پنجشنبه ۰۴ مرداد ۱۴۰۳
کد مقاله: ۹۹۰۹۰۰۰۲۱

قالب شعر دوبیتی + تاریخچه و ویژگی و نمونه های قالب دوبیتی

دوبیتی,شعر دوبیتی زیبا,دوبیتی زیبایکی از ویژگی های دوبیتی به بی پیرایه بودن و بکار نرفتن آرایه های پیچیده در آن است
دوبیتی که در قدیم به فهلویات تعبیر می شده از قالب های ریشه دار شعر پارسی است. شعر دوبیتی از قالب های شعری اصیل فارسی است که از ترانه های دوازده هجایی قدیم ایران ریشه گرفته و مضمون آن بیشتر عارفانه و عاشقانه است. از بزرگ ترين دوبیتی سرایان میتوان باباطاهر و فایز دشتستانی را نام برد.

دوبیتی

قالب شعر دوبیتی از قالب های کهن و خاص ایرانی است که از اعماق دل مردم کوچه و بازار بوجود آمده است. از این قالب در مناطق گوناگون ایران با نام هایی مانند بیت، بایاتی، بید، دو بیتو، کله فریاد، چهارپاره نیز یاد می شود. از مهم ترین خصوصیت های دوبیتی میتوان به بی پیرایه بودن و بکار نرفتن آرایه های پیچیده در آن اشاره نمود ولی در عین ساده و کوتاه بودن مطالب، احساسات عمیق شاعر از آن دریافت می شود. میتوان گفت بعد از قالب مثنوی، قالب شعر دوبیتی از طرفداران بیشتری در بین مردم عامه برخوردار بوده است. 

دوبیتی یکی از قوالب اصلی شعر فارسی است که با وصف آنکه صرفا دوبیت دارد، اما دنیایی از معنی در آن جای میگیرد، که مصرع اول و دوم و چهارم آن هم قافیه و دارای یک ردیف می باشد. حرف آخر و اصلی را معمولاً در مصرع چهارم بیان می کنند. از خصوصیات دوبیتی این است که اشعار عاشقانه محلی با آن بیان می شود. متأسفانه شاعران عصر جدید کم تر از این قالب استفاده می کنند.

تاریخچه شعر دوبیتی

دوبیتی در قدیم به فهلویات تعبیر می شده است؛ که از این بین میتوان به فهلوی نامدار شیخ صفی الدین اردبیلی که به اردبیلی در سده هفتم و سده هشتم سروده شده، اشاره نمود. این نوع شعر در دوره ساسانیان نیز معمول بوده و آن را ترانک می نامیدند. ابواسحاق انصاری تلمسانی (۱۲۱۲–۱۳۰۰م) فقیه و ادیب عربی اندلسی مقالة فی علم العروض الدوبیتی را نگاشت و در آن فنِّ شعریِ دوبیتی در زبان فارسی و عربی را بررسی نمود.

انواع موضوعات قالب دوبیتی

انواع موضوعات قالب شعر دوبیتی به شرح زیر است:

۱- اجتماعی و سیاسی

۲- غنایی و عاشقانه

۳- سرور و شادی

۴- سرگرمی

۵- سوگ

۶- دینی

۷- کار

انواع موضوعات قالب دوبیتی,شعر دوبیتی,شعر دوبیتی چیستقالب دوبیتی شامل دوبیتی هاییست که از نظر قافیه متفاوتند ولی از نظر معنا با هم ارتباط دارند

ساختار قالب شعر دوبیتی 

قالب دوبیتی، شعری یازده هجایی در چهار مصراع است که مصراع های اول و دوم و چهارم آن هم قافیه هستند و آوردن قافیه برای مصراع سوم اختیاری است. در مصراع اول و دوم بحث یا پند یا مثل مطرح می شود. در مصراع سوم معمولاً مطالب مصراع دوم تکرار می شود و ذهن خواننده را برای حرف اصلی و نتیجه گیری در مصراع چهارم آماده می کند. می توان گفت بیت آخر نقطه اوج شعر و نمایش هیجان و احساسات درونی شاعر است. شناخته شده ترین وزن دوبیتی، وزن (مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل) است که به وزن دوبیتی بحر هزج مسدّس محذوف مشهور است. شکل ساختاری قالب شعری دوبیتی به صورت زیر است:

دوبیتی شعر,دوبیتی چیست,دوبیتیدوبیتی مرکب از چهار مصراع است که همه بر یک قافیه جز مصرع سوم که آوردن قافیه اختیاری است

ویژگی های قالب شعر دوبیتی

ویژگی های قالب شعر دوبیتی عبارتست از:

۱- بیان و زبان ساده:

زبان شعر دوبیتی، بی پیرایه و ساده است. به دلیل آن که سرایندگان این نوع شعر دارای جهان بینی ساده بوده و اکثراً از مردم عادی و روستایی هستند در نتیجه این اشعار به زبان ساده و بدون پیچیدگی سروده شده اند.

