چهارشنبه ۱۳ مرداد ۱۴۰۰
کد مقاله: ۱۴۰۰۰۲۰۰۸۹

معرفی استعاره و تاثیر آن بر مخاطب (+ ارکان استعاره)

استعاره,استعاره مصرحه,تشریح استعاره در شعراستعاره یکی از ابزار مهم برای نویسندگان میباشد
زبان استعاره میتواند عواطف و احساسات قلبی شاعر را با زبانی لطیف و نرم و به دور از منطق معمولی سخن که زبان معمولی توان بیان آنرا ندارد، بیان کند. به همین خاطر کم تر شاعری هست که از استعاره در سرودن شعر بهره نگرفته باشد.

استعاره

استعاره یکی از ابزار مهم برای نویسندگان میباشد و برای صحبت کردن ، فکر کردن و تحلیل کردن، ذهن را فعال می کنند. اِستعاره اصطلاحی در علم بیان است و به معنای نوعی مجاز لغوی با علاقه مشابهت می باشد. استعاره یکی از اولین مسائل علوم بلاغیست  که مفسّران به آن توجه می کنند و نخستین بار از دامن مباحث مربوط به دفع شبهات از قرآن و اعجاز قرآن نشات گرفت. معنی استعاره در لغت، استفعال میباشد یعنی عاریه خواستن لغتی به جای واژه ی دیگر. به علت این که شاعر کلمه ای را در استعاره به علاقۀ مشابهت به جای واژۀ دیگری استفاده می کند.

استعاره یعنی کاربرد لفظ در معنای غیرحقیقی آن همراه با علاقه تشابه میان معنای حقیقی و مجازی و قرینه ای که مانع از اراده معنای حقیقی می شود. گاهی اوقات استعاره را« مجاز استعاری» در برابر مجاز مرسل می دانند و آن مجازی است که علاقه آن شباهتی نداشته باشد؛ به عنوان مثال ، کسی که در مدرسه انسان شجاعی را دیده است و می گوید:« رأیت اسداً فی المدرسه» لفظ« اسد» را که نام شیر است به معنای مرد شجاع بکار برده است و رابطه میان معنای حقیقی( شیر) و معنای مجازی( انسان شجاع) شباهت دارد. گوینده، در ذهن خود آن مرد شجاع را به شیر تشبیه می کند، آن گاه به صورت استعاره نام شیر را بر او اطلاق کرده است، به همین منظور به استعاره، تشبیه مختصر گفته میشود؛ یعنی تشبیهی که یکی از دو رکن( مشبّه  یا مشبّهٌ به) حذف شده باشد.

یک نمونه استعاره در شعر,استعاره,نمونه استعارهاستعاره یکی از اولین مسائل علوم بلاغیست که مفسّران به آن توجه می کنند

 از زمان عبدالقاهر جرجانی رایج و ازسوی دانشمندان بعد از او، این تعریف از استعاره بطور روشن و مشخّص بیان شده است. بر اساس گفته برخی دیگر، استعاره در اصطلاح ادبیات فارسی،  بکار بردن واژه ای به جای واژه دیگر با علاقه شباهت، با وجود قرینه می باشد. در واقع استعاره، تشبیهی مختصر، کوتاه و فشرده است؛ که تنها "مشبه به" آن باقی مانده باشد. علاوه بر آن شاعر ادعای همانندی دو پدیده را در تشبیه دارد؛ ولی ادعای یکسانی آن دو را در استعاره دارد. این دو ویژگی، استعاره را در مقایسه با تشبیه  هنری تر و خیال انگیزتر می کند.

تاریخ استعاره

بحث استعاره از مجاز از مهم ترین موضوعاتی به شمار میرود که برای نخستین بار مورد توجه علم بیان و عالمان آن قرار گرفت. کتاب مجاز القرآن ابوعبیده معمر ابن مثنی از کهن ترین کتاب ها در این زمینه محسوب میشود. جاحظ در کتاب البیان و التبیین  بعد از وی  به مسئلهٔ استعاره اشاره کرده است. ابن وهب در کتاب البرهان پس از جاحظ به بررسی کتاب او پرداخت و بعضی از ویژگی های عبارتی مانند استعاره را مورد بررسی قرار داد.

