پنجشنبه ۱۴ مرداد ۱۴۰۰
کد مقاله: ۹۹۱۲۰۰۰۴۰

منظور از ترصیع چیست؟ (+ تاریخچه)

ترصیع,واژه ی ترصیع,ترصیع در ابیاتترصیع از آرایه‌های ادبی است
ترصیع و موازنه در ادبیات فارسی و شعر ها دیده میشود. طرز فکر و زاویه ی دید شاعران، زیبایی های بسیاری را در پرده ی شعر، به تصویر کشیده است. شاعران با استفاده از آرایه های موازنه و ترصیع توانسته اند کشفیات خود را به صورت موزون تری به رخ سایر افراد بکشند.

ترصیع

یکی از آرایه های ادبی, ترصیع نام دارد و زمانی پدید می آید که کلمات دو قرینه سجعِ متوازی باشند یا یکسان باشند. در اصطلاح بدیع آنست که در قرینه های نظم یا نثر، هر لفظی با قرینه خود در وزن و حروف روی مطابق باشند. ترصیع نسبت به موازنه خوش وزن تر است و ابزاری برای موسیقی درونی شعر می باشد و در شعرهای شاعرانی چون مسعود سعد سلمان، سعدی و رشیدالدین وطواط بسیار دیده می شود. بعبارتی ساده تر ترصیع آن است كه كلمات مصراعی با مصرع دیگر یا جمله ای با جمله ی دیگر، از نظر وزن (هجا یا بخش) و حروف پایانی یكسان باشد (تقابل سجع های متوازی). همچنین بقیه ی كلمات غیر از واژه های تكراری باید با هم سجع متوازی باشند.

تاریخچه ترصیع

از اختراعات ابن قدامه میتوان به آرایه ی ترصیع اشاره کرد که در" نقدالشعر" مطرح شده است؛ ولی نخستین بار در فصل یک" ترجمان البلاغه" در ادب فارسی بعنوان اولین آرایه ذکر شده است؛ که نویسنده ی آن "رادویانی" در خصوص آن می گوید این قسم را اندر بلاغت درجه ای بلند است و منزلتی شریف. به دلیل آن که به دام هر خاطری اندر نیاید و خردی به وی نرسد.

ارایه ترصیع,ترصیع,ارایه ترصیع چیستترصیع ابزاری برای موسیقی درونی شعر است

از مشهورترین نمونه های ترصیع، میتوان به قصیده ای از" رشید وطواط" اشاره کرد كه تمامی آن قصیده، ترصیع دارد، اگر چه شعری كه تمام ابیات آن ترصیع باشد، بسیار كم است و خود رشید وطواط، مدعی شده كه در عرب و عجم قبل از من كسی قصیده ای كه تمام ابیاتش مرصع باشد، نگفته است ولی در دیوان های پیشینگان و متاخرین اشعاری كه در آن ابیات مرصع وجود داشته باشد، بسیار است. قسمتی از قصیده ی تمام مرصع رشید وطواط در ذیل بیان می شود:

ای منور به تو نجوم جمال

وی به تو رسوم كمال

بوستانی است صدر تو ز نعیم

و آسمانی است قدر تو ز جلال

خدمت تو معوّل دوست

حضرت تو مقبّل اقبال

همچو اسكندری به یمن بقا

همچو پیغمبری به حسن خصال

سیرت تو خزانه الطاف

نعمت تو نشانه ی آمال

شد مزین به تو مقام و محل

شد به تو حرام و حلال

تاریخچه ترصیع,ترصیع در گلستان سعدی,ترصیعترصیع، زمانی پدید می‌آید که همه‌ی سجع‌ها متوازی باشند

مصراع های رو به روی هم بگونه ای هستند که در تمامی کلمات، دو به دو با هم سجع متوازی دارند که برخی از آنها شامل منور و مقرّر، نجوم و رسوم، جمال و کمال می باشد. ترصیع که در شعر به کار می رود، در واقع نوعی سجع متوازی است.

واژه ی ترصیع

ترصیع، در لغت به مفهوم جواهر نشاندن است. از همین رو به تاج جواهرنشان، مرصع گویند و در اصطلاح بدیع، آن است كه کلمه ها در دو مصرع شعر یا دو جمله ی نثر، دو به دو سجع متوازی داشته باشند.

آرایه ترصیع و موازنه

زمانی سجع به وجود می آید كه یكی از سه شرط (یكسانی در وزن:سجع متوازن)، (یكسانی در حرف پایانی:سجع مطرّف) و (یكسانی در وزن و حرف پایانی:سجع متوازی) را داشته باشد و متوجه شدیم كه به شرطی كه كلمه های پایانی تكراری و هم معنی نباشند، جایگاه سجع در پایان دو جمله است.

ترصیع,تفاوت کلمه ترصیع و مرصع,ترصیع چیستترصیع هم در شعر و هم در نثر کار برد دارد

ترصیع از نگاه موسیقی شعر

ترصیع از دیدگاه موسیقی شعر محصول هماهنگی هاییست که از جهت وحدت یا تشابه یا تضاد صامت ها و مصوت ها در کلمات شعر پدید می آید. ترصیع از نظر موسیقایی، باعث تقویت کلام میشود.

در قرآن كریم نیز ترصیع بسیار به كار رفته است مانند:"انَّ الابرار لفی نعیم وَ انَّ الْفُجَّارِ لفی جحیم ." "انَّ الینا ایابهم ثُمَّ انَّ علینا حِسابَهُمْ ."

ترصیع در گلستان سعدی

سعدی همچنین در گلستان از ترصیع بسیار استفاده كرده است:

« توانگری به هنر است نه به مال و بزرگی به خردست نه به سال.»

شام رفته و بام خفته، سال از عد بیرون و مال از حدّ افزون همه را تلف كرده و اسف برده.»

