دوشنبه ۲۵ تیر ۱۴۰۳
کد مقاله: ۱۴۰۰۰۵۰۰۴۰

کاربرد قافیه در شعر چیست ؟ +انواع قافیه

قافیه,فرق قافیه و ردیف,کلمات هم قافیهقافیه، موجب فهم مخاطب، در آغاز و پایان یافتن جمله ها یا مصاریع میشود
قافیه باید در هر شعر نظمی وجود داشته باشد. در زبان فارسی به معادل قافیه،« پساوند» گفته میشود که در مواردی مانند نظم و شعر، آوایى دلنواز به عنوان ضروریات شعر محسوب میشود.

قافیه

در انتهای هر مصراع از کلماتی استفاده میشود که هم وزن هم هستند و حرف آخر این کلمات با هم مشترک هستند که به آن قافیه گفته میشود. در واقع قافیه حروف مشترکیست که تکرار آن در واژه های پایانی قرینه های شعر منظوم صورت میگیرد؛« کلمات قافیه» به واژه هایی گفته میشود که این حروف مشترک در آنها به کار رفته است. تکمیل وزن از مهمترین اثرات قافیه به شمار می رود .مثال برای قافیه:

ای نعمت ولایت تو، بهترین نعـم- وی لطف بی نهـایت تو شامل امم

طبق مثال فوق واژگان« نعیم» و« امم») دو واژه انتهایی پایان هر دو مصرع فوق)، هم موزن هستند که به آن ها قافیه می گویند.

كاربرد و تأثیر قافیه در شعر

یکی از مواردی که بر رونق و تأثیر سخن مى افزاید قافیه است. قافیه درواقع از راه گوش در دل و جان آدمی طنین انداز می شود و موجب نوازش روح میشود.

کاربرد« قافیه»، در آغاز و پایان جمله ها یا مصاریع برای فهم مخاطب است. موسیقی قافیه بر روح و روان، أثرات غیر قابل وصفی دارد. از تأثیرات مهم قافیه می توان به رونق یافتن کلام موزون و گوش نوازی و نثر و استحکام ستونهای شعر و ... اشاره کرد. این امتیاز به جز اثرات مثبت قافیه، می تواند به عیوب شعر از سوی قافیه پردازان تبدیل شود.

انواع قافیه

انواع قافیه، به اعتبار تقطیع، به پنج قسمت تقسیم می شود. برخی از افراد، به این الفاظ« القاب قوافی» می گویند درحالیکه برخی دیگر به آن حدود قافیه می گویند.»

>> مترادف:

پیاپی شونده معنی کلمه ترادف میباشد و به قافیه ای گفته میشود که دارای دو حرف ساکن پیاپی و یک حرف آخرِ ساکن باشد، بعنوان مثال می توان کلمه ی یار( قدما مصوّت های بلند را ساکن به شمار می آوردند) را در نظر گرفت؛

>> متدارک:

معنی تدارک در لغت، دریابنده و دریافت کننده میباشد و به قافیه ای گفته میشود که دارای دو حرف متحرک و یک حرف آخرِ ساکن مثل خِرَد باشد.

>> متکاوس:

معنی کلمه متکاوس در لغت، انبوه میباشد و در اصطلاح، قافیه ایست که چهار حرف متحرک و یک حرف آخرِ ساکن مثل بزنمش، دارد.

>> متواتر:

پیاپی شونده و پیاپی آینده معنی کلمه تواتر میباشد و به متحرکی گفته میشود که حرف ساکن در دو طرفش بکار رفته باشد، مثل درکش؛

>> متراکب:

معنی کلمه متراکب، برهم نشسته است و به قافیه ای دراصطلاح گفته میشود که سه حرف متحرک و ساکنی در آخر دارد، مثل فِکَنَد.

کاربرد قافیه در شعر,قافیه یاب,شعر با قافیهتأثیرات موسیقی قافیه بر روح و روان، غیر قابل انکار است

قافیه در یک دسته بندی دیگر، متشکل از سه بخش قافیه درونی، میانی، پایانی می باشد.

- قافیه درونی:

گاهی وقت ها در درون مصرع از قافیه استفاده میشود، یعنی قافیه صرفا در پایان مصرع یا نیم مصرع بکار نمیرود. به طور مثال می توان به روح تویی، نوح تویی، فاتح و مفتوح تویی اشاره کرد.