با تکامل علم بیان و ظاهرشدن اثرهای ارزشمندی در این زمینه در قرن دهم میلادی، مصادف با قرن چهارم هـ. ق، استعاره بعنوان مهم ترین مسایل علم بیان مورد توجه بیشتر قرار گرفت.  سکاکی علم بیان را نه از جهت زیبایی شناختی بلکه از جهت منطق در قرن هفتم هجری و با تاثر از فخرالدین رازی، مورد بررسی قرار داد. اثر سکاکی در علم بیان و استعاره را میتوان صورت نهایی علم بلاغت دانست.

ارکان استعاره

علمای علم بیان برای استعاره انواع متعددی قائل شده اند که به بحث تشبیه و جستن شباهت میان اشیا مربوط می شود و در ماورای استعاره پنهان است. لازم است که وجه شبه و ادات تشبیه در استعاره ذکر نشوند، بلکه تشبیه باید به فراموشی سپرده شود و ادّعا شود که مشبّه، عین مشبهٌ به، یا فردی از افراد مشبهٌ به کلّی است. هر استعاره دارای ارکانی نظیر مستعارٌمنه( همان مشبّهٌ به در تشبیه)، مستعارٌله( مشبّه)، مستعار( لفظی که عاریه گرفته شده) و همچنین جامع( وجه شبه) میباشد که در ادامه هر کدام را شرح داده ایم.

* مستعارمنه( مشبه به):معنای اولیه و ظاهری.

* مستعارله( مشبه):معنای باطنی و مورد نظر شاعر.

* جامع( وجه شبه):ارتباط میان واژه اولیه و واژه مورد نظر.

* مستعار:لفظی که در آن استعاره شده است.

درباره استعاره,معنی استعاره,استعارهاستعاره به مخاطب کمک می کند تا مفهوم را خیلی سریعتر و با صرف انرژی کمتر متوجه شود

نمونه استعار در شعر 

ای که بر مه کشی از عنبر سارا •••• چوگان مضطرب حال مگردان! من سرگردان را

مه در این بیت، "مستعارمنه" است. روی یار که به ماه تشبیه شده" مستعارله" است. زیبایی و درخشندگی، که سبب تشبیه روی دلدار به ماه شده" جامع" است و لفظ" مه" مستعار است.

اقسام استعاره

استعاره شامل اقسامی میباشد که به دو مورد اصلی آن در اینجا اشاره می شود:

> استعاره تصریحیّه یا مصرّحه:

استعاره تصریحیّه یعنی زمانى که در کلام، تنها لفظ مشبّه به ذکر شود؛ به ان جهت، به لفظى که در آن بر مشبّه به دلالت می کند و مراد از آن مشبّه است، تصریح شده باشد. مثل« خورشید را دیدم» منظور از خورشید، فرد دانشمند است.

> استعاره تخییلیه:

مستعارٌله( مشبّه) در استعاره تخییلیه، شکل های خیالی می باشد؛ مانند« نقض عهد » یا« پاره کردن پیمان» که ابتدا به صورت تخیلی عهد و پیمان را مانند طنابی در نظر گرفته و بی آن که از طناب( مشبّه به) نامی برده شود، به پاره شدن آن اشاره می کنند. امام على( ع) فرمود:« فکأن قد علقتکم مخالب المنیّة» ؛ گویا چنگال هاى مرگ به شما درآویخته است. مرگ در اینجا به جانوری وحشی که چنگال هایی دارد، تشبیه شده است.

تقسیم بندی های استعاره

- تقسیم بندی استعاره از لحاظ وجود لفظ مستعار:

درصورت وجود لفظ مستعار در کلام، به آن استعاره مصرَّحه می گویند و در صورت عدم وجود لفظ مستعار در کلام، به آن استعاره بالکنایه( مَکنیّه)  می گویند.

- تقسیم بندی استعاره از لحاظ کیفیت لفظ مستعار:

درصورت اسم بودن لفظ مستعار، به آن استعاره اصلیّه می کویند و اگر فعل یا مشتقات آن باشد به آن استعاره تَبَعیّه می گویند.