۲- روایت های متفاوت از یک دوبیتی در مناطق گوناگون:

دوبیتی ها بسیار قدیمی هستند و شکل های جدید دوبیتی، بازتولید همان اشکال قدیم است.

۳- تبدیل دوبیتی به ضرب المثل:

شعر دوبیتی از تشبیه های ساده و ملموس تشکیل شده است و فاقد استعاره های سنگین و آرایه های ادبی پیچیده است. به همین دلیل گاهی برخی از دوبیتی ها یا برخی از مصراع های آن بخاطر این که بین مردم بطور مدام تکرار می شده، به صورت ضرب المثل نیز درآمده است.

۴- آیینه تاریخی ملت بودن:

دوبیتی یا ترانه، میراث گرانبهای ملت ایران است. در ترانه های محلی روش های زندگی و آداب و رسوم را میتوان یافت.

دوبیتی به هم پیوسته یا چهارپاره

قالب دوبیتی که پس از مشروطه در ایران رواج زیادی یافت، شعری است شامل دوبیتی هایی که از نظر قافیه متفاوت اند؛ ولی از نظر معنا با هم ارتباط دارند. چهارپاره وزن آزاد است و رایج ترین شکل خود صرفا مصراع نو بود امروزه هم شاعران بدان گرایشی دارند به ویژه آن ها که هنوز نمی خواهند حریم تقلید سنت ها را بشکنند از آن استفاده می کنند ولی این قالب با همه آزادی و گشادگی مجالی که به شاعر می بخشد از مثنوی و همان آفاق تجاوز نمی کند جز این که رابطه عمودی آن بیش از چارپاره است.

محتوای چارپاره یا دوبیتی  بهم پیوسته معمولاً غنایی و اجتماعی است. فریدون توللی، پرویز خانلری و فریدون مشیری از چهارپاره سرایان مشهورند.

نمونه هایی از شعر دوبیتی

برخی از نمونه های شعر دوبیتی عبارتست از:

ته دوری از برم دل در برم نیست ••• هوای دیگری اندر سرم نیست

به جان دلبرم کز هر دو عالم ••• تمنای دگر جز دلبرم نیست (باباطاهر)

اگر صد تیر ناز از دلبر آید ••• مکن باور که آه از دلبر آید

پس از صد سال بعد از مرگ فایز ••• هنوز آواز دلبر دلبر آید (فایز دشتستانی)

دوچشم شرمگین شد ماه و خورشید ••• حضور آتشین شد ماه و خورشید

حسین آمد به بالین برادر ••• به یکدیگر قرین شد ماه و خورشید  (محمد رضا سهرابی نژاد)

چون نی به نوای خسته خوانیم نماز ••• افتاده ز پا نشسته خوانیم نماز

دور از وطن اصلی خویشیم و رواست ••• در حال سفر شکسته خوانیم نماز (قیصرامین پور)

شعر دوبیتی,ساختار قالب شعر دوبیتی,دوبیتی های زیباقالب دوبیتی پس از مشروطه در ایران رواج زیادی یافت

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 15
  • 5
۵۰%
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
بزرگمهر بختگان زندگینامه بزرگمهر بختگان حکیم بزرگ ساسانی

تاریخ تولد: ۱۸ دی ماه د ۵۱۱ سال پیش از میلاد

محل تولد: خروسان

لقب: بزرگمهر

حرفه: حکیم و وزیر

دوران زندگی: دوران ساسانیان، پادشاهی خسرو انوشیروان

ادامه
صبا آذرپیک بیوگرافی صبا آذرپیک روزنامه نگار سیاسی و ماجرای دستگیری وی

تاریخ تولد: ۱۳۶۰

ملیت: ایرانی

نام مستعار: صبا آذرپیک

حرفه: روزنامه نگار و خبرنگار گروه سیاسی روزنامه اعتماد

آغاز فعالیت: سال ۱۳۸۰ تاکنون

ادامه
یاشار سلطانی بیوگرافی روزنامه نگار سیاسی؛ یاشار سلطانی و حواشی وی

ملیت: ایرانی

حرفه: روزنامه نگار فرهنگی - سیاسی، مدیر مسئول وبگاه معماری نیوز

شغل های دولتی: کاندید انتخابات شورای شهر تهران سال ۱۳۹۶

حزب سیاسی: اصلاح طلب

یاشار سلطانیبیوگرافی یاشار سلطانی

ادامه
زندگینامه امام زاده صالح زندگینامه امامزاده صالح تهران و محل دفن ایشان

نام پدر: اما موسی کاظم (ع)

محل دفن: تهران، شهرستان شمیرانات، شهر تجریش

تاریخ تاسیس بارگاه: قرن پنجم هجری قمری

روز بزرگداشت: ۵ ذیقعده

زندگینامه امامزاده صالح

باورها و اعتقادات مذهبی، نقشی پررنگ در شکل گیری فرهنگ و هویت ایرانیان داشته است. احترام به سادات و نوادگان پیامبر اکرم (ص) از جمله این باورهاست. از این رو، در طول تاریخ ایران، امامزادگان همواره به عنوان واسطه های فیض الهی و امامان معصوم (ع) مورد توجه مردم قرار داشته اند. آرامگاه این بزرگواران، به اماکن زیارتی تبدیل شده و مردم برای طلب حاجت، شفا و دفع بلا به آنها توسل می جویند.

