شنبه ۳۰ تیر ۱۴۰۳
کد مقاله: ۹۹۱۱۰۰۰۴۹

آشنایی با سجع و انواع سجع از لحاظ واج

سجع,سجع در شعر پارسی,توضیح در مورد ارایه سجعسجع در نثر حكم فافيه در شعر را دارد
سجع باعث آهنگین شدن نثر می شود و همینطور سبب هماهنگ سازی چند جمله میشود. گاهی امکان دارد کلمات یا افعال در سجع برای ایجاد قرینه لفظی یا معنوی حذف شوند.

سجع

در زبان فارسی کلمه سجع به معنای آواز قمری( پرنده ای به نام شناخته شده یاکریم) است. در صورتیکه از آرایه سجع در شعر یا نثر استفاده شده باشد به این شعر یا نثر اصطلاحا مُسَجَّع گفته می شود. مسجع هم به معنی آهنگین است. اهمیت و کاربرد آرایه سجع بیشتر در نثر است بدین دلیل که سجع ها باید در پایان دو جمله بیایند و آهنگ دو جمله را به یکدیگر نزدیک کنند. از این رو سجع در نثر شبیه قافیه در شعر است که در پایان بیت های شعر آورده می شود. اگر در یک جمله سجع ها در کنار یکدیگر آورده شوند به آن تضمین مزدوج گفته می شود. یکی از روشهای نویسندگی و سخنوری معمول و موافق و ملایم با طبیعت زبان عربی، سجع نویسی است که چندان با زبان فارسی سازگاری ندارد. به همین علت از بین این همه سجع نویس فارسی، تنها کار چند نفر مقبول و خواندنی از آب درآمده است.

انواع سجع از لحاظ واج

سجع به سه قسمت تقسیم میشود:

۱. سجع متوازن

۲. سجع مطرف           

۳. سجع متوازی

سجع,آرایه ادبی سجع,سجع چیستسجع در كلامي ديده مي شود كه حداقل دو جمله باشد يا دو قسمت باشد

۱. سجع متوازن:

زمانی که کلمات قرینه هم وزن باشند ولی در آخرین حروف اصلی گوناگون باشند به آن سجع متوازن می گویند. نظیر بام و باد، کام و کار، نهار و نهال.

۲. سجع مطرف:

وقتی کلمه ها در آخرین حرف اصلی (حرف روی) یکی باشند ولی در وزن متفاوت باشند به این نوع سجع، سجع مطرف میگویند؛ مانند کار و شکار، دست و شکست، سیر و دلیر.

۳. سجع متوازی:

سجع متوازی که به عنوان کاملترین و خوش آهنگ ترین سجع شناخته میشود عبارتست از سجعی که کلمات هم در وزن و هم در آخرین حرف اصلی (حرف روی) مطابق باشند. بعنوان نمونه کار و بار، دست و شست، باز و راز.

سجع در شعر,سجع,سجع وانواع سجعسجع برای اوّلین بار در مناجات نامه خواجه عبدالله انصاری بکار گرفته شد

سجع در ادبیات فارسی

در ادبیات فارسی نثر مسجع از اهمیت فراوانی بهره مند است و از همان آغاز پدید آمدن نثر دری وجود داشته و از قرن ششم به بعد کتاب ها و رسالاتی ارزنده به نثر سجع تدوین یافته که از جمله مهم ترین آن می توان به مناجات های خواجه عبدالله انصاری و گلستان سعدی اشاره کرد. در ادب پارسی، نثر مسجع با آثار خواجه عبدالله انصاری آغاز شد و با تصنیف کتاب گلستان سعدی به اوج خود رسید. بعد از آن نثرهای مسجع به تقلید از سعدی ایجاد شدند.  ولی، متأسفانه، در مورد نثر مسجع فارسی تحقیق جدی مستقلی صورت نگرفته و اشارات مختصری که به سجع و نثر مسجع فارسی شده همه طبق استقرای ناقص است و بعضا مبرا از خطا هم نیست. وانگهی این اشارات به جای آن که در مورد نثر مسجع باشد مربوط به سجع در شعر است.  