- تقسیم بندی استعاره از لحاظ واحد کلمه:

درصورت کلمه بودن مستعار، به آن استعاره مفرده می گویند و در صورتیکه جمله باشد به آن استعارهٔ مرکبه یا تمثیلیّه می گویند. اکثر ضرب المثلها دارای استعارهٔ مرکبه می باشند.

- تقسیم بندی استعاره از لحاظ دو سوی استعاره:

این نوع تقسیم بندی یعنی هر کدام از دو سوی استعاره حسی یا عقلی باشند و بر چهار گونه شامل محسوس به محسوس، معقول به معقول، معقول به محسوس و محسوس به معقول است.

بررسی زیبایی شناختی استعاره

در شعر، اهمیت استعاره بگونه ایست که ابن خلدون شعر را کلامی مبتنی بر استعاره و اوصاف می داند و اندیشمندان اروپایی در دورانی،  زبان را تنها خیال و استعاره می دانستند و استعاره طبق گفته ی سخنوران اروپایی،« ملکهٔ تشبیهات مجازی» است. ارسطو قدیمی ترین بررسی درباره رمز زیبایی استعاره را انجام داده است که ابهام و پیچیدگی حاصل از آنرا علت این زیبایی دانسته است. اندیشمندان اسلامی طبق همین سخن، در دوران خود به تشریح دلایل زیبایی استعاره پرداخته اند.

تاثیر استعاره بر مخاطب

استعاره به مخاطب کمک می کند تا مفهوم را خیلی سریعتر و با صرف انرژی کمتر متوجه شود. استفاده از استعاره در مکالمات روزمره، سبب میشود صحبت ها بیادماندنی شوند و تأثير عمیق تری بر مخاطب می گذارد. به طور مثال میتوانید برای فروش محصول خود از استعاره به جای سخنرانی و کلمات ساده استفاده کنید تا حرف هایتان، تاثیرپذیری بیشتری داشته باشد و محصولتان در ذهن او ماندگار شود، به طور مثال برای فروش جارو برقی خود بگویید:« این جاروبرقی بقدری قوی است که میتواند نور را از داخل سیاهچاله بیرون بکشد!» اینگونه برای فروش محصول، شانس شما بالاتر میرود و در ذهن مخاطب، تصویر واضح و روشنی خلق می کنید.

استعاره,تشبیه و استعاره,استعاره یعنیهرگز از استعاره ایی که سبب سردرگمی مخاطب میشود، استفاده نکنید

برای این که تاثیرگذاری استعاره بر روی مخاطب بیشتر باشد، باید استعاره هایتان برای مخاطب قابل فهم باشد و از استعاره ای استفاده کنید که مخاطب ربطش را به قضیه متوجه شود. هرگز از استعاره هایی که سبب سردرگمی مخاطب میشود، استفاده نکنید.

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 17
  • 3
۵۰%
sarpoosh
با این خبر موافقم با این خبر مخالفم
مطالب پیشنهادی,وبگردی
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
 نواک جوکوویچ,زندگینامه نواک جوکوویچ,بیوگرافی نواک جوکوویچ بیوگرافی نواک جوکوویچ تنیس باز حرفه ای (+ تصاویر خانوادگی)

نام مستعار: نولی

کشور: صربستان

تاریخ تولد: ۲۲ مهٔ ۱۹۸۷

محل تولد: بلگراد، صربستان( یوگوسلاوی سابق)

قد: ۱/۸۸ متر

ادامه
مجید تخت روانچی,بیوگرافی مجید تخت روانچی,عکس مجید تخت‌روانچی بیوگرافی مجید تخت روانچی سیاستمدار و دیپلمات ایران (+ تصاویر)

زاده:۲۳ مهر ۱۳۳۷

زادگاه:تهران

ملیت:ایرانی

وضعیت تاهل:متاهل

پیشه:دیپلمات

ادامه
عبید زاکانی,زندگینامه عبید زاکانی,سبک و ویژگی عبید زاکانی زندگینامه عبید زاکانی، شاعر و نویسنده ی قرن هشتم هجری

زاده:۷۰۱ ه.ق

زادگاه:توابع قزوین

ملیت:ایرانی

مذهب:اسلام سنی شافعی

لقب:ارباب الصدور

بیوگرافی عبید زاکانی

طبق قرینه هاى موجود، ولادت عبید زاکانی در پایان قرن هفتم و آغاز قرن هشتم رخ داده است. او برخاسته از خاندان زاکانیان قزوینی است که برای خود، نام عبیداللّه زاکانی را انتخاب کرده است ( گر کنی با دگران جور و جفا/ با عبیدالله زاکانی مکن). خاندان زاکان از اعرابی محسوب میشدند که به ایران مهاجرت کرده بودند و در نزدیکی شهر همدان زندگی کردند و از آنجا در دیگر نقاط ایران پراکنده شدند.

