سه شنبه ۰۵ مهر ۱۴۰۱
کد مقاله: ۹۹۰۹۰۰۰۲۱

قالب شعر دوبیتی + تاریخچه و ویژگی و نمونه های قالب دوبیتی

دوبیتی,شعر دوبیتی زیبا,دوبیتی زیبایکی از ویژگی های دوبیتی به بی پیرایه بودن و بکار نرفتن آرایه های پیچیده در آن است
دوبیتی که در قدیم به فهلویات تعبیر می شده از قالب های ریشه دار شعر پارسی است. شعر دوبیتی از قالب های شعری اصیل فارسی است که از ترانه های دوازده هجایی قدیم ایران ریشه گرفته و مضمون آن بیشتر عارفانه و عاشقانه است. از بزرگ ترين دوبیتی سرایان میتوان باباطاهر و فایز دشتستانی را نام برد.

دوبیتی

قالب شعر دوبیتی از قالب های کهن و خاص ایرانی است که از اعماق دل مردم کوچه و بازار بوجود آمده است. از این قالب در مناطق گوناگون ایران با نام هایی مانند بیت، بایاتی، بید، دو بیتو، کله فریاد، چهارپاره نیز یاد می شود. از مهم ترین خصوصیت های دوبیتی میتوان به بی پیرایه بودن و بکار نرفتن آرایه های پیچیده در آن اشاره نمود ولی در عین ساده و کوتاه بودن مطالب، احساسات عمیق شاعر از آن دریافت می شود. میتوان گفت بعد از قالب مثنوی، قالب شعر دوبیتی از طرفداران بیشتری در بین مردم عامه برخوردار بوده است. 

دوبیتی یکی از قوالب اصلی شعر فارسی است که با وصف آنکه صرفا دوبیت دارد، اما دنیایی از معنی در آن جای میگیرد، که مصرع اول و دوم و چهارم آن هم قافیه و دارای یک ردیف می باشد. حرف آخر و اصلی را معمولاً در مصرع چهارم بیان می کنند. از خصوصیات دوبیتی این است که اشعار عاشقانه محلی با آن بیان می شود. متأسفانه شاعران عصر جدید کم تر از این قالب استفاده می کنند.

تاریخچه شعر دوبیتی

دوبیتی در قدیم به فهلویات تعبیر می شده است؛ که از این بین میتوان به فهلوی نامدار شیخ صفی الدین اردبیلی که به اردبیلی در سده هفتم و سده هشتم سروده شده، اشاره نمود. این نوع شعر در دوره ساسانیان نیز معمول بوده و آن را ترانک می نامیدند. ابواسحاق انصاری تلمسانی (۱۲۱۲–۱۳۰۰م) فقیه و ادیب عربی اندلسی مقالة فی علم العروض الدوبیتی را نگاشت و در آن فنِّ شعریِ دوبیتی در زبان فارسی و عربی را بررسی نمود.

انواع موضوعات قالب دوبیتی

انواع موضوعات قالب شعر دوبیتی به شرح زیر است:

۱- اجتماعی و سیاسی

۲- غنایی و عاشقانه

۳- سرور و شادی

۴- سرگرمی

۵- سوگ

۶- دینی

۷- کار

انواع موضوعات قالب دوبیتی,شعر دوبیتی,شعر دوبیتی چیستقالب دوبیتی شامل دوبیتی هاییست که از نظر قافیه متفاوتند ولی از نظر معنا با هم ارتباط دارند

ساختار قالب شعر دوبیتی 

قالب دوبیتی، شعری یازده هجایی در چهار مصراع است که مصراع های اول و دوم و چهارم آن هم قافیه هستند و آوردن قافیه برای مصراع سوم اختیاری است. در مصراع اول و دوم بحث یا پند یا مثل مطرح می شود. در مصراع سوم معمولاً مطالب مصراع دوم تکرار می شود و ذهن خواننده را برای حرف اصلی و نتیجه گیری در مصراع چهارم آماده می کند. می توان گفت بیت آخر نقطه اوج شعر و نمایش هیجان و احساسات درونی شاعر است. شناخته شده ترین وزن دوبیتی، وزن (مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل) است که به وزن دوبیتی بحر هزج مسدّس محذوف مشهور است. شکل ساختاری قالب شعری دوبیتی به صورت زیر است:

