سوگ عارفانه شهرام ناظری به یاد «باوان»

این آلبوم به مناسبت هزاره ابوسعید ابوالخیر منتشر شده است. اشعار این آلبوم نیز شامل رباعی‌های بوسعید می‌شود و اجرای آن توسط ارکستر سمفونی متروپولیتن پراگ در کشور جمهوری چک انجام شده است. به عبارتی دیگر، این آلبوم را می‌توان به نوعی موسیقی بین‌المللی شرق و غرب در ستایش عارف و شاعر نامدار ایرانی‌تبار قرون چهارم و پنجم دانست.

ابوسعید ابوالخیر در میان عارفان، مقامی بسیار برجسته و ویژه دارد و نام او با عرفان و شعر آمیختگی عمیقی یافته ‌است، چندان که در بخش مهمی از شعر پارسی، چهره او در کنار مولوی و خیام قرار می‌گیرد؛ بی آنکه خود شعر چندانی سروده باشد. بوسعید در تاریخ اندیشه‌های عرفانی‌اش نیز در بالاترین سطح اندیشمندان این گُستره پهناور در کنار حلاج، بایزید بسطامی و ابوالحسن خرقانی به‌شمار می‌رود؛ همان کسانی که سهروردی آن‌ها را ادامه‌دهندگان فلسفه باستان و ادامه حکمت خسروانی می‌خوانند.

هرمان اته، خاورشناس نامی آلمانی، درباره شیخ ابوسعید ابوالخیر می‌نویسد:«وی نه‌تنها استاد دیرین شعر صوفیانه به‌شمار می‌رود، بلکه صرف نظر از رودکی و هم‌دوره‌هایش، می‌توان او را از نوآوران رباعی، که زاییده طبع است، دانست. نوآوری او در اینگونه شعر از دو جایگاه است: یکی آنکه وی نخستین شاعری است که شعر خود را فقط به شکل رباعی سرود. دوم آنکه رباعی را بر خلاف پیشینیان خود نقشی از نو زد، که آن نقش جاودانه ماند. یعنی آن را کانون اشتعال آتش عرفان وحدت وجود قرار داد و این نوع شعر از آن زمان نمودار گمان‌های رنگین عقیده به خدا در همه چیز بوده ‌است.نخستین‌بار در اشعار اوست که کنایات و اشارات عارفانه به کار رفته، تشبیهاتی از عشق زمینی و جسمانی در مورد عشق الهی ذکر شده و در این معنی، از ساقی بزم و شمع شعله‌ور سخن رفته و سالک راه خدا را عاشق حیران و جویان، می‌گسار، مست و پروانه دور شمع نامیده که خود را به آتش عشق می‌افکند.»

شهرام ناظری از پس سال‌ها فعالیت هنری خود و با عنوان استاد موسیقی مقام ایرانی و با لقب «شوالیه» موسیقی، بیشتر توجه خود را در این سال‌ها، بر اجرای آثاری با همراهی شعر عرفانی قرار داده است. اگرچه بزرگان موسیقی ایران همگی در حیطه‌های مختلف موسیقایی و با همراهی اشعار شاعران بزرگ ایرانی آثاری از خود برجا گذاشته‌اند اما در میان همه این آثار، همان‌گونه که محمدرضا شجریان را می‌توان راوی عشق ایرانی از زبان حافظ و سعدی دانست، شهرام ناظری را نیز می‌توان راوی عرفان و حماسه ایرانی از زبان بزرگانی چون فردوسی، مولانا و امروز بوسعید قلمداد کرد. البته علاوه بر این آثار، اقدامات ناظری در پاسداشت موسیقی مقامی ایران را نیز نباید از یاد برد. آنچه را در این آلبوم می‌توان پیشاپیشِ شنیدن قطعات آن پیش‌بینی کرد، انتشار آلبومی به‌یادماندنی و حماسی با همراهی آوای ناظری در کنار ارکستر سمفونیک پراگ و اشعار بوسعید دانست. حافظه موسیقیایی ایران تا امروز اجراهای بسیاری موفقی با فرمت آواز ایرانی، شعر کلاسیک و ارکستر سمفونیک به‌خاطر دارد. از اجرای ارکستر سیمرغ با صدای همایون شجریان و آهنگ‌سازی هومن خلعتبری گرفته تا سمفونی مولانا به خوانندگی علیرضا قربانی و نیز کنسرت شهرام ناظری به همراهی ارکستر سمفونیک ارمنستان و آهنگ‌سازی لوریس چکنواریان.

