سه شنبه ۰۲ مرداد ۱۴۰۳
کد مقاله: ۹۹۱۲۰۰۰۴۰

منظور از ترصیع چیست؟ (+ تاریخچه)

ترصیع,واژه ی ترصیع,ترصیع در ابیاتترصیع از آرایه‌های ادبی است
ترصیع و موازنه در ادبیات فارسی و شعر ها دیده میشود. طرز فکر و زاویه ی دید شاعران، زیبایی های بسیاری را در پرده ی شعر، به تصویر کشیده است. شاعران با استفاده از آرایه های موازنه و ترصیع توانسته اند کشفیات خود را به صورت موزون تری به رخ سایر افراد بکشند.

ترصیع

یکی از آرایه های ادبی, ترصیع نام دارد و زمانی پدید می آید که کلمات دو قرینه سجعِ متوازی باشند یا یکسان باشند. در اصطلاح بدیع آنست که در قرینه های نظم یا نثر، هر لفظی با قرینه خود در وزن و حروف روی مطابق باشند. ترصیع نسبت به موازنه خوش وزن تر است و ابزاری برای موسیقی درونی شعر می باشد و در شعرهای شاعرانی چون مسعود سعد سلمان، سعدی و رشیدالدین وطواط بسیار دیده می شود. بعبارتی ساده تر ترصیع آن است كه كلمات مصراعی با مصرع دیگر یا جمله ای با جمله ی دیگر، از نظر وزن (هجا یا بخش) و حروف پایانی یكسان باشد (تقابل سجع های متوازی). همچنین بقیه ی كلمات غیر از واژه های تكراری باید با هم سجع متوازی باشند.

تاریخچه ترصیع

از اختراعات ابن قدامه میتوان به آرایه ی ترصیع اشاره کرد که در" نقدالشعر" مطرح شده است؛ ولی نخستین بار در فصل یک" ترجمان البلاغه" در ادب فارسی بعنوان اولین آرایه ذکر شده است؛ که نویسنده ی آن "رادویانی" در خصوص آن می گوید این قسم را اندر بلاغت درجه ای بلند است و منزلتی شریف. به دلیل آن که به دام هر خاطری اندر نیاید و خردی به وی نرسد.

ارایه ترصیع,ترصیع,ارایه ترصیع چیستترصیع ابزاری برای موسیقی درونی شعر است

از مشهورترین نمونه های ترصیع، میتوان به قصیده ای از" رشید وطواط" اشاره کرد كه تمامی آن قصیده، ترصیع دارد، اگر چه شعری كه تمام ابیات آن ترصیع باشد، بسیار كم است و خود رشید وطواط، مدعی شده كه در عرب و عجم قبل از من كسی قصیده ای كه تمام ابیاتش مرصع باشد، نگفته است ولی در دیوان های پیشینگان و متاخرین اشعاری كه در آن ابیات مرصع وجود داشته باشد، بسیار است. قسمتی از قصیده ی تمام مرصع رشید وطواط در ذیل بیان می شود:

ای منور به تو نجوم جمال

وی به تو رسوم كمال

بوستانی است صدر تو ز نعیم

و آسمانی است قدر تو ز جلال

خدمت تو معوّل دوست

حضرت تو مقبّل اقبال

همچو اسكندری به یمن بقا

همچو پیغمبری به حسن خصال

سیرت تو خزانه الطاف

نعمت تو نشانه ی آمال

شد مزین به تو مقام و محل

شد به تو حرام و حلال

تاریخچه ترصیع,ترصیع در گلستان سعدی,ترصیعترصیع، زمانی پدید می‌آید که همه‌ی سجع‌ها متوازی باشند

مصراع های رو به روی هم بگونه ای هستند که در تمامی کلمات، دو به دو با هم سجع متوازی دارند که برخی از آنها شامل منور و مقرّر، نجوم و رسوم، جمال و کمال می باشد. ترصیع که در شعر به کار می رود، در واقع نوعی سجع متوازی است.

واژه ی ترصیع

ترصیع، در لغت به مفهوم جواهر نشاندن است. از همین رو به تاج جواهرنشان، مرصع گویند و در اصطلاح بدیع، آن است كه کلمه ها در دو مصرع شعر یا دو جمله ی نثر، دو به دو سجع متوازی داشته باشند.

