یکشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۰
کد مقاله: ۹۹۱۲۰۰۰۸۸

کنایه در ادبیات فارسی چه نقشی دارد؟ + چند نمونه کنایه

کنایه,معنی لغوی کنایه,چند کنایه با معنیکنایه، یکی از لطیف‌ترین و دقیق‌ترین شیوه‌های بلاغت است
یکی از انواع فن بیان در زبان فارسی، کنایه نام دارد. گاهی اوقات در گفت وگوهای روزمره، کنایه هایی سبب رنجش خاطر می شود. ولی چاره ای جز استفاده از کنایه ها برای بیان بعضی از مفاهیم و تعابیر.علی الخصوص اگر بیان موضوعی بطور مستقیم دشوار باشد، نداریم.

کنایه

چنانچه به جای نام بردن مستقیم از یک چیز، از چیزی که یادآور آن باشد استفاده کنیم، در واقع از آرایه ای ادبی استفاده نموده ایم که به آن دِگَرنامی، کنایه آوری یا مجاز می گویند. استفاده از یک مفهوم ساده یا ویژگی های قابل درک از چیزی به جای یک جمله پیچیده تر از آن است که به آن دگرنامی گفته میشود و دگرنامی از سازوکارهای مهم زبان به شمار می آید. اگر قرار بود که همه چیز و همه جزئیات را در خصوص هر موضوعی بگوییم، سخن گفتن سخت می شد. گاهی اوقات در کنایه جزء جای کل می نشیند. در دگرنامی نیز «ارتباط» نقشی را بازی می کند که «تشابه» در استعاره بازی می کند. دگرنامی تقریبا معادل مجاز است ولی با آن تفاوت هایی دارد.

معنی لغوی کنایه

کنایه در لغت یعنی پوشیده سخن گفتن و در اصطلاح به سخنی گفته میشود که دو معنی دور و نزدیک دارد. معنی نزدیک آن موردنظر نیست ولی گوینده بگونه ای جمله را ترکیب می کند و بکار می برد که ذهن شنونده از طریق معنی نزدیک به معنی دور منتقل می شود.

تعریف اصطلاحی کنایه

کنایه در اصطلاح علم بلاغت، شامل لفظیست که معنای غیر حقیقی آن موردنظر باشد؛ ولی به علت اینکه قرینه ای ندارد تا مانع از اراده معنای حقیقی شود، جایز است مفهوم حقیقی آن نیز اراده شود؛ مانند:« زیدٌ طویل النجاد»( بند شمشیر زید بلند است). منظور این است که زید شجاع و بلندقامت است.

فرق کنایه با مجاز

گاهی میتوان در کنایه معنای اصلی را نیز اراده کرد؛ ولی در مجاز چنین امری جایز نیست و اراده معنای حقیقی با مفهوم و معنای مجاز منافات دارد. البته گاهی هم به علت خاص بودن موضوع در کنایه، نمی توان معنای اصلی را علاوه بر معنای غیر حقیقی اراده نمود؛ مثل این آیات شریفه:

ــ « وَ السَّماواتُ مَطْوِیَّاتٌ بِیَمینِه» ؛« و آسمان ها هم درهم پیچیده بدست اوست» . 

ــ « الرَّحْمنُ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَوی» ؛«( خدای)  رحمان بر تخت فرومانروایی و تدبیر امور آفرینش مسلط است» . 

که کنایه از قدرت کامل و توان غلبه و تسلط است.

نمونه کنایه,کنایه,جملات کنایه دارکنایه بیانی غیرمستقیم و تأمل‌برانگیز از موضوع‌های گوناگون است

اقسام کنایه از جهت معنا

کنایه با توجه به تناسب معنایی آن به سه قسمت کنایه از صفت، کنایه از موصوف و کنایه از نسبت تقسیم میشود که در ادمه هریک را براایتان شرح داده ایم:

۱. کنایه از صفت:

کنایه از صفت مثل:«هُوَ ربیب أبی الْهَوْلِ » (او دست پرورده ابوالهول است) که کنایه از شدت کتمان سر در اوست. نحوه ی شناخت کنایه از صفت، با ذکر موصوف یا صفت در جمله، است. خود کنایه صفت هم اقسامی دارد که در کتاب های بلاغت به آن پرداخته شده است. 

۲. کنایه از موصوف:

کنایه از موصوف؛ مثل این که به مصری ها با کنایه اینگونه گفته شود:«أَبْنَاءُ النیل»( فرزندان نیل) . 

