جمعه ۰۳ اردیبهشت ۱۴۰۰
کد مقاله: ۹۹۰۹۰۰۰۴۲

دانستنی های مهم درباره قالب شعر رباعی

رباعی,رباعی خیام,رباعی شعربیشترین تعداد ابیات رباعی توسط عطار نیشابوری می باشد
رباعی یکی از قالب های شعر فارسی است که در زبان های دیگر هم مورد استفاده قرار گرفته است. بيش ترین تعداد ابیات رباعی توسط عطار نیشابوری در کتاب مختارنامه و قریب بر ۴۷۰۰ بیت می باشد. رباعی در ادبیات فارسی ایران زمین جزء سبک های محبوب و دل نشینی به شمار میرود که طرفداران به خصوص خودشان را دارند. 

رباعی 

رباعی (به معنی چهارتایی یا چهارگانی) یکی از انواع قالب های شعر فارسی است که در فارسی به آن ترانه هم می گویند. این قالب، یک قالب شعر ایرانی است، که در زبانهای دیگری (از عربی و ترکی و اردو) نیز مورد استفاده قرار گرفته است. "رباعی" شعری است در چهار مصرع که بجز مصراع سوم، دیگر مصراع ها هم قافیه اند. سه مصراع اول رباعی تقریباً مقدمه ای برای منظور شاعر هستند و حرف اصلی در مصراع چهارم گفته می شود. وزن آن هم وزن ِعبارت لا حَولَ و لا قُوَّةَ اِلاّ بِالله است ولی عروض دانان ایرانی و خارجی، برای رباعی دو یا یک وزن اصلی قائل اند. عروض دانان قدیم، وزن رباعی را در دو شجره اخرب و اخرم قرار داده اند که از آن ۲۴ وزن، منشعب می شود. مضمون رباعی معمولاً عارفانه، فلسفی و یا عاشقانه است، بطوریکه آنرا مناسب ترین قالب شعری برای لحظه های کوتاه شاعرانه نامیده اند.

تاب بدایع الافکار، رباعی را این چنین شرح می دهد:« از مخترعات بحر هزج است و رباعی از آن جهت گفتند که بحر هزج در اشعار عرب مربع الاجزاء آمده است. پس هر یک بیت از این وزن به مثابه دو بیت مربع باشد و مجموع چهار بیت از هزج مربع الاجزاء بود. اگر مصراع سوم نیز مقفی باشد، آنرا رباعی مصرع گویند و درصورتی که مصرع سوم بی قافیه باشد، آنرا خصی خوانند.

در مورد منشأ رباعی، در کتابهای تاریخی دو روایت مختلف درج شده است. روایت اول، رودکی را واضع این نوع شعر (به صورت امروزی) می داند و گوید که وزن آنرا از ترانه ای که کودکان به هنگام بازی می خواندند اقتباس کرده است. بر اساس روایت دوم، یعقوب لیث قهرمان اصلی ماجراست و شعرای دربار او این وزن را اختراع کرده اند.

رباعی متشکل از دو بیت (چهار مصراع) است. رعایت قافیه در مصراعهای اول، دوم و چهارم الزامی و در مصراع سوم اختیاری است. شعرای اولیه، به گفتن رباعیات چهار قافیه ای گرایش داشتند، ولی به تدریج و از ابتدای قرن ششم هجری، شکل سه مصراعی قافیه در رباعی رایج شد. رباعی در قدیم را از نظر موضوع میتوان به سه گروه تقسیم کرد:

الف) رباعی عاشقانه: رباعی عاشقانه مانند رباعی های رودکی

ب) رباعی صوفیانه: رباعی صوفیانه مانند رباعی های ابوسعید ابوالخیر، عطار و مولوی

ج) رباعی فلسفی: رباعی فلسفی مانند رباعی های خیام

سابقه تاریخی رباعی در ادبیات فارسی ایران

بر مبنای بیانات شفیعی کدکنی، رباعی از اشعار خالص ایرانی است که سالها قبل از رودکی با آن سماع می کرده اند. همچنین در اصطلاح صوفیه بر شعرهایی که گویندگانی ناشناس داشته، گفته می شد. در اکثر موارد هم به سروده های مردم عادی عاشق پیشه در کوچه بازار اطلاق می گرفت. ذکر این نکته هم الزامی است که بدانید رباعیات خوانده شده در حلقه صوفیه قرن سوم به زبان عربی نبود. (شفیعی کدکنی، ۱۳۷۹، ص ۴۷۷)

دانستنی های مهم درباره اشعار رباعی در ایران

بر اساس تحقیقات انجام یافته تمامی محققین بر این عقیده هستند که رباعی ریشه ای غیر عربی دارد. به طوریکه همه معتقد هستند دوبیتی و رباعی در زبان عربی هرگز موفق نبوده اند ولی در ادبیات فارسی خیلی هم موفق بوده اند.

