سه شنبه ۰۱ خرداد ۱۴۰۳
کد مقاله: ۱۴۰۱۱۲۰۰۹۳

آرایه قلب چیست و چه کاربردی دارد؟

آرایه قلب,آرایه قلب چیست,کاربرد آرایه قلبآرایه قلب برای اضافه‌شدن موسیقی به شعر استفاده می‌شود
جناس از لحاظ صامت و مصوت به همجنس سازی کلمات، اشاره دارد و موجب افزایش موسیقی کلام میشود.

آرایه قلب

یکی از اجزای صنعت جناس، قلب می باشد. معنی کلمه ی قلب، واژگون کردن میباشد درحالیکه معنی کلمه ی مقلوب، واژگونه است و در فن بدیع، به کلماتی که حروف آنها مقلوب یکدیگرند، اطلاق میشود. شکل گیری این صنعت در اثر درهم­ آمیختگی واک­های کلمات میباشد و به خاطر این که چنین امری در بعض حروف اتفاق می افتد، به آن قلب بعض می گویند و از نمونه های آن می توان به کلمات فرق و فقر، شاعر و شارع، گنج و جنگ و رقیب و قریب اشاره کرد. صنعت قلب، که دلیل قدرت و توانایی شاعر و ادیب است؛ اهمّیّت زیادی در بدیع دارد.

کاربرد آرایه قلب

هرکسی نمیتواند از این صنعت استفاده کند؛ به این دلیل که به سختی می توان از کلمه ای درست و به جا و در عین حال با محدودیت حروف، استفاد کرد. شیوایی و رسایی شعر، برتر از بازی های کلامی است.

کاربرد آرایه قلب برای کدگذاری و اضافه شدن موسیقی به شعر میباشد و موجب آهنگین کردن متن میشود. خاقانی در شعر زیر با زیرکی برای رمزگذاری از آرایه قلب بعض استفاده کرده است و منظور وی از دیو رجیم، مجیرالدین بیلقانی میباشد .

دیو رجیم آن که بود دزد بیانم گر دم طغیان زد از هجای صفاهان

در این شعر، از کلمه ی مقلوب استفاده نشده است و از کلمه ی رجیم برای کد گذاری نام مجیر استفاده شده است؛ به همین خاطر، آرایه قلب دارد.

آرایه قلب ملحق,کاربرد آرایه قلب,آرایه قلب مجنحآرایه قلب بسته به شیوه‌ی بهم‌ریختگی و واژگون‌شدن حروف دسته‌بندی می‌شود

انواع آرایه قلب

آرایه قلب، متشکل از پنج نوع میباشد که دسته بندی آن براساس شیوه ی بهم ریختگی و واژگون شدن حروف یا محل قرارگیری کلمه و مقلوبش در شعر میباشد :

- آرایه قلب بعض:

اگر صرفا در بعضی از حروف، بهم ریختگی باشد و ترتیب چند حرف یکسان بماند؛ به آن قلب بعض می گویند. آهنگین ترین نوع آرایه قلب را« بعض» میگویند.

مثال از خاقانی:

جنت رقمی ز رتبت اوست تبت اثری ز تربت اوست

رتبت و تربت در هجای« بت» با هم مشترک هستند ولی بقیه ی حروف آن ها با هم جابجا شده است.

- آرایه قلب کل:

تمام حروف کلمه در این نوع قلب به شکل آینه ای وارونه است.

مثال از امیرعلی پورتگین:

هست انیس کریم ور نشناسی زود بخوان باشگونه میرک سینا

تک تک حروف انیس کریم و میرک سینا وارونه ی هم می باشد.

- آرایه قلب کامل یا مستوی:

درصورت وارونه شدن کل یک عبارت در جمله یا شعر مثل قلب کل، به آن قلب کامل میگویند. این نمونه کاربرد کمی در ادبیات دارد و تشخیص ذهن آن به سختی امکانپذیر است.

مثال:

به جای« مجسمه ی ازادی» از عبارت« ازادی مجسمه» استفاده شده که نام سفرنامه ی دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن می باشد.

- آرایه قلب مجنح:

وقتی در اول و آخر مصرع از دو کلمه ی آرایه قلب کامل استفاده شود به آن قلب مجنح می گویند. آرایه قلب مجنح در یک بیت به اینصورتست که یکی از کلمات آرایه قلب کامل در اول بیت بیاید و دیگری به جای عروض قرار گیرد.

مثلا حور و روح در مصرع زیر، اول و آخر قرار گرفته اند:

حور بر یاد جمال تو روان بخشد روح

در بیت زیر که از حافظ سروده شده است، میغ در ابتدا و مقلوب آن غیم در جای عروض قرار گرفته است:

میغ از کف دست تو شود تیره که بحر است بحر از سر کلک تو شود طیره که غیم است

آرایه قلب مجنح,آرایه قلب کل,آرایه قلب بعضآرایه قلب نیز جزء صنعت جناس است

- آرایه قلب ملحق:

آرایه ی قلب ملحق به آرایه ی قلب مجنع شباهت دارد؛ به این صورت که موقعیت قرارگیری دو کلمه در این نوع آرایه، مثل قلب مجنع میباشد و تنها تفاوتشان در بهم ریختگی کلمات از نوع قلب بعض است و این که بعضی از حروف جابجا می شوند.