۳. کنایه از نسبت:

کنایه از نسبت، در واقع به کنایه ای گفته میشود که نسبت چیزی به چیزی دیگر خواه در اثبات یا در نفی، موردنظر باشد؛ یعنی شیء مورد کنایه، نسبتی است که به چیزی که با آن در رابطه است، اسناد داده شده است. مانند:

إِنَّ السَّمَاحَةَ وَ الْمُرُوءَةِ وَ الندی فی قُبَّةٍ ضَرْبَةً علی ابْنِ الحشرج؛ یعنی بی شک گشاده دستی، جوان مردی و بخشش در خیمه ابن حشرج بر پا شده است.

قرار دادن این سه صفت یعنی «سماحت، مروت و ندی» در جای مختص «ابن حشرج» نیازمند آنست که این صفات در وجود او اثبات شود.

اقسام کنایه از نظر لوازم و سیاق

کنایه با توجه به واسطه ھا و لوازم و روند کلام نیز به چھار قسمت تقسیم می شود:

>> تعریض:

یکی از انواع کنایه از نظر لوازم و سیاق، تعریض می باشد. تعریض در لغت یعنی خلاف تصریح و صراحت گویی، ولی در اصطلاح این کلمه عبارت است از این که کلام بطور مطلق و بدون قید گفته شود، ولی به واسطه آن به معنای دیگری اشاره گردد که از سیاق کلام معلوم می شود؛ مثل این که به انسان مردم آزار گفته شود:ُ«الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَ یَدِه» ؛ مسلمان کسی است که مسلمانان از دست و زبان او در امان باشند. این جمله تعریض بر مسلمان نبودن شخص مردم آزار است.

>> تلویح:

تلویح در لغت به معنای اشاره از دور به دیگران است. در اصطلاح یک کنایه است که واسطه ھای آن زیاد می باشد و در آن تعریضی نیست.

کنایه و انواع آن,کنایه های ایرانی,کنایهکنایه، رساتر و بلیغ‌تر از حقیقت و صراحت است

>> رمز:

رمز در لغت به معنای اشاره نھانی و با چشم و ابرو به شخصی که نزدیک تو است. رمز در اصطلاح، یک کنایه است که واسطه ھایش کم و ملازمت دو معنا، پنھان است؛ مثل:«فُلَانُ عریض الْقَفَا» یا «عریض الْوِسَادَةِ» (پشت گردن فلانی پھن است یا بالش او پھن است) که کنایه از ابلهی و حماقت و جهالت شخص است.

>> ایماء و اشاره:

ایما و اشاره یک نوع کنایه است که واسطه ھای آن اندک و ملازمت دو معنا روشن است؛ مثل این آیه شریفه:َ« وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ نُوحٍ إِذْ قالَ لِقَوْمِهِ یا قَوْمِ إِنْ کانَ کَبُرَ عَلَیْکُمْ مَقامی وَ تَذْکیری بِآیاتِ اللَّهِ فَعَلَی اللَّهِ تَوَکَّلْت»؛ «برایشان داستان نوح را بخوان، آنگاه که به قوم خود گفت: ای قوم من! اگر درنگ کردن من در میان شما و یادآوری آیات خدا بر شما گران می آید، من بر خدا توکل می کنم».

«مقام» در لغت، به معنای اسم مکان است؛ ولی در این آیه، ایما و اشاره به خود حضرت نوح علیه السلام است.

تفاوت کنایه و تعریض

یکی از تفاوت های کنایه و تعریض در اینست که اولا دلالت کنایه، لفظی است ولی دلالت تعریض، عقلی است؛ به این دلیل که عقل مفهوم آنرا درمی یابد. ثانیا کنایه بر معنایی که می تواند حقیقت یا مجاز باشد، دلالت می کند؛ ولی در تعریض، دلالت لفظ بر یک معنا، نه از سنخ وضع حقیقی است و نه مجازی؛ مانند: (بَلْ فَعَلَهُ کبیرهم هَذَا) ؛" بلکه آنرا این بزرگترشان کرده است که هدف آن نیست که شکستن بت ها کار بزرگ ترین بت است؛ بلکه تعریض به اینست که کوچک ها لایق این کار نیستند و این، کار بزرگترین بت است، تا کافران تنبیه شوند و به عقلشان رجوع کنند و دریابند که بزرگ و کوچک بت ها هیچ قدرتی ندارند.

ویژگی های کنایه

برخی از ویژگی های کنایه شامل دوبعدی بودن، تصویرگری، ایجاز، استدلال، غرابت و آشنایی زدایی، مبالغه، تعریض، تزیین سخن، جذّابیّت بخشیدن به کلام می باشد.

