی ۱۳۴۶

آرامگاه: گورستان ابن‌بابویه، شهر ری

ادامه

ضرب المثل درباره باران در این مقاله از سرپوش، به بررسی ضرب المثل درباره باران پرداخته خواهد شد. این ضرب المثل‌ها، بازتاب فرهنگ و تجربیات مردم نسبت به باران را نشان می‌دهند و در زبان و ادبیات محلی جایگاه ویژه‌ای دارند.

...[ادامه]
ویژه سرپوش