آرایه ترصیع و موازنه,ترصیع,ترصیع از نگاه موسیقی شعرهمه‌ی ترصیع‌ها موازنه هم هستند، ولی هر موازنه‌ای ترصیع نیست

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 11
  • 3
۵۰%
sarpoosh
با این خبر موافقم با این خبر مخالفم
مطالب پیشنهادی,وبگردی
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
فرشته حسینی,عکس فرشته حسینی,بیوگرافی فرشته حسینی بیوگرافی فرشته حسینی بازیگر افغانستانی ساکن ایران (+ تصاویر خانوادگی)

زاده:۶ اردیبهشت ۱۳۷۶

زادگاه:تهران، ایران

سال های فعالیت:۱۳۸۸–تاکنون

پیشه:بازیگر

جایزه( ها):برندهٔ تندیس بهترین بازیگر نقش اول زن در جشنوارهٔ فیلم مراکش

ادامه
 نواک جوکوویچ,زندگینامه نواک جوکوویچ,بیوگرافی نواک جوکوویچ بیوگرافی نواک جوکوویچ تنیس باز حرفه ای (+ تصاویر خانوادگی)

نام مستعار: نولی

کشور: صربستان

تاریخ تولد: ۲۲ مهٔ ۱۹۸۷

محل تولد: بلگراد، صربستان( یوگوسلاوی سابق)

قد: ۱/۸۸ متر

ادامه
مجید تخت روانچی,بیوگرافی مجید تخت روانچی,عکس مجید تخت‌روانچی بیوگرافی مجید تخت روانچی سیاستمدار و دیپلمات ایران (+ تصاویر)

زاده:۲۳ مهر ۱۳۳۷

زادگاه:تهران

ملیت:ایرانی

وضعیت تاهل:متاهل

پیشه:دیپلمات

ادامه
عبید زاکانی,زندگینامه عبید زاکانی,سبک و ویژگی عبید زاکانی زندگینامه عبید زاکانی، شاعر و نویسنده ی قرن هشتم هجری

زاده:۷۰۱ ه.ق

زادگاه:توابع قزوین

ملیت:ایرانی

مذهب:اسلام سنی شافعی

لقب:ارباب الصدور

بیوگرافی عبید زاکانی

طبق قرینه هاى موجود، ولادت عبید زاکانی در پایان قرن هفتم و آغاز قرن هشتم رخ داده است. او برخاسته از خاندان زاکانیان قزوینی است که برای خود، نام عبیداللّه زاکانی را انتخاب کرده است ( گر کنی با دگران جور و جفا/ با عبیدالله زاکانی مکن). خاندان زاکان از اعرابی محسوب میشدند که به ایران مهاجرت کرده بودند و در نزدیکی شهر همدان زندگی کردند و از آنجا در دیگر نقاط ایران پراکنده شدند.

ادامه
 سرخیو راموس,بیوگرافی سرخیو راموس,زندگینامه سرخیو راموس بیوگرافی سرخیو راموس و ماجرای ازدواجش (+ تصاویر خانوادگی)

زادروز:۳۰ مارس ۱۹۸۶

زادگاه: کاماس، Flag of Spain.svg اسپانیا

قد:۱ ٬ ۸۳ متر

پُست: دفاع راست و دفاع وسط

ملیت:اسپانیایی

ادامه
بیوگرافی رعنا آزادی ور,همسر رعنا آزادی ور,رعنا آزادی ور و همسرش مهدی پاکدل بیوگرافی رعنا آزادی ور و ماجرای ازدواجش با مهدی پاکدل (+ تصاویر)

تاریخ تولد:۱۷ فروردین ماه ۱۳۶۲

محل تولد:تهران

پیشه:بازیگر

ملیت:ایرانی

وضعیت تاهل:متاهل

ادامه
جواد عزتی,بیوگرافی جواد عزتی,عکس جواد عزتی بیوگرافی جواد عزتی بازیگر سینما و تلویزیون (+ تصاویر همسرش)

تاریخ تولد: ۲۰ دی ۱۳۶۰

تحصیلات:فارغ التحصیل تئاتر از هنرستان سوره

زمینه فعالیت:بازیگر

همسر:مه لقا باقری

ملیت:ایرانی

ادامه
دارا خسروشاهی کیست,بیوگرافی دارا خسروشاهی,عکس دارا خسرو شاهی بیوگرافی دارا خسروشاهی مدیر عامل اجرایی اوبر (+ تصاویر)

زاده:۷ خرداد ۱۳۴۸

زادگاه:تهران

ملیت:ایرانی

پیشه:بیزینس ایرانی آمریکایی و مدیر عامل اجرایی اوبر و  مدیر عامل اجرایی سابق اکسپیدیا 

وضعیت تاهل:متاهل

ادامه
 ناصر خسرو,بیوگرافی ناصر خسرو,ناصر خسرو قبادیانی زندگینامه ناصر خسرو یکی از شاعران و فیلسوفان خراسان

زمینه فعالیت:شاعر، فیلسوف، حکیم، جهانگرد و مبلغ ۹ذیقعده ۳۹۴ قمری مذهب اسماعیلی

تولد:۹ ذیقعده ۳۹۴ قمری

وفات:۴۶۷ شمسی

محل زندگی:شهر قبادیان و شهر بدخشان در افغانستان

زمان حکومت:غزنویان و سلجوقیان

ادامه

حکایت های پندآموز از قدیم در ایران رواج داشته است حکایت کوتاه و پندآموز داستانک هایی هستند که در بیشتر موارد اولین گوینده یا نویسنده آنها مشخص نیست، ولی به دلیل بار اخلاقی بار ها نقل و ویرایش شده اند.

...[ادامه]
ویژه سرپوش