اگرچه موسیقی ایرانی در درون خود توانایی‌های بسیاری تاکنون در اجرای کارهایی که به مذاق مخاطب امروزی موسیقی خوش بیاید، داشته و بدون شک هم خواهد داشت اما این موضوع مانع از همکاری خوانندگان و آهنگسازان ایرانی با ارکسترسمفونی‌های بزرگ دنیا نبوده و نخواهد بود. در آلبوم «عاشق کیست» شهرام ناظری نیز انتظار به درستی برآورده شده و ناظری که در سال‌های اخیر به‌نوعی می‌توان گفت اثر درخور آن‌چنانی منتشر نکرده بود، امروز با این آلبوم نشان داد که موسیقی ایرانی باید هنوز هم انتظار آثار ارزشمندی از شوالیه موسیقی ایران داشته باشد.

البته انتشار این آلبوم دچار همزمانی تاسف‌انگیزی شد و شب قبل از آن، زلزله‌ای استان‌های غربی کشور، ازجمله زادگاه ناظری را لرزاند و صدمات بسیاری به آن وارد کرد. همزمانی‌ای که ناظری تصمیم داشت به آن دلیل، نشست را لغو کند که به دلایلی از این کار صرف نظر کرد.

ناظری در رونمایی از آلبوم «عاشق کیست» با ابراز همدردی با مردم کردستان اظهار داشت:«طبیعتاً انسان از چنین اتفاقی دلتنگ می‌شود. خبردار شدیم و گفتم بهتر است این برنامه را کنسل کنیم که دوستان به من گفتند نمی‌شود، چون برنامه‌ریزی شده و خبرنگارها حتماً می‌آیند. من دیشب به‌شدت از واقعه ناگواری که در منطقه کُرد اتفاق افتاد، دلگیر بودم. در این میان من به خانواده خودم و به قول کُردها «باوانم» فکر کردم. چقدر عجیب است که باری دیگر سرنوشت، قومی مثل قوم اصیل شریف و نجیب و سلحشور و وفادار کُرد را در اندوه فروبرد.» این خواننده در ادامه افزود:«قوم کرد قومی است که هنوز آداب و رسوم اصلی ایرانی‌اش را حفظ کرده است و این قوم جزو استثنائات است. البته که همه قوم های کشورم عزیز هستند اما قوم کرد همیشه پیشمرگ و جان‌فدا بوده است. کرد قومی است که با این مشخصاتی که به آن‌ها اشاره کردم، بازهم با مشکلات بسیاری مواجهه بوده است؛ چرا این اتفاقات باید برای کردها بیفتد؟» 

وی همچنین عنوان کرد: «همه نوع مرگ‌هایی برای کردها اتفاق افتاده است، مرگ با گلوله، مرگ دسته‌جمعی و.. اما آن‌ها همیشه در مقابل همه‌چیز سینه سپر کرده‌اند؛ در مقابل مصیبت‌ها، بمباران‌های شیمیایی و حالا این‌بار بلای آسمانی هم بر آن‌ها نازل شده است. قبل از برگزاری این مراسم به من اعلام کردند تا این مراسم را لغو کنیم اما این امکان وجود نداشت. شاید میان همه خبرهای تلخ، این خبر و این مراسم بتواند آرام‌بخش و دلگرم‌کننده باشد. به همین دلیل برای همدردی با کردها برای لحظاتی همگی سکوت خواهیم کرد.» لازم به ذکر است صدابرداری آلبوم موسیقی «عاشق کیست» در استودیو موسیقی تلویزیون دولتی چک توسط پاول ریدوسکو با همکاری رومن اسکلنار، دستیار صدابرداری و مارکتا یانوکووا، ناظر ضبط ارکستر، ضبط آواز در استودیوی شخصی آهنگساز و همچنین میکس نهایی و مسترینگ آن توسط امیر پورخلجی انجام شده است.

مسعود زارع‌زاده طراح گرافیک، علی مقدم‌حیدری خطاط، عکاسان پرتره، مهرداد امینی (پرتره استاد شهرام ناظری)، فرشته عدلی (پرتره آهنگساز)، عکاس ارکستر یاکوب زک و همچنین نیما فردوسی دستیار تهیه آن بوده‌اند. استاد شفیعی کدکنی نیز یادداشتی به مناسبت انتشار این آلبوم درباره شعر بوسعید منتشر کرده است.

باوان در زبان کردی به معنای قوم و خویش و خانواده است.

هادی عیار