درباره ی چگونگی رباعی,رباعی,شعر رباعی چیسترباعی یکی از قالب‌های شعر فارسی است که در فارسی به آن ترانه و چارانه می‌گویند

رباعی از اشعاری است که از آغاز در ادبیات ما بوده است. بایزید بسطامی و شفیق بلخی را میتوان از اولین های این عرصه پنداشت. عصر سلجوقیان و خوارزمشاهیان دوره شکوفایی این قالب شعری بوده است. کتاب نزهة المجالس با بیش از چهار هزار بیت رباعی اثر باقی مانده این دوره است. همین طور لازم است بدانید که از قرن ۸ به این طرف، با افول سبک عراقی به رباعی توجه زیادی نشد. این مسئله در اشعار حافظ و سعدی نیز به چشم می خورد. فتور رباعی در دوره بازگشت هم ادامه پیدا کرد. نیما از بین تمامی قالب های قدیم تنها به رباعی علاقه داشت.

معروف ترین رباعی سرایان

مشهور ترین رباعی سرای ایران خیام است که رباعیات او بسیار کم است ولی با وجود حجم کم پیوسته مورد توجه و شگفت انگیز بوده است و به زبان های فراوانی ترجمه شده است. از مولوی نیز رباعیات زیبایی در دست است. از عطار مجموعه رباعیاتی به نام مختارنامه در دست است که شامل دوهزار رباعی است. رباعیات اوحدالدین کرمانی و باباافضل کاشی نیز شهرت دارند. در دوران معاصر، نیما یوشیج به سرودن رباعی اشتیاق تمام از خود نشان داد و بیش از ۱۸۰۰ رباعی از او بجای مانده است. پس از نیما، سایر شاعران نوپرداز مانند سیاوش کسرایی و منصور اوجی به این قالب توجه ویژه داشتند.

در دوران انقلاب، رباعی احیاء مجدد یافت و امثال سید حسن حسینی و قیصر امین پور در احیاء آن نقش داشتند. تقریباً تمام شاعران در این قالب طبع خود را آزموده اند. احتمالا قالب کوتاه «طرح» که امروزه بکار میرود، تبیین گر همان ضرورتی است که شاعران قدیم را به رباعی و دوبیتی سوق می داد مثل این طرح کوتاه و پر معنای شفیعی کدکنی: آخرین بیت سفرنامه باران این است که زمین چرکین است.

نمونه اشعاری در قالب رباعی

برخی از نمونه اشعار در قالب رباعی عبارتست از:

 شعر خیام نیشابوری در قالب رباعی 

اسرار ازل را نه تو دانی و نه من

وین حرف معما نه تو خوانی و نه من

هست از پس پرده گفت وگوی من و تو.

چون پرده درافتد نه تو مانی و نه من

 شعر مولوی در قالب رباعی 

من درد تو را ز دست آسان ندهم

دل برنکنم ز دوست تا جان ندهم

از دوست به یادگار دردی دارم

کان دردبه صد هزار درمان ندهم

معروف ترین رباعی سرایان,رباعی های زیبا,رباعیرباعی دارای وزن خاصی است

 نمونه شعر رباعی عطار

گر مرد رهی میان خون باید رفت

از پای فتاده، سرنگون باید رفت

تو پای به راه نه و هیچ مپرس

خود راه بگویدت که، چون باید رفت

دشت از مجنون که لاله می روید از او •••• ابراز دهقان که ژاله می روید از او

طوبی و بهشت و جوی شیر از زاهد •••• ما و دلکی که ناله می روید از او (بابا افضل کاشانی)

 نمونه شعر رباعی خیام

چون عهده نمی شود کسی فردا را

 حـالی خوش دار این دل پر سودا را

می نوش به ماه تاب ای ماه که ما

 بـسیار بـــگردد و نــیـابد ما را

رباعی فلسفی,تعریف رباعی,رباعی,درباره رباعی,رباعی و دوبیتییکی از آرایه‌های ادبی در ادبیات فارسی که در شعر کاربرد فراروانی دارد رباعی می‌باشد

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 14
  • 1
۵۰%
sarpoosh
با این خبر موافقم با این خبر مخالفم
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
آرش کمانگیر,آرش کمانگیر عکس,بیوگرافی آرش کمانگیر زندگی نامه آرش کمانگیر یکی از اساطیر ایرانی