سجع در شعر پارسی

قافیه میانی یا قافیه درونی سجعیست که در شعر بکار میرود. شاعر در قافیه میانی هر بیت را به چهار بخش تقسیم کرده و در پایان سه بخش واژه هایی از آنرا آورده است که باهم سجع متوازی یا مطرف دارند؛ مرسوم ترین کاربرد سجع در شعر،  این روش است. هر گاه هر مصراع به دو جمله بخش شده باشد، در هر مصراع، کلمه های جمله اول با قرینه خود در جمله دوم هم وزن باشند و سجع متوازن ایجاد کنند، رویارویی سجع های متوازن، آرایه موازنه را پدیدمی آورد که میتواند موسیقی لفظی ایجاد کند.« ترصیع» به موازنه ای گفته میشود که تمام سجع های آن متوازی باشد. این آرایه ها در شعر شاعرانی همچون مسعود سعد،  جمال الدین عبدالرزاق،  سعدی،  مولوی،  حافظ و سنایی وجود دارد.

سجع وانواع سجع,سجع در فارسی کاربرد ان,سجعاگر در پايان جمله ها كلمات تكراري وجود داشته باشد، سجع پيش از آن مي آيد

نمونه هایی از آثار مسجع

سجع برای اوّلین بار در مناجات نامه خواجه عبدالله انصاری (قرن پنجم) بکار گرفته شد و کم کم سعدی در«گلستان»، جامی در «بهارستان»، نصرالله منشی در «کلیله و دمنه» آنرا به حد کمال خود رساندند. در ادامه کسانی مانند قائم مقام فراهانی در« منشآت» و قاآنی در کتاب «پریشان» از آن ها پیروی کردند.

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 16
  • 6
۵۰%
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
بزرگمهر بختگان زندگینامه بزرگمهر بختگان حکیم بزرگ ساسانی

تاریخ تولد: ۱۸ دی ماه د ۵۱۱ سال پیش از میلاد

محل تولد: خروسان

لقب: بزرگمهر

حرفه: حکیم و وزیر

دوران زندگی: دوران ساسانیان، پادشاهی خسرو انوشیروان

ادامه
صبا آذرپیک بیوگرافی صبا آذرپیک روزنامه نگار سیاسی و ماجرای دستگیری وی

تاریخ تولد: ۱۳۶۰

ملیت: ایرانی

نام مستعار: صبا آذرپیک

حرفه: روزنامه نگار و خبرنگار گروه سیاسی روزنامه اعتماد

آغاز فعالیت: سال ۱۳۸۰ تاکنون

ادامه
یاشار سلطانی بیوگرافی روزنامه نگار سیاسی؛ یاشار سلطانی و حواشی وی

ملیت: ایرانی

حرفه: روزنامه نگار فرهنگی - سیاسی، مدیر مسئول وبگاه معماری نیوز

شغل های دولتی: کاندید انتخابات شورای شهر تهران سال ۱۳۹۶

حزب سیاسی: اصلاح طلب

یاشار سلطانیبیوگرافی یاشار سلطانی

ادامه
زندگینامه امام زاده صالح زندگینامه امامزاده صالح تهران و محل دفن ایشان

نام پدر: اما موسی کاظم (ع)

محل دفن: تهران، شهرستان شمیرانات، شهر تجریش

تاریخ تاسیس بارگاه: قرن پنجم هجری قمری

روز بزرگداشت: ۵ ذیقعده

زندگینامه امامزاده صالح

باورها و اعتقادات مذهبی، نقشی پررنگ در شکل گیری فرهنگ و هویت ایرانیان داشته است. احترام به سادات و نوادگان پیامبر اکرم (ص) از جمله این باورهاست. از این رو، در طول تاریخ ایران، امامزادگان همواره به عنوان واسطه های فیض الهی و امامان معصوم (ع) مورد توجه مردم قرار داشته اند. آرامگاه این بزرگواران، به اماکن زیارتی تبدیل شده و مردم برای طلب حاجت، شفا و دفع بلا به آنها توسل می جویند.

