به گزارش خبرآنلاین به نقل از ساینس‌الرت، پژوهشگرانی از دانشگاه کمبریج بریتانیا و دانشگاه پیتسبورگ آمریکا گزارش کرده‌اند که نحوه سازمان‌یابی ارتباطات مغز در طول عمر تغییر می‌کند. آن‌ها با بررسی تصاویر ام‌آر‌آی ۳۸۰۲ فرد سالم، از نوزادان تا افراد ۹۰ ساله، پنج دوره را در مسیر رشد و پیری شبکه‌های مغزی شناسایی کردند. مرزهای آماری این دوره‌ها در حدود ۹، ۳۲، ۶۶ و ۸۳ سالگی بود.
کودکی؛ از تولد تا حدود ۹ سالگی
در سال‌های اول زندگی رشد مغز سریع است و بخش‌های مختلف آن تغییر می‌کنند.
• ماده خاکستری، که بخش زیادی از جسم سلولی نورون‌ها را دربرمی‌گیرد، و ماده سفید، که مسیرهای ارتباطی و آکسون‌ها را در خود جای می‌دهد، در این دوره گسترش می‌یابند.
• پیش از بلوغ، شبکه پرشاخه اتصالات وارد دوره هرس می‌شود. بخشی از اتصالات اضافی از میان می‌روند و ارتباطات باقی‌مانده به شکل کارآمدتری سازمان پیدا می‌کنند.
نوجوانی در الگوی شبکه‌ای؛ حدود ۹ تا ۳۲ سالگی
هم‌زمان با آغاز تغییرات هورمونی و افزایش تولید هورمون‌های جنسی در دوره بلوغ، شبکه‌های مغز وارد مرحله‌ای طولانی از بازآرایی می‌شوند.
• افزایش حجم ماده سفید همچنان ادامه دارد.
• شاخص‌های ارتباط در شبکه‌های نزدیک به هم و در شبکه‌های گسترده‌تر بهبود می‌یابند و سازمان شبکه کارآمدتر می‌شود.
• در این مطالعه، الگوی تغییر ارتباطات که از آغاز نوجوانی شناسایی شده بود تا اوایل دهه سی زندگی ادامه یافت.
بزرگسالی؛ حدود ۳۲ تا ۶۶ سالگی
یافته‌ها نشان می‌دهند تغییراتی که در سازمان شبکه‌ها از دوره نوجوانی شروع شده بود، تا اوایل دهه سی ادامه دارد. بنابراین برای الگوی مورد بررسی، نقطه گذار عمده در میانه دهه بیست قرار نگرفت.
• حدود ۳۲ سالگی بزرگ‌ترین تغییر در مسیر سازمان‌یابی شبکه‌ها مشاهده شد و سپس دوره‌ای با ثبات نسبی آغاز شد.
• در طول حدود سه دهه بعد، شبکه‌ها به‌تدریج تخصصی‌تر شدند و تقسیم‌بندی آن‌ها به گروه‌های کوچک‌تر مشخص‌تر شد.
• این دوره با مرحله‌ای هم‌زمان است که ویژگی‌های شخصیتی و توانایی‌های شناختی مانند هوش معمولاً ثبات بیشتری پیدا می‌کنند.
پیری زودرس؛ از حدود ۶۶ سالگی
نخستین نشانه‌های افت در برخی شاخص‌های ساختاری مغز در حوالی میانه دهه شصت زندگی ظاهر شد.
• تراکم شبکه‌های مغزی پایین می‌آید.
• بخشی از ارتباطات عصبی کارایی پیشین خود را از دست می‌دهد.
• کاهش تدریجی ماده سفید و تغییرات طبیعی مرتبط با سالمندی می‌تواند در این روند نقش داشته باشد.
پیری دیررس؛ از حدود ۸۳ سالگی
در گروه سنی بالاتر، روند کاهش برخی ارتباطات مغزی آشکارتر بود.
• پیوندهایی که میان بخش‌های دورتر مغز برقرارند کاهش می‌یابند.
• شبکه‌های کوچک‌تر و محلی سهم بیشتری در پشتیبانی از عملکردهای شناختی پیدا می‌کنند.
• شمار نمونه‌های این رده سنی کمتر بود. تحلیل همین نمونه‌ها از افزایش اتکا به ارتباطات محلی حکایت داشت.
کاربرد یافته‌ها و پرسش‌های باقی‌مانده
این تحقیق تصویری از تغییر سازمان ارتباطات مغز از نوزادی تا سالمندی ارائه می‌کند. پژوهشگران شاخص‌هایی مانند کارایی کلی شبکه، یعنی میزان توان انتقال اطلاعات در سراسر شبکه، و ماژولاریتی، یعنی درجه تقسیم شبکه به گروه‌های تخصصی، را اندازه گرفتند. الگوی به‌دست‌آمده از شبکه‌های پراتصال‌تر اما با پیوندهای ضعیف‌تر در کودکی به شبکه‌های پراکنده‌تر با بعضی پیوندهای قوی‌تر در سالمندی می‌رسد.
شناخت دوره‌های تغییر ممکن است به توضیح آسیب‌پذیری مغز در برابر برخی مشکلات کمک کند. برای نمونه، اختلالات یادگیری در سال‌های کودکی و زوال عقل در سنین بالا در مرحله‌های متفاوتی از رشد و پیری مغز بروز می‌کنند. با این حال، اثر دقیق این تغییرات ساختاری بر سلامت و رفتار هنوز روشن نیست و برای سالمندی به پژوهش هدفمند بیشتری نیاز است. مطالعات دیگر نیز تغییرات ساختاری مرتبط با یائسگی را گزارش کرده‌اند که ممکن است به توضیح علائمی از جمله مه‌ذهنی کمک کند. پژوهشگران امیدوارند شناخت دوره‌های شبکه‌ای به درک توانایی‌ها و آسیب‌پذیری‌های مغز در هر مرحله از زندگی کمک کند.
- 10
- 4