- قافیه میانی:

قافیه درونی در اوزانی که هر مصرعش متشکل از دو بخش مساوی است، میتواند آخر سه نیم مصرع اول بیت قافیه داشته باشد، به این نوع قافیه، قافیه میانی می گویند. گاهی وقت ها برخی از شاعران در پایان« نیم مصرع» برای غنی تر کردن موسیقی شعر، هم قافیه می آورند. به طورمثال هنگام تنگ دستی، در عیش کوش و مستی کاین کیمیای هستی، قارون کند گدا را

- قافیه پایانی:

قافیه اضافی در این نوع شعر در پایان مصرع ها یا ابیات و قبل از قافیه اصلی کاربرد دارد:

طرفه می دارند یاران صبر من بر داغ و درد

داغ و دردی کز تو باشد خوشتر است از باغ و ورد

و یا

ای از مکارم تو شده در جهان خبر

افکنده از سیاست تو آسمان سپر

انواع قافیه,قافیه چیست,قافیه های شعرقافیه از مشخصات شعر است ولی گاهی در نثر هم دیده می‌شود

قافیه و ردیف

در نظم و شعر، قسمت هایی از کلمه تکرار می شود که به آن قافیه می گویند. مشروط به این که قسمتی که تکرار میشود به عنوان جزئی از کلمه ی قافیه محسوب شود و به آن پیوسته نباشد؛ ولی درصورت تکرار کل کلمه، به آن ردیف گفته میشود.

هجای قافیه

هجای قافیه به هجایی از کلمه گفته میشود که آخرین واک آن، واک روی باشد. هجای قافیه ی کلمه ی« شکستم»،« کست» می باشد. هجای قافیه ی کلمه ی« آمد» درواقع« مد» می باشد. کلمه ی قافیه و هجای قافیه در کلمات یک هجائی، یکسان است.

قواعد قافیه

- هر گاه بعد از هر حرف، مصوت های بلند« آ» و« او» ظاهر شود، میتواند قافیه را بوجود آورد. مثل:« پا»،« ما» و« سو»،« رو»

- چنانچه یک یا چند حرف الحاقی بعد از حرف« روی» بکار رفته باشد باید، آنها مشترک باشند. مثل:خفته اند، گفته اند، نهفته اند، شنفته اند و ...

عیوب قافیه

قافیه از نظر اساتید فن عیوب به دو قسمت عیوب ملقبه و عیوب غیر ملقبه تقسیم میشود.

۱. عیوب ملقبه:

عیوب ملقبه ی قافیه برگرفته از چهار نوع اقوا، اکفا، سناد، ایطا، شایگان می باشد.

عیوبی که به پیروی از عیوب قافیه در شعر عرب برای قافیه ی شعر فارسی برشمرده اند، درواقع از عیوب قافیه ی شعر فارسی نیست؛ چون استفاده از کلماتی مانند« بَر» با« دُر» و« فردوسی» با« طوسی» نادرست است و به همین خاظر از نظر شاعران، هم قافیه نیست. شایگان تنها موردیست که در فارسی تا حدی معمول است. شایگان درواقع معادل فارسی ایطای جلی میباشد و آن برای قافیه کردن نشانه های جمع مورد استفاده قرار میگیرد؛ به طور مثال کلمات« رخان» و« زلفکان»،« خوبان» و« رندان» در بیت های زیر:

شب سیاه بدان زلفکان تو ماند ••• سپید روز به پاکی رخان تو ماند( دقیقی)

در وفای تو مشهور خوبانم چو شمع ••• شب نشین کوی سربازان و رندانم چو شمع( حافظ)

۲. عیوب غیر ملقبه:

عیب های قافیه ای که در گذشته برای آن نامی را انتخاب نکرده اند، عیوب غیر ملقبه گفته میشود. از این نوع عیوب می توان به ساکن بودن روی در برخی از مصراع و متحرک بودن در مصراع دیگر اشاره کرد. عیوب غیر ملقبه فراوان است؛ نظیر قافیه ی معموله.

