یکشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۰
کد مقاله: ۹۹۱۲۰۰۰۴۰

منظور از ترصیع چیست؟ (+ تاریخچه)

ترصیع,واژه ی ترصیع,ترصیع در ابیاتترصیع از آرایه‌های ادبی است
ترصیع و موازنه در ادبیات فارسی و شعر ها دیده میشود. طرز فکر و زاویه ی دید شاعران، زیبایی های بسیاری را در پرده ی شعر، به تصویر کشیده است. شاعران با استفاده از آرایه های موازنه و ترصیع توانسته اند کشفیات خود را به صورت موزون تری به رخ سایر افراد بکشند.

ترصیع

یکی از آرایه های ادبی, ترصیع نام دارد و زمانی پدید می آید که کلمات دو قرینه سجعِ متوازی باشند یا یکسان باشند. در اصطلاح بدیع آنست که در قرینه های نظم یا نثر، هر لفظی با قرینه خود در وزن و حروف روی مطابق باشند. ترصیع نسبت به موازنه خوش وزن تر است و ابزاری برای موسیقی درونی شعر می باشد و در شعرهای شاعرانی چون مسعود سعد سلمان، سعدی و رشیدالدین وطواط بسیار دیده می شود. بعبارتی ساده تر ترصیع آن است كه كلمات مصراعی با مصرع دیگر یا جمله ای با جمله ی دیگر، از نظر وزن (هجا یا بخش) و حروف پایانی یكسان باشد (تقابل سجع های متوازی). همچنین بقیه ی كلمات غیر از واژه های تكراری باید با هم سجع متوازی باشند.

تاریخچه ترصیع

از اختراعات ابن قدامه میتوان به آرایه ی ترصیع اشاره کرد که در" نقدالشعر" مطرح شده است؛ ولی نخستین بار در فصل یک" ترجمان البلاغه" در ادب فارسی بعنوان اولین آرایه ذکر شده است؛ که نویسنده ی آن "رادویانی" در خصوص آن می گوید این قسم را اندر بلاغت درجه ای بلند است و منزلتی شریف. به دلیل آن که به دام هر خاطری اندر نیاید و خردی به وی نرسد.

ارایه ترصیع,ترصیع,ارایه ترصیع چیستترصیع ابزاری برای موسیقی درونی شعر است

از مشهورترین نمونه های ترصیع، میتوان به قصیده ای از" رشید وطواط" اشاره کرد كه تمامی آن قصیده، ترصیع دارد، اگر چه شعری كه تمام ابیات آن ترصیع باشد، بسیار كم است و خود رشید وطواط، مدعی شده كه در عرب و عجم قبل از من كسی قصیده ای كه تمام ابیاتش مرصع باشد، نگفته است ولی در دیوان های پیشینگان و متاخرین اشعاری كه در آن ابیات مرصع وجود داشته باشد، بسیار است. قسمتی از قصیده ی تمام مرصع رشید وطواط در ذیل بیان می شود:

ای منور به تو نجوم جمال

وی به تو رسوم كمال

بوستانی است صدر تو ز نعیم

و آسمانی است قدر تو ز جلال

خدمت تو معوّل دوست

حضرت تو مقبّل اقبال

همچو اسكندری به یمن بقا

همچو پیغمبری به حسن خصال

سیرت تو خزانه الطاف

نعمت تو نشانه ی آمال

شد مزین به تو مقام و محل

شد به تو حرام و حلال

تاریخچه ترصیع,ترصیع در گلستان سعدی,ترصیعترصیع، زمانی پدید می‌آید که همه‌ی سجع‌ها متوازی باشند

مصراع های رو به روی هم بگونه ای هستند که در تمامی کلمات، دو به دو با هم سجع متوازی دارند که برخی از آنها شامل منور و مقرّر، نجوم و رسوم، جمال و کمال می باشد. ترصیع که در شعر به کار می رود، در واقع نوعی سجع متوازی است.

واژه ی ترصیع

ترصیع، در لغت به مفهوم جواهر نشاندن است. از همین رو به تاج جواهرنشان، مرصع گویند و در اصطلاح بدیع، آن است كه کلمه ها در دو مصرع شعر یا دو جمله ی نثر، دو به دو سجع متوازی داشته باشند.

آرایه ترصیع و موازنه

زمانی سجع به وجود می آید كه یكی از سه شرط (یكسانی در وزن:سجع متوازن)، (یكسانی در حرف پایانی:سجع مطرّف) و (یكسانی در وزن و حرف پایانی:سجع متوازی) را داشته باشد و متوجه شدیم كه به شرطی كه كلمه های پایانی تكراری و هم معنی نباشند، جایگاه سجع در پایان دو جمله است.

ترصیع,تفاوت کلمه ترصیع و مرصع,ترصیع چیستترصیع هم در شعر و هم در نثر کار برد دارد

ترصیع از نگاه موسیقی شعر

ترصیع از دیدگاه موسیقی شعر محصول هماهنگی هاییست که از جهت وحدت یا تشابه یا تضاد صامت ها و مصوت ها در کلمات شعر پدید می آید. ترصیع از نظر موسیقایی، باعث تقویت کلام میشود.

در قرآن كریم نیز ترصیع بسیار به كار رفته است مانند:"انَّ الابرار لفی نعیم وَ انَّ الْفُجَّارِ لفی جحیم ." "انَّ الینا ایابهم ثُمَّ انَّ علینا حِسابَهُمْ ."