دوبیتی شعر,دوبیتی چیست,دوبیتیدوبیتی مرکب از چهار مصراع است که همه بر یک قافیه جز مصرع سوم که آوردن قافیه اختیاری است

ویژگی های قالب شعر دوبیتی

ویژگی های قالب شعر دوبیتی عبارتست از:

۱- بیان و زبان ساده:

زبان شعر دوبیتی، بی پیرایه و ساده است. به دلیل آن که سرایندگان این نوع شعر دارای جهان بینی ساده بوده و اکثراً از مردم عادی و روستایی هستند در نتیجه این اشعار به زبان ساده و بدون پیچیدگی سروده شده اند.

۲- روایت های متفاوت از یک دوبیتی در مناطق گوناگون:

دوبیتی ها بسیار قدیمی هستند و شکل های جدید دوبیتی، بازتولید همان اشکال قدیم است.

۳- تبدیل دوبیتی به ضرب المثل:

شعر دوبیتی از تشبیه های ساده و ملموس تشکیل شده است و فاقد استعاره های سنگین و آرایه های ادبی پیچیده است. به همین دلیل گاهی برخی از دوبیتی ها یا برخی از مصراع های آن بخاطر این که بین مردم بطور مدام تکرار می شده، به صورت ضرب المثل نیز درآمده است.

۴- آیینه تاریخی ملت بودن:

دوبیتی یا ترانه، میراث گرانبهای ملت ایران است. در ترانه های محلی روش های زندگی و آداب و رسوم را میتوان یافت.

دوبیتی به هم پیوسته یا چهارپاره

قالب دوبیتی که پس از مشروطه در ایران رواج زیادی یافت، شعری است شامل دوبیتی هایی که از نظر قافیه متفاوت اند؛ ولی از نظر معنا با هم ارتباط دارند. چهارپاره وزن آزاد است و رایج ترین شکل خود صرفا مصراع نو بود امروزه هم شاعران بدان گرایشی دارند به ویژه آن ها که هنوز نمی خواهند حریم تقلید سنت ها را بشکنند از آن استفاده می کنند ولی این قالب با همه آزادی و گشادگی مجالی که به شاعر می بخشد از مثنوی و همان آفاق تجاوز نمی کند جز این که رابطه عمودی آن بیش از چارپاره است.

محتوای چارپاره یا دوبیتی  بهم پیوسته معمولاً غنایی و اجتماعی است. فریدون توللی، پرویز خانلری و فریدون مشیری از چهارپاره سرایان مشهورند.

نمونه هایی از شعر دوبیتی

برخی از نمونه های شعر دوبیتی عبارتست از:

ته دوری از برم دل در برم نیست ••• هوای دیگری اندر سرم نیست

به جان دلبرم کز هر دو عالم ••• تمنای دگر جز دلبرم نیست (باباطاهر)

اگر صد تیر ناز از دلبر آید ••• مکن باور که آه از دلبر آید

پس از صد سال بعد از مرگ فایز ••• هنوز آواز دلبر دلبر آید (فایز دشتستانی)

دوچشم شرمگین شد ماه و خورشید ••• حضور آتشین شد ماه و خورشید

حسین آمد به بالین برادر ••• به یکدیگر قرین شد ماه و خورشید  (محمد رضا سهرابی نژاد)

چون نی به نوای خسته خوانیم نماز ••• افتاده ز پا نشسته خوانیم نماز

دور از وطن اصلی خویشیم و رواست ••• در حال سفر شکسته خوانیم نماز (قیصرامین پور)

شعر دوبیتی,ساختار قالب شعر دوبیتی,دوبیتی های زیباقالب دوبیتی پس از مشروطه در ایران رواج زیادی یافت

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 15
  • 5
۵۰%
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
دقیقی طوسی,زندگینامه دقیقی طوسی,دقیقی طوسی شاعر زندگینامه دقیقی طوسی شاعر سده چهارم هجری