آرایه ترصیع و موازنه

زمانی سجع به وجود می آید كه یكی از سه شرط (یكسانی در وزن:سجع متوازن)، (یكسانی در حرف پایانی:سجع مطرّف) و (یكسانی در وزن و حرف پایانی:سجع متوازی) را داشته باشد و متوجه شدیم كه به شرطی كه كلمه های پایانی تكراری و هم معنی نباشند، جایگاه سجع در پایان دو جمله است.

ترصیع,تفاوت کلمه ترصیع و مرصع,ترصیع چیستترصیع هم در شعر و هم در نثر کار برد دارد

ترصیع از نگاه موسیقی شعر

ترصیع از دیدگاه موسیقی شعر محصول هماهنگی هاییست که از جهت وحدت یا تشابه یا تضاد صامت ها و مصوت ها در کلمات شعر پدید می آید. ترصیع از نظر موسیقایی، باعث تقویت کلام میشود.

در قرآن كریم نیز ترصیع بسیار به كار رفته است مانند:"انَّ الابرار لفی نعیم وَ انَّ الْفُجَّارِ لفی جحیم ." "انَّ الینا ایابهم ثُمَّ انَّ علینا حِسابَهُمْ ."

ترصیع در گلستان سعدی

سعدی همچنین در گلستان از ترصیع بسیار استفاده كرده است:

« توانگری به هنر است نه به مال و بزرگی به خردست نه به سال.»

شام رفته و بام خفته، سال از عد بیرون و مال از حدّ افزون همه را تلف كرده و اسف برده.»

آرایه ترصیع و موازنه,ترصیع,ترصیع از نگاه موسیقی شعرهمه‌ی ترصیع‌ها موازنه هم هستند، ولی هر موازنه‌ای ترصیع نیست

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 11
  • 4
۵۰%
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
بزرگمهر بختگان زندگینامه بزرگمهر بختگان حکیم بزرگ ساسانی

تاریخ تولد: ۱۸ دی ماه د ۵۱۱ سال پیش از میلاد

محل تولد: خروسان

لقب: بزرگمهر

حرفه: حکیم و وزیر

دوران زندگی: دوران ساسانیان، پادشاهی خسرو انوشیروان

ادامه
صبا آذرپیک بیوگرافی صبا آذرپیک روزنامه نگار سیاسی و ماجرای دستگیری وی

تاریخ تولد: ۱۳۶۰

ملیت: ایرانی

نام مستعار: صبا آذرپیک

حرفه: روزنامه نگار و خبرنگار گروه سیاسی روزنامه اعتماد

آغاز فعالیت: سال ۱۳۸۰ تاکنون

ادامه
یاشار سلطانی بیوگرافی روزنامه نگار سیاسی؛ یاشار سلطانی و حواشی وی

ملیت: ایرانی

حرفه: روزنامه نگار فرهنگی - سیاسی، مدیر مسئول وبگاه معماری نیوز

شغل های دولتی: کاندید انتخابات شورای شهر تهران سال ۱۳۹۶

حزب سیاسی: اصلاح طلب

یاشار سلطانیبیوگرافی یاشار سلطانی

ادامه
زندگینامه امام زاده صالح زندگینامه امامزاده صالح تهران و محل دفن ایشان

نام پدر: اما موسی کاظم (ع)

محل دفن: تهران، شهرستان شمیرانات، شهر تجریش

تاریخ تاسیس بارگاه: قرن پنجم هجری قمری

روز بزرگداشت: ۵ ذیقعده

زندگینامه امامزاده صالح

باورها و اعتقادات مذهبی، نقشی پررنگ در شکل گیری فرهنگ و هویت ایرانیان داشته است. احترام به سادات و نوادگان پیامبر اکرم (ص) از جمله این باورهاست. از این رو، در طول تاریخ ایران، امامزادگان همواره به عنوان واسطه های فیض الهی و امامان معصوم (ع) مورد توجه مردم قرار داشته اند. آرامگاه این بزرگواران، به اماکن زیارتی تبدیل شده و مردم برای طلب حاجت، شفا و دفع بلا به آنها توسل می جویند.