ادامه
شاه نعمت الله ولی زندگینامه شاه نعمت الله ولی؛ عارف نامدار و شاعر پرآوازه

تاریخ تولد: ۷۳۰ تا ۷۳۱ هجری قمری

محل تولد: کوهبنان یا حلب سوریه

حرفه: شاعر و عارف ایرانی

دیگر نام ها: شاه نعمت‌الله، شاه نعمت‌الله ولی، رئیس‌السلسله

آثار: رساله‌های شاه نعمت‌الله ولی، شرح لمعات

درگذشت: ۸۳۲ تا ۸۳۴ هجری قمری

ادامه
آپولو سایوز ماموریت آپولو سایوز؛ دست دادن در فضا

ایده همکاری فضایی میان آمریکا و شوروی، در بحبوحه رقابت های فضایی دهه ۱۹۶۰ مطرح شد. در آن دوران، هر دو ابرقدرت در تلاش بودند تا به دستاوردهای فضایی بیشتری دست یابند. آمریکا با برنامه فضایی آپولو، به دنبال فرود انسان بر کره ماه بود و شوروی نیز برنامه فضایی سایوز را برای ارسال فضانورد به مدار زمین دنبال می کرد. با وجود رقابت های موجود، هر دو کشور به این نتیجه رسیدند که برقراری همکاری در برخی از زمینه های فضایی می تواند برایشان مفید باشد. ایمنی فضانوردان، یکی از دغدغه های اصلی به شمار می رفت. در صورت بروز مشکل برای فضاپیمای یکی از کشورها در فضا، امکان نجات فضانوردان توسط کشور دیگر وجود نداشت.

مذاکرات برای انجام ماموریت مشترک آپولو سایوز، از سال ۱۹۷۰ آغاز شد. این مذاکرات با پیچیدگی های سیاسی و فنی همراه بود. مهندسان هر دو کشور می بایست بر روی سیستم های اتصال فضاپیماها و فرآیندهای اضطراری به توافق می رسیدند. موفقیت ماموریت آپولو سایوز، نیازمند هماهنگی و همکاری نزدیک میان تیم های مهندسی و فضانوردان آمریکا و شوروی بود. فضانوردان هر دو کشور می بایست زبان یکدیگر را فرا می گرفتند و با سیستم های فضاپیمای طرف مقابل آشنا می شدند.

فضاپیماهای آپولو و سایوز

ماموریت آپولو سایوز، از دو فضاپیمای کاملا متفاوت تشکیل شده بود:

ادامه
نیلوفر اردلان بیوگرافی نیلوفر اردلان؛ سرمربی فوتسال و فوتبال بانوان ایران

چکیده بیوگرافی نیلوفر اردلان

نام کامل: نیلوفر اردلان

تاریخ تولد: ۸ خرداد ۱۳۶۴

محل تولد: تهران 

حرفه: بازیکن سابق فوتبال و فوتسال، سرمربی تیم ملی فوتبال و فوتسال بانوان

سال های فعالیت: ۱۳۸۵ تاکنون

قد: ۱ متر و ۷۲ سانتی متر

ادامه
حمیدرضا آذرنگ بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ؛ بازیگر سینما و تلویزیون ایران

چکیده بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ

نام کامل: حمیدرضا آذرنگ

تاریخ تولد: تهران

محل تولد: ۲ خرداد ۱۳۵۱ 

حرفه: بازیگر، نویسنده، کارگردان و صداپیشه

تحصیلات: روان‌شناسی بالینی از دانشگاه آزاد رودهن 

ادامه
محمدعلی جمال زاده بیوگرافی محمدعلی جمال زاده؛ پدر داستان های کوتاه فارسی

تاریخ تولد: ۲۳ دی ۱۲۷۰

محل تولد: اصفهان، ایران

حرفه: نویسنده و مترجم

سال های فعالیت: ۱۳۰۰ تا ۱۳۴۴

درگذشت: ۲۴ دی ۱۳۷۶

آرامگاه: قبرستان پتی ساکونه ژنو

ادامه

حکایت های اسرار التوحید اسرار التوحید یکی از آثار برجسته ادبیات فارسی است که سرشار از پند و موعضه و داستان های زیبا است. این کتاب به نیمه ی دوم قرن ششم هجری  مربوط می باشد و از لحاظ نثر فارسی و عرفانی بسیار حائز اهمیت است. در این مطلب از سرپوش تعدادی از حکایت های اسرار التوحید آورده شده است.

...[ادامه]
ویژه سرپوش