برای مثال در بیت زیر، بهم ریختگی بحر و حرب از نوع قلب بعض میباشد و همچنین قلب ملحق محسوب می شود؛ به این دلیل که در اول و آخر بیت زیر، قرار گرفته است.

بحر خون پیدا شود از هر طرف ز ابر تیغ همچو آبت، گاه حرب

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 13
  • 3
۵۰%
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
علی عسکری بیوگرافی علی عسکری سیاستمدار ایرانی

تاریخ تولد: ۱۳۳۷

محل تولد: دهق، اصفهان

حرفه: سیاستمدار، نظامی، مدیر ارشد اجرایی، مدیر عامل شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس

آغاز فعالیت: ۱۳۶۲ تاکنون

تحصیلات: کارشناسی مهندسی برق - الکترونیک، کارشناسی ارشد مدیریت، دکتری مهندسی صنایع - سیستم و بهره‌وری

ادامه
عبدالله دوم پادشاه اردن بیوگرافی عبدالله دوم پادشاه اردن به همراه عکس های خانواده اش

تاریخ تولد: ۳۰ ژانویه ۱۹۶۲ (۶۲ ساله)

محل تولد: عمان، اردن

سمت: پادشاه اردن (از سال ۱۹۹۹)

تاجگذاری: ۹ ژوئن ۲۰۰۰

ولیعهد: حسین بن عبدالله دوم

همسر: رانیا عبدالله (ازدواج ۱۹۹۳)

ادامه
کاظم نوربخش بیوگرافی کاظم نوربخش بازیگر کمدین ایرانی

تاریخ تولد: ۱ مهر ۱۳۵۵

محل تولد: بیجار، کردستان، ایران

حرفه: بازیگر

آغاز فعالیت: ۱۳۷۰ تاکنون

تحصیلات: دیپلم انسانی

ادامه
جیمی ولز بیوگرافی جیمی ولز نابغه پشت ویکی پدیا

تاریخ تولد: ۷ اوت ۱۹۶۶

محل تولد: هانتسویل، آلاباما، ایالات متحده آمریکا

ملیت: آمریکایی، بریتانیایی

حرفه: موسس بنیاد ویکی مدیا

ثروت: ۱/۵ میلیون دلار

ادامه
مینا ساداتی بیوگرافی مینا ساداتی بازیگر سینما و تلویزیون ایران

تاریخ تولد: ۱۰ آذر ۱۳۶۰

محل تولد: کاشان، ایران

حرفه: بازیگر سینما، تلویزیون

تحصیلات: فوق لیسانس گرافیک از دانشگاه هنرهای زیبای تهران

آغاز فعالیت: ۱۳۸۶ تاکنون

ادامه
شاه نعمت الله ولی شاه نعمت الله ولی؛ عارف نامدار و شاعر پرآوازه ایرانی

تاریخ تولد: ۱۴ ربیع الاول۷۳۱ هجری قمری

محل تولد: کوهبنان یا حلب سوریه

نام های دیگر: شاه نعمت‌الله، شاه نعمت‌الله ولی، رئیس‌السلسله

پیشه: فلسفه و تصوف

مکتب: عارف و تصوف

آثار: شرح لمعات، رساله‌های شاه نعمت‌الله ولی

ادامه
محمدرضا احمدی بیوگرافی محمدرضا احمدی؛ مجری و گزارشگری ورزشی تلویزیون

تاریخ تولد: ۵ دی ۱۳۶۱

محل تولد: تهران

حرفه: مجری تلویزیون

شروع فعالیت: سال ۱۳۸۲ تاکنون

تحصیلات: کارشناسی حسابداری و تحصیل در رشته مدیریت ورزشی 

ادامه
رضا داوودنژاد بیوگرافی مرحوم رضا داوودنژاد

تاریخ تولد: ۲۹ اردیبهشت ۱۳۵۹

محل تولد: تهران

حرفه: بازیگر

شروع فعالیت: ۱۳۶۵ تا ۱۴۰۲

تحصیلات: دیپلم علوم انسانی

درگذشت: ۱۳ فروردین ۱۴۰۳

ادامه
مائوریستو موتا پائز بیوگرافی مائوریسیو موتا پائز؛ سرمربی والیبال

تاریخ تولد: ۲۶ مه ۱۹۶۳

محل تولد: ریو دو ژانیرو، برزیل

ملیت: فرانسه

حرفه: سرمربی والیبال

آغاز فعالیت: سال ۱۹۹۴ تاکنون

ادامه

انواع ضرب المثل درباره امانت داری ضرب المثل ها ابزار ارزشمندی برای انتقال مفاهیم مهم اجتماعی و اخلاقی به نسل های بعدی هستند. انواع ضرب المثل درباره امانت داری نیز از این قاعده مستثنی نیستند و طی قرن ها، اهمیت حفظ امانت و درستی در روابط انسانی را به ما گوشزد کرده اند.

...[ادامه]
ویژه سرپوش