ادامه
شاه نعمت الله ولی زندگینامه شاه نعمت الله ولی؛ عارف نامدار و شاعر پرآوازه

تاریخ تولد: ۷۳۰ تا ۷۳۱ هجری قمری

محل تولد: کوهبنان یا حلب سوریه

حرفه: شاعر و عارف ایرانی

دیگر نام ها: شاه نعمت‌الله، شاه نعمت‌الله ولی، رئیس‌السلسله

آثار: رساله‌های شاه نعمت‌الله ولی، شرح لمعات

درگذشت: ۸۳۲ تا ۸۳۴ هجری قمری

ادامه
آپولو سایوز ماموریت آپولو سایوز؛ دست دادن در فضا

ایده همکاری فضایی میان آمریکا و شوروی، در بحبوحه رقابت های فضایی دهه ۱۹۶۰ مطرح شد. در آن دوران، هر دو ابرقدرت در تلاش بودند تا به دستاوردهای فضایی بیشتری دست یابند. آمریکا با برنامه فضایی آپولو، به دنبال فرود انسان بر کره ماه بود و شوروی نیز برنامه فضایی سایوز را برای ارسال فضانورد به مدار زمین دنبال می کرد. با وجود رقابت های موجود، هر دو کشور به این نتیجه رسیدند که برقراری همکاری در برخی از زمینه های فضایی می تواند برایشان مفید باشد. ایمنی فضانوردان، یکی از دغدغه های اصلی به شمار می رفت. در صورت بروز مشکل برای فضاپیمای یکی از کشورها در فضا، امکان نجات فضانوردان توسط کشور دیگر وجود نداشت.

مذاکرات برای انجام ماموریت مشترک آپولو سایوز، از سال ۱۹۷۰ آغاز شد. این مذاکرات با پیچیدگی های سیاسی و فنی همراه بود. مهندسان هر دو کشور می بایست بر روی سیستم های اتصال فضاپیماها و فرآیندهای اضطراری به توافق می رسیدند. موفقیت ماموریت آپولو سایوز، نیازمند هماهنگی و همکاری نزدیک میان تیم های مهندسی و فضانوردان آمریکا و شوروی بود. فضانوردان هر دو کشور می بایست زبان یکدیگر را فرا می گرفتند و با سیستم های فضاپیمای طرف مقابل آشنا می شدند.

فضاپیماهای آپولو و سایوز

ماموریت آپولو سایوز، از دو فضاپیمای کاملا متفاوت تشکیل شده بود:

ادامه
نیلوفر اردلان بیوگرافی نیلوفر اردلان؛ سرمربی فوتسال و فوتبال بانوان ایران

چکیده بیوگرافی نیلوفر اردلان

نام کامل: نیلوفر اردلان

تاریخ تولد: ۸ خرداد ۱۳۶۴

محل تولد: تهران 

حرفه: بازیکن سابق فوتبال و فوتسال، سرمربی تیم ملی فوتبال و فوتسال بانوان

سال های فعالیت: ۱۳۸۵ تاکنون

قد: ۱ متر و ۷۲ سانتی متر

ادامه
حمیدرضا آذرنگ بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ؛ بازیگر سینما و تلویزیون ایران

چکیده بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ

نام کامل: حمیدرضا آذرنگ

تاریخ تولد: تهران

محل تولد: ۲ خرداد ۱۳۵۱ 

حرفه: بازیگر، نویسنده، کارگردان و صداپیشه

تحصیلات: روان‌شناسی بالینی از دانشگاه آزاد رودهن 

ادامه
محمدعلی جمال زاده بیوگرافی محمدعلی جمال زاده؛ پدر داستان های کوتاه فارسی

تاریخ تولد: ۲۳ دی ۱۲۷۰

محل تولد: اصفهان، ایران

حرفه: نویسنده و مترجم

سال های فعالیت: ۱۳۰۰ تا ۱۳۴۴

درگذشت: ۲۴ دی ۱۳۷۶

آرامگاه: قبرستان پتی ساکونه ژنو

ادامه

حکایت های اسرار التوحید اسرار التوحید یکی از آثار برجسته ادبیات فارسی است که سرشار از پند و موعضه و داستان های زیبا است. این کتاب به نیمه ی دوم قرن ششم هجری  مربوط می باشد و از لحاظ نثر فارسی و عرفانی بسیار حائز اهمیت است. در این مطلب از سرپوش تعدادی از حکایت های اسرار التوحید آورده شده است.

...[ادامه]
ویژه سرپوش