قافیه در شعر نو

با توجه به این که در شعر نو، طول مصراع ها و بیت ها باهم برابر نیست و با نظم مشخصی کلمهٔ قافیه تکرار نمی شود، قافیه با تعریف سنتی اش همخوانی ندارد، ولی درهر صورت شاعران نوگرا در شعرهایشان از قافیه بهره میبرند، ولی بدون نظم و قاعدهٔ ازپیش تعیین شده ای از این قافیه استفاده میکنند. احمد شاملو در مصاحبه ای با ناصر حریری دراین خصوص گفت:« از قافیه میتوان توقع ارجاع دهندگی داشت؛ یعنی بی درنگ ، خواننده را از طریق قافیه به کلمهٔ خاص موردنظر ، سوق میدهد. در القاء موسیقایی شعر، حضور نامنتظَرش بسیار کارساز است. تمام بارِ ساختاریِ شعر را حتی در بعضی موارد، به دوش می کشد.

قافیه یاب,شعر با قافیه,تأثیر قافیه در شعراز مهمترین تاثیرات قافیه تکمیل وزن است

قافیه در شعر سنتی

قافیه، اجباری و ردیف که جایگاهشان در شعر سنتی بعد از قافیه است، اختیاریست. شعر سنتی زبان فارسی« مقفی»( قافیه دار) است. چنانچه شعری در وسط مصراع، علاوه بر قافیه آخر مصراع دارای قافیه باشد، به آن قافیه، قافیه درونی گفته میشود درحالیکه به آن شعر، شعر مسجع می گویند. یکی از مشخصات شعر، قافیه نام دارد ولی در نثر هم گاهی وقت ها کاربرد دارد. ظاهرا در اشعار قدیم فارسی از نظر تاریخی، قافیه کاربرد نداشته است.

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 17
  • 6
۵۰%
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
بزرگمهر بختگان زندگینامه بزرگمهر بختگان حکیم بزرگ ساسانی

تاریخ تولد: ۱۸ دی ماه د ۵۱۱ سال پیش از میلاد

محل تولد: خروسان

لقب: بزرگمهر

حرفه: حکیم و وزیر

دوران زندگی: دوران ساسانیان، پادشاهی خسرو انوشیروان

ادامه
صبا آذرپیک بیوگرافی صبا آذرپیک روزنامه نگار سیاسی و ماجرای دستگیری وی

تاریخ تولد: ۱۳۶۰

ملیت: ایرانی

نام مستعار: صبا آذرپیک

حرفه: روزنامه نگار و خبرنگار گروه سیاسی روزنامه اعتماد

آغاز فعالیت: سال ۱۳۸۰ تاکنون

ادامه
یاشار سلطانی بیوگرافی روزنامه نگار سیاسی؛ یاشار سلطانی و حواشی وی

ملیت: ایرانی

حرفه: روزنامه نگار فرهنگی - سیاسی، مدیر مسئول وبگاه معماری نیوز

شغل های دولتی: کاندید انتخابات شورای شهر تهران سال ۱۳۹۶

حزب سیاسی: اصلاح طلب

یاشار سلطانیبیوگرافی یاشار سلطانی

ادامه
زندگینامه امام زاده صالح زندگینامه امامزاده صالح تهران و محل دفن ایشان

نام پدر: اما موسی کاظم (ع)

محل دفن: تهران، شهرستان شمیرانات، شهر تجریش

تاریخ تاسیس بارگاه: قرن پنجم هجری قمری

روز بزرگداشت: ۵ ذیقعده

زندگینامه امامزاده صالح

باورها و اعتقادات مذهبی، نقشی پررنگ در شکل گیری فرهنگ و هویت ایرانیان داشته است. احترام به سادات و نوادگان پیامبر اکرم (ص) از جمله این باورهاست. از این رو، در طول تاریخ ایران، امامزادگان همواره به عنوان واسطه های فیض الهی و امامان معصوم (ع) مورد توجه مردم قرار داشته اند. آرامگاه این بزرگواران، به اماکن زیارتی تبدیل شده و مردم برای طلب حاجت، شفا و دفع بلا به آنها توسل می جویند.