تاریخ تولد: پس از ۳۲۰ هجری قمری

محل تولد: توس، ایران

ملیت: ایرانی

حرفه: شاعر 

درگذشت: ۳۶۷ تا ۳۶۹ هجری قمری

ادامه
حمید فرخ نژاد,بیوگرافی حمید فرخ نژاد,عکس حمید فرخ نژاد بیوگرافی حمید فرخ نژاد ( + عکس همسر و فرزندش)

تاریخ تولد: ۲۸ فروردین ۱۳۴۸

محل تولد: آبادان

حرفه: کارگردان، فیلمنامه‌ نویس و بازیگر تلویزیون و سینما

تحصیلات: تحصیل کرده رشته کارگردانی تئاتر در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران

همسر: فروزان جلیلی فر

ادامه
امیررضا دلاوری,بیوگرافی امیررضا دلاوری,تصاویر امیررضا دلاوری بیوگرافی و عکس های امیررضا دلاوری

تاریخ تولد: ۱۷ مرداد ۱۳۵۵

محل تولد: تهران

حرفه: بازیگر سینما، تلویزیون و تئاتر

شروع فعالیت: سال ۱۳۷۷ تا کنون

مدرک تحصیلی: دیپلم علوم تجربی

همسر: الهام مرادی

ادامه
حبیب ابن مظاهر,زندگینامه حبیب ابن مظاهر,بیوگرافی حبیب ابن مظاهر زندگینامه حبیب ابن مظاهر از شهدای صحرای کربلا در روز عاشورا

تولد: ۶۰۵ میلادی

محل زندگی: مدینه کوفه 

صحابی: امام علی، امام حسن و سپس امام حسین

تاریخ شهادت: روز عاشورا در سال ۶۱ هجری قمری

محل دفن: در کنار حرم امام حسین

ادامه
یورگن لوکادیا,بیوگرافی یورگن لوکادیا,زندگینامه یورگن لوکادیا بیوگرافی یورگن لوکادیا فوتبالیست هلندی (+ تصاویر)

زاده:۷ نوامبر ۱۹۹۳

زادگاه:هلند

سمت:فوتبالیست

ملیت:هلندی

قد:۱۸۵ سانتی متر

ادامه
ابوحمزه ثمالی,زندگینامه ابوحمزه ثمالی,ابوحمزه ثمالی که بود زندگینامه ابوحمزه ثمالی

تاریخ تولد: احتمالا پیش از سال ۸۲ قمری

محل زندگی: کوفه

مذهب: شیعه

صحابی: امام سجاد(ع) و امام باقر(ع) و امام صادق(ع)

وفات: ۱۵۰ هجری قمری

ادامه
یونس شاکری,بیوگرافی یونس شاکری,عکس های یونس شاکری بیوگرافی یونس شاکری + تصاویر

تاریخ تولد: ۱۰ دی ۱۳۶۸

محل تولد: نیشابور ایران

حرفه: فوتبالیست

تیم کنونی: گل گهر

شروع فعالیت: سال ۱۳۸۴

ادامه
کوکو شنل,زندگینامه کوکو شنل,زندگی نامه گابریل کوکو شنل بیوگرافی کوکو شنل طراح لباس برند کوکو شنل

تاریخ تولد: ۱۹ آگوست ۱۸۸۳

محل تولد: سامور فرانسه

حرفه: موسس برند معروف کوکو شنل

درگذشت: ژانویۀ سال ۱۹۷۱

نام مستعار: کوکو شنل

ادامه
احمد وحیدی,احمد وحیدی کیست,بیوگرافی احمد وحیدی بیوگرافی و عکس های احمد وحیدی

تاریخ تولد: ۶ تیر ۱۳۳۷

محل تولد: شیراز

تحصیلات: لیسانس الکترونیک ، فوق لیسانس صنایع و دکترای رشته علوم استراتژیک دانشگاه امام حسین

منصب: وزیر کشور

آغاز به کار: ۳ شهریور ۱۴۰۰

ادامه

ضرب المثل درباره علم به سخن كوتاه و مشهوری كه اشاره به یک قصه عبرت آمیز یا گفتاری نكته آموز دارد؛ ضرب المثل می گویند. درواقع ضرب المثل، جای توضیح بیشتر را می گیرد. در این مطلب از سرپوش تعدادی ضرب المثل درباره علم و دانش جمع آوری شده است با ما همراه باشید.

...[ادامه]
ویژه سرپوش