ادامه
 سرخیو راموس,بیوگرافی سرخیو راموس,زندگینامه سرخیو راموس بیوگرافی سرخیو راموس و ماجرای ازدواجش (+ تصاویر خانوادگی)

زادروز:۳۰ مارس ۱۹۸۶

زادگاه: کاماس، Flag of Spain.svg اسپانیا

قد:۱ ٬ ۸۳ متر

پُست: دفاع راست و دفاع وسط

ملیت:اسپانیایی

ادامه
جواد عزتی,بیوگرافی جواد عزتی,عکس جواد عزتی بیوگرافی جواد عزتی بازیگر سینما و تلویزیون (+ تصاویر همسرش)

تاریخ تولد: ۲۰ دی ۱۳۶۰

تحصیلات:فارغ التحصیل تئاتر از هنرستان سوره

زمینه فعالیت:بازیگر

همسر:مه لقا باقری

ملیت:ایرانی

ادامه
دارا خسروشاهی کیست,بیوگرافی دارا خسروشاهی,عکس دارا خسرو شاهی بیوگرافی دارا خسروشاهی مدیر عامل اجرایی اوبر (+ تصاویر)

زاده:۷ خرداد ۱۳۴۸

زادگاه:تهران

ملیت:ایرانی

پیشه:بیزینس ایرانی آمریکایی و مدیر عامل اجرایی اوبر و  مدیر عامل اجرایی سابق اکسپیدیا 

وضعیت تاهل:متاهل

ادامه
 ناصر خسرو,بیوگرافی ناصر خسرو,ناصر خسرو قبادیانی زندگینامه ناصر خسرو یکی از شاعران و فیلسوفان خراسان

زمینه فعالیت:شاعر، فیلسوف، حکیم، جهانگرد و مبلغ ۹ذیقعده ۳۹۴ قمری مذهب اسماعیلی

تولد:۹ ذیقعده ۳۹۴ قمری

وفات:۴۶۷ شمسی

محل زندگی:شهر قبادیان و شهر بدخشان در افغانستان

زمان حکومت:غزنویان و سلجوقیان

ادامه
عکس های ویلیام جیمز,نظریه ویلیام جیمز,مرگ ویلیام جیمز سایدیس زندگی نامه ویلیام جیمز سایدیس ریاضیدان نابغه آمریکایی (+ تصاویر)

زاده:۱ آوریل ۱۸۹۸

زادگاه:منهتن،  نیویورک، آمریکا

ملیت:آمریکایی

سمت:ریاضی دان،  کیهان شناس و زبان شناس نابغه آمریکایی

محل تحصیل:دانشگاه هاروارد، دانشگاه رایس

ادامه
 مهرداد جم,بیوگرافی مهرداد جم,عکس های مهرداد جم بیوگرافی مهراد جم از کودکی تا به شهرت رسیدنش (+ تصاویر)

متولد:۱۳۷۶/۰۵/۱۴ آبادان

ملیت:ایرانی

حرفه:خواننده، ترانه سرا، آهنگساز 

سال های فعالیت: ۱۳۹۷ تا کنون

بیوگرافی مهراد جم

محسن سعیدی کیا متولد ۱۴ مرداد سال ۱۳۷۶ در شهر آبادان است که نام هنری او مهراد جم میباشد.

ادامه

حکایت های پندآموز از قدیم در ایران رواج داشته است حکایت کوتاه و پندآموز داستانک هایی هستند که در بیشتر موارد اولین گوینده یا نویسنده آنها مشخص نیست، ولی به دلیل بار اخلاقی بار ها نقل و ویرایش شده اند.

...[ادامه]
ویژه سرپوش