کنایه,متن های کنایه دار,تعریف اصطلاحی کنایهکنایه یکی از شاخه‌های مهم علم بیان و از برجسته‌ترین ترفندهای زیباآفرینی در کلام است

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 18
  • 6
۵۰%
sarpoosh
با این خبر موافقم با این خبر مخالفم
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
ژوزه مورینیو,شبکه اجتماعی ژوزه مورینیو,فعالیت های ژوزه مورینیو بیوگرافی ژوزه مورینیو یکی از مربیان برتر فوتبال جهان + تصاویر خانوادگی

متولد: ۲۶ ژانویهٔ ۱۹۶۳

محل تولد:پرتغال

فعالیت فعلی:مربیگری

پست گذشته:هافبک

وضعیت تاهل:متاهل

ادامه
راغب,زندگینامه راغب,اظهارات راغب در مورد مهاجرتش به یزد زندگینامه راغب خواننده ایرانی موسیقی پاپ (+ تصاویر)

نام هنری:مصطفی راغب

متولد:اسفند ماه ۱۳۶۸

زادگاه:تهران

مهارت:نقاشی، بازیگری و موسیقی پاپ

مدرک تحصیلی:کارشناسی مدیریت

شغل:تدریس و آموزش صداسازی و آواز

ادامه
محمود احمدی نژاد,دکتر محمود احمدی نژاد,عکس محمود احمدی نژاد بیوگرافی محمود احمدی نژاد ششمین رئیس جمهور ایران (+ تصاویر)

زادروز: ۶ آبان ۱۳۳۵

زادگاه: آرادان، گرمسار، ایران

دین: اسلام، شیعه

ملیت:ایرانی

پیشه:سیاستمدار ،  هیئت علمی

ادامه
ساره بیات,عکس ساره بیات,بیوگرافی ساره بیات متولد بیوگرافی ساره بیات بازیگر سینمای ایران (+ تصاویر خانوادگی)

تایخ تولد: ۱۴ مهر ۱۳۵۸

محل تولد:تهران

پیشه:بازیگر

سال های فعالیت:۱۳۸۰  تاکنون

ملیت:ایرانی

ادامه
روبرت امرسون لوکاس,تصاویر روبرت امرسون لوکاس,بهینه‌سازی ساختار مالیات رابرت لوکاس بیوگرافی رابرت لوکاس و فعالیت های او در زمینه اقتصاد (+ تصاویر)

زاده:۱۵ سپتامبر ۱۹۳۷

زادگاه:یاکیما، واشینگتن,  ایالات متحده آمریکا

زمینه:اقتصاد کلان

ملیت:ایالات متحده آمریکا

مکتب فکری:اقتصاد کلان کلاسیک نو

ادامه
بیوگرافی و زندگینامه لیندا کیانی عکس,لیندا کیانی,عکس های جدید لیندا کیانی بیوگرافی لیندا کیانی بازیگر موفق کشور (+ تصاویر اینستاگرامی)

تاریخ تولد:۲۳ شهریور ۱۳۵۹

محل تولد:آبادان

تحصیلات:فوق لیسانس فلسفه

ملیت:ایرانی

زمینه فعالیت:بازیگر

ادامه
ابوریحان بیرونی,درباره ی ابوریحان بیرونی,شرح حال ابوریحان بیرونی زندگینامه ابوریحان بیرونی دانشمند مشهور ایرانی (+ تصاویر)

زاده:۳ ذیحجه ۳۶۲

زادگاه:کاث،  خوارزم

ملیت:ایران

دین:اسلام

دیگر نام ها:ابوریحان محمد بن احمد بیرونی

ادامه
هادی ساعی,هادی ساعی در نقش,زندگینامه هادی ساعی زندگینامه هادی ساعی تکواندوکار پیشین و بازیگر ایرانی (+ تصاویر)

تاریخ تولد:۲۱ خرداد ۱۳۵۵

محل تولد:شهرستان بستان آباد

ملیت:ایرانی

سال های فعالیت:۱۳۸۷ – ۱۳۶۵

پیشه:مدیر ورزشی، بازیگر

ادامه
سبک خاص حجت اشرف زاده,شهرت حجت اشرف زاده با ماه و ماهی,حجت اشرف زاده بیوگرافی حجت اشرف زاده خواننده ترانه ی معروف ماه و ماهی (+ تصاویر خانوادگی)

نام:حجت اشرف زاده

تاریخ تولد:۱۲ آذر ۱۳۵۸

محل تولد: نیشابور- خراسان رضوی

سبک: تلفیقی پاپ و سنتی

تحصیلات: کارشناس نرم افزار

ملیت: ایرانی

ادامه

حکایت های قرآنی بعنوان مجموعه ای مستقل و غنی تألیف می شود قصه گویی در قرآن شیوه ای پرکاربرد است که به دفعات از آن برای منظور خود که هدایت و بیان حقایق است بهره می گیرد. حکایت های قرآنی معمولاً به بیان سرگذشت امم پیشین می پردازند و غالبا نحوه برخورد آن ها با انبیای خود را بیان می دارند.

...[ادامه]
ویژه سرپوش