ادامه
شاه نعمت الله ولی زندگینامه شاه نعمت الله ولی؛ عارف نامدار و شاعر پرآوازه

تاریخ تولد: ۷۳۰ تا ۷۳۱ هجری قمری

محل تولد: کوهبنان یا حلب سوریه

حرفه: شاعر و عارف ایرانی

دیگر نام ها: شاه نعمت‌الله، شاه نعمت‌الله ولی، رئیس‌السلسله

آثار: رساله‌های شاه نعمت‌الله ولی، شرح لمعات

درگذشت: ۸۳۲ تا ۸۳۴ هجری قمری

ادامه
آپولو سایوز ماموریت آپولو سایوز؛ دست دادن در فضا

ایده همکاری فضایی میان آمریکا و شوروی، در بحبوحه رقابت های فضایی دهه ۱۹۶۰ مطرح شد. در آن دوران، هر دو ابرقدرت در تلاش بودند تا به دستاوردهای فضایی بیشتری دست یابند. آمریکا با برنامه فضایی آپولو، به دنبال فرود انسان بر کره ماه بود و شوروی نیز برنامه فضایی سایوز را برای ارسال فضانورد به مدار زمین دنبال می کرد. با وجود رقابت های موجود، هر دو کشور به این نتیجه رسیدند که برقراری همکاری در برخی از زمینه های فضایی می تواند برایشان مفید باشد. ایمنی فضانوردان، یکی از دغدغه های اصلی به شمار می رفت. در صورت بروز مشکل برای فضاپیمای یکی از کشورها در فضا، امکان نجات فضانوردان توسط کشور دیگر وجود نداشت.

مذاکرات برای انجام ماموریت مشترک آپولو سایوز، از سال ۱۹۷۰ آغاز شد. این مذاکرات با پیچیدگی های سیاسی و فنی همراه بود. مهندسان هر دو کشور می بایست بر روی سیستم های اتصال فضاپیماها و فرآیندهای اضطراری به توافق می رسیدند. موفقیت ماموریت آپولو سایوز، نیازمند هماهنگی و همکاری نزدیک میان تیم های مهندسی و فضانوردان آمریکا و شوروی بود. فضانوردان هر دو کشور می بایست زبان یکدیگر را فرا می گرفتند و با سیستم های فضاپیمای طرف مقابل آشنا می شدند.

فضاپیماهای آپولو و سایوز

ماموریت آپولو سایوز، از دو فضاپیمای کاملا متفاوت تشکیل شده بود:

ادامه
نیلوفر اردلان بیوگرافی نیلوفر اردلان؛ سرمربی فوتسال و فوتبال بانوان ایران

چکیده بیوگرافی نیلوفر اردلان

نام کامل: نیلوفر اردلان

تاریخ تولد: ۸ خرداد ۱۳۶۴

محل تولد: تهران 

حرفه: بازیکن سابق فوتبال و فوتسال، سرمربی تیم ملی فوتبال و فوتسال بانوان

سال های فعالیت: ۱۳۸۵ تاکنون

قد: ۱ متر و ۷۲ سانتی متر

ادامه
حمیدرضا آذرنگ بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ؛ بازیگر سینما و تلویزیون ایران

چکیده بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ

نام کامل: حمیدرضا آذرنگ

تاریخ تولد: تهران

محل تولد: ۲ خرداد ۱۳۵۱ 

حرفه: بازیگر، نویسنده، کارگردان و صداپیشه

تحصیلات: روان‌شناسی بالینی از دانشگاه آزاد رودهن 

ادامه
محمدعلی جمال زاده بیوگرافی محمدعلی جمال زاده؛ پدر داستان های کوتاه فارسی

تاریخ تولد: ۲۳ دی ۱۲۷۰

محل تولد: اصفهان، ایران

حرفه: نویسنده و مترجم

سال های فعالیت: ۱۳۰۰ تا ۱۳۴۴

درگذشت: ۲۴ دی ۱۳۷۶

آرامگاه: قبرستان پتی ساکونه ژنو

ادامه

حکایت های اسرار التوحید اسرار التوحید یکی از آثار برجسته ادبیات فارسی است که سرشار از پند و موعضه و داستان های زیبا است. این کتاب به نیمه ی دوم قرن ششم هجری  مربوط می باشد و از لحاظ نثر فارسی و عرفانی بسیار حائز اهمیت است. در این مطلب از سرپوش تعدادی از حکایت های اسرار التوحید آورده شده است.

...[ادامه]
ویژه سرپوش