ادامه
شاه نعمت الله ولی زندگینامه شاه نعمت الله ولی؛ عارف نامدار و شاعر پرآوازه

تاریخ تولد: ۷۳۰ تا ۷۳۱ هجری قمری

محل تولد: کوهبنان یا حلب سوریه

حرفه: شاعر و عارف ایرانی

دیگر نام ها: شاه نعمت‌الله، شاه نعمت‌الله ولی، رئیس‌السلسله

آثار: رساله‌های شاه نعمت‌الله ولی، شرح لمعات

درگذشت: ۸۳۲ تا ۸۳۴ هجری قمری

ادامه
آپولو سایوز ماموریت آپولو سایوز؛ دست دادن در فضا

ایده همکاری فضایی میان آمریکا و شوروی، در بحبوحه رقابت های فضایی دهه ۱۹۶۰ مطرح شد. در آن دوران، هر دو ابرقدرت در تلاش بودند تا به دستاوردهای فضایی بیشتری دست یابند. آمریکا با برنامه فضایی آپولو، به دنبال فرود انسان بر کره ماه بود و شوروی نیز برنامه فضایی سایوز را برای ارسال فضانورد به مدار زمین دنبال می کرد. با وجود رقابت های موجود، هر دو کشور به این نتیجه رسیدند که برقراری همکاری در برخی از زمینه های فضایی می تواند برایشان مفید باشد. ایمنی فضانوردان، یکی از دغدغه های اصلی به شمار می رفت. در صورت بروز مشکل برای فضاپیمای یکی از کشورها در فضا، امکان نجات فضانوردان توسط کشور دیگر وجود نداشت.

مذاکرات برای انجام ماموریت مشترک آپولو سایوز، از سال ۱۹۷۰ آغاز شد. این مذاکرات با پیچیدگی های سیاسی و فنی همراه بود. مهندسان هر دو کشور می بایست بر روی سیستم های اتصال فضاپیماها و فرآیندهای اضطراری به توافق می رسیدند. موفقیت ماموریت آپولو سایوز، نیازمند هماهنگی و همکاری نزدیک میان تیم های مهندسی و فضانوردان آمریکا و شوروی بود. فضانوردان هر دو کشور می بایست زبان یکدیگر را فرا می گرفتند و با سیستم های فضاپیمای طرف مقابل آشنا می شدند.

فضاپیماهای آپولو و سایوز

ماموریت آپولو سایوز، از دو فضاپیمای کاملا متفاوت تشکیل شده بود:

ادامه
نیلوفر اردلان بیوگرافی نیلوفر اردلان؛ سرمربی فوتسال و فوتبال بانوان ایران

چکیده بیوگرافی نیلوفر اردلان

نام کامل: نیلوفر اردلان

تاریخ تولد: ۸ خرداد ۱۳۶۴

محل تولد: تهران 

حرفه: بازیکن سابق فوتبال و فوتسال، سرمربی تیم ملی فوتبال و فوتسال بانوان

سال های فعالیت: ۱۳۸۵ تاکنون

قد: ۱ متر و ۷۲ سانتی متر

ادامه
حمیدرضا آذرنگ بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ؛ بازیگر سینما و تلویزیون ایران

چکیده بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ

نام کامل: حمیدرضا آذرنگ

تاریخ تولد: تهران

محل تولد: ۲ خرداد ۱۳۵۱ 

حرفه: بازیگر، نویسنده، کارگردان و صداپیشه

تحصیلات: روان‌شناسی بالینی از دانشگاه آزاد رودهن 

ادامه
محمدعلی جمال زاده بیوگرافی محمدعلی جمال زاده؛ پدر داستان های کوتاه فارسی

تاریخ تولد: ۲۳ دی ۱۲۷۰

محل تولد: اصفهان، ایران

حرفه: نویسنده و مترجم

سال های فعالیت: ۱۳۰۰ تا ۱۳۴۴

درگذشت: ۲۴ دی ۱۳۷۶

آرامگاه: قبرستان پتی ساکونه ژنو

ادامه

حکایت های اسرار التوحید اسرار التوحید یکی از آثار برجسته ادبیات فارسی است که سرشار از پند و موعضه و داستان های زیبا است. این کتاب به نیمه ی دوم قرن ششم هجری  مربوط می باشد و از لحاظ نثر فارسی و عرفانی بسیار حائز اهمیت است. در این مطلب از سرپوش تعدادی از حکایت های اسرار التوحید آورده شده است.

...[ادامه]
ویژه سرپوش