دین:اسلام

پیشه:پهلوان

ملیت:ایرانی

علت مرگ:بی جان شدن پس از پرتاب تیر

منصب:سردار

ادامه
علی یاسینی,تصاویر علی یاسینی,کنسرت علی یاسینی زندگینامه علی یاسینی خواننده و ترانه سرای ایرانی (+ تصاویر)

زاده:۱۴ آذر ماه ۱۳۷۵

زادگاه:تهران

پیشه:خواننده

ملیت:ایران

بیوگرافی علی یاسینی

علی یاسینی خواننده جوان و پرطرفدار ایرانی در تاریخ ۱۴ آذر ماه ۱۳۷۵ در تهران متولد شد. وی در یک خانواده چهار نفره بزرگ شده است و یک خواهر بزرگتر از خودش دارد.علی یاسینی فارغ التحصیل رشته معماری می باشد. قد علی یاسینی ۱۹۳ سانتیمتر است.

ادامه
امیر روستایی,امیر روستایی بازیکن پرسپولیس,شروع فوتبالی امیر روستایی بیوگرافی امیر روستایی بازیکن فوتبال + تصاویر

تاریخ تولد:۱۴ مرداد ۱۳۷۶

محل تولد:تهران

پست:مهاجم، وینگر

شغل:فوتبالیست

قد:۱۸۲ سانتی متر

ادامه
مجید اخشابی,بیو گرافی مجید اخشابی,زندگی نامه مجید اخشابی بیوگرافی مجید اخشابی خوانندهٔ موسیقی پاپ و سنتی کشور (+ تصاویر)

تاریخ تولد:۲۷ دی ۱۳۵۱

زادگاه:تهران

سبک:پاپ، سنتی

ساز:سنتور،  سه تار

ملیت:ایرانی

حرفه:خواننده، آهنگساز، نوازنده، پژوهشگر، مدرس دانشگاه

ادامه
امام هادی (ع),نحوه شهادت امام هادی (ع),امام هادی علیه السلام زندگی نامه امام هادی (ع) امام دهم شیعیان

زاده:۱۵ ذی الحجه سال ۲۱۲ هجری قمری

زادگاه:یکی از محله های نزدیک مدینه به نام صریا 

درگذشته:۳ رجب سال ۲۵۴ هجری قمری

محل دفن:سامرا

والدین:جواد ، سمانه مغربیه معروف به سیّده  

ادامه
مهستی گنجوی,زندگی نامه مهستی گنجوی,رباعیات عاشقانه مهستی گنجوی زندگینامه مهستی گنجوی یکی از شاعران زن متقدم ادبیات فارسی

زاده: پنجم/ششم قـ.

زادگاه:گنجه

پیشه:دبیر

ملیت:ایرانی

آرامگاه:گنجه، آذربایجان

ادامه
هوروش بند,بیوگرافی هوروش بند,تشکیل هوروش بند بیوگرافی هوروش بند یکی از گروههای موسیقی پاپ (+ تصاویر)

متولد:۱۷ مرداد ۱۳۷۲

زادگاه:کوهدشت

فعالیت:خوانندگی

ملیت:ایرانی

شروع فعالیت در هوروش بند: از سال ۱۳۹۵ تاکنون

ادامه
عباس جدیدی,عباس جدیدی کیست,کشتی عباس جدیدی بیوگرافی عباس جدیدی نماینده چهارمین دوره شورای شهر تهران (+ تصاویر)

زاده:۲۳ دی ۱۳۴۸ خورشیدی

زادگاه:تهران

پیشه:ورزشکار

ملیت:ایرانی

دین:اسلام

ادامه
مایک پومپئو,بیوگرافی مایک پومپئو,زندگی نامه مایک پومپئو بیوگرافی مایک پومپئو وزیر امور خارجه آمریکا (+ تصاویر)

زاده:۳۰ دسامبر ۱۹۶۳

زادگاه:اورنج، کالیفرنیا

حزب سیاسی:حزب جمهوری خواه ایالات متحده آمریکا

محل تحصیل:آکادمی نظامی وست پوینت

مدرسه:حقوق هاروارد

همسران:لزلی لیبرت، سوزان جاستیس مُستروس

ادامه

حکایت های قرآنی بعنوان مجموعه ای مستقل و غنی تألیف می شود قصه گویی در قرآن شیوه ای پرکاربرد است که به دفعات از آن برای منظور خود که هدایت و بیان حقایق است بهره می گیرد. حکایت های قرآنی معمولاً به بیان سرگذشت امم پیشین می پردازند و غالبا نحوه برخورد آن ها با انبیای خود را بیان می دارند.

...[ادامه]
ویژه سرپوش