ترصیع در گلستان سعدی

سعدی همچنین در گلستان از ترصیع بسیار استفاده كرده است:

« توانگری به هنر است نه به مال و بزرگی به خردست نه به سال.»

شام رفته و بام خفته، سال از عد بیرون و مال از حدّ افزون همه را تلف كرده و اسف برده.»

آرایه ترصیع و موازنه,ترصیع,ترصیع از نگاه موسیقی شعرهمه‌ی ترصیع‌ها موازنه هم هستند، ولی هر موازنه‌ای ترصیع نیست

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 11
  • 3
۵۰%
sarpoosh
با این خبر موافقم با این خبر مخالفم
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
ژوزه مورینیو,شبکه اجتماعی ژوزه مورینیو,فعالیت های ژوزه مورینیو بیوگرافی ژوزه مورینیو یکی از مربیان برتر فوتبال جهان + تصاویر خانوادگی

متولد: ۲۶ ژانویهٔ ۱۹۶۳

محل تولد:پرتغال

فعالیت فعلی:مربیگری

پست گذشته:هافبک

وضعیت تاهل:متاهل

ادامه
راغب,زندگینامه راغب,اظهارات راغب در مورد مهاجرتش به یزد زندگینامه راغب خواننده ایرانی موسیقی پاپ (+ تصاویر)

نام هنری:مصطفی راغب

متولد:اسفند ماه ۱۳۶۸

زادگاه:تهران

مهارت:نقاشی، بازیگری و موسیقی پاپ

مدرک تحصیلی:کارشناسی مدیریت

شغل:تدریس و آموزش صداسازی و آواز

ادامه
محمود احمدی نژاد,دکتر محمود احمدی نژاد,عکس محمود احمدی نژاد بیوگرافی محمود احمدی نژاد ششمین رئیس جمهور ایران (+ تصاویر)

زادروز: ۶ آبان ۱۳۳۵

زادگاه: آرادان، گرمسار، ایران

دین: اسلام، شیعه

ملیت:ایرانی

پیشه:سیاستمدار ،  هیئت علمی

ادامه
ساره بیات,عکس ساره بیات,بیوگرافی ساره بیات متولد بیوگرافی ساره بیات بازیگر سینمای ایران (+ تصاویر خانوادگی)

تایخ تولد: ۱۴ مهر ۱۳۵۸

محل تولد:تهران

پیشه:بازیگر

سال های فعالیت:۱۳۸۰  تاکنون

ملیت:ایرانی

ادامه
روبرت امرسون لوکاس,تصاویر روبرت امرسون لوکاس,بهینه‌سازی ساختار مالیات رابرت لوکاس بیوگرافی رابرت لوکاس و فعالیت های او در زمینه اقتصاد (+ تصاویر)

زاده:۱۵ سپتامبر ۱۹۳۷

زادگاه:یاکیما، واشینگتن,  ایالات متحده آمریکا

زمینه:اقتصاد کلان

ملیت:ایالات متحده آمریکا

مکتب فکری:اقتصاد کلان کلاسیک نو

ادامه
بیوگرافی و زندگینامه لیندا کیانی عکس,لیندا کیانی,عکس های جدید لیندا کیانی بیوگرافی لیندا کیانی بازیگر موفق کشور (+ تصاویر اینستاگرامی)

تاریخ تولد:۲۳ شهریور ۱۳۵۹

محل تولد:آبادان

تحصیلات:فوق لیسانس فلسفه

ملیت:ایرانی

زمینه فعالیت:بازیگر

ادامه
ابوریحان بیرونی,درباره ی ابوریحان بیرونی,شرح حال ابوریحان بیرونی زندگینامه ابوریحان بیرونی دانشمند مشهور ایرانی (+ تصاویر)

زاده:۳ ذیحجه ۳۶۲

زادگاه:کاث،  خوارزم

ملیت:ایران

دین:اسلام

دیگر نام ها:ابوریحان محمد بن احمد بیرونی

ادامه
هادی ساعی,هادی ساعی در نقش,زندگینامه هادی ساعی زندگینامه هادی ساعی تکواندوکار پیشین و بازیگر ایرانی (+ تصاویر)

تاریخ تولد:۲۱ خرداد ۱۳۵۵

محل تولد:شهرستان بستان آباد

ملیت:ایرانی

سال های فعالیت:۱۳۸۷ – ۱۳۶۵

پیشه:مدیر ورزشی، بازیگر

ادامه
سبک خاص حجت اشرف زاده,شهرت حجت اشرف زاده با ماه و ماهی,حجت اشرف زاده بیوگرافی حجت اشرف زاده خواننده ترانه ی معروف ماه و ماهی (+ تصاویر خانوادگی)

نام:حجت اشرف زاده

تاریخ تولد:۱۲ آذر ۱۳۵۸

محل تولد: نیشابور- خراسان رضوی

سبک: تلفیقی پاپ و سنتی

تحصیلات: کارشناس نرم افزار

ملیت: ایرانی

ادامه

حکایت های قرآنی بعنوان مجموعه ای مستقل و غنی تألیف می شود قصه گویی در قرآن شیوه ای پرکاربرد است که به دفعات از آن برای منظور خود که هدایت و بیان حقایق است بهره می گیرد. حکایت های قرآنی معمولاً به بیان سرگذشت امم پیشین می پردازند و غالبا نحوه برخورد آن ها با انبیای خود را بیان می دارند.

...[ادامه]
ویژه سرپوش