دوشنبه ۰۶ بهمن ۱۳۹۹
کد مقاله: ۹۹۰۸۰۰۰۲۲

قالب شعری قصیده چیست؟ + انواع و ارکان اصلی قصیده

تعریف قصیده,قصیده,قالب شعری قصیدهپیشینهٔ قصیده به شعر عربی در دوران جاهلیت می رسد
قصیده قالب رایج شعر فارسی از ابتدای قرن چهارم تا پایان قرن ششم است ولی اوج قصیده سرائی در قرون پنجم و ششم است. در قرن ششم بر اثر تحولات سیاسی و اجتماعی که رخ می دهد بازار مدح از رونق می افتد و تصوف رواج می یابد و قصیده که اصل موضوع آن ستایش ممدوح در پایان شعر است جای خود را به دیگر قالب های شعری می دهد.

قصیده چیست؟

قصیده یک قالب شعر کلاسیک فارسی است. موضوع قصاید مدح پادشاهان و بزرگان، تبریک جشن ها، توصیف طبیعت و گاه پند و اندرز است. در این نوع شعر بیت اول با مصراع های زوج هم قافیه است. شاعران ایرانی قصیده را از شعر عربی گرفته اند. تفاوت قصیده با قالبِ غزل در تعداد ابیات و موضوع شعر است. کمی یا زیادیِ بیت های قصاید به اهمیت موضوع، قدرت و قوّت طبع شاعر و نوع قافیه و اوزان شعری بستگی دارد. شاعر میتواند قصیده را در وزن های گوناگونی بسراید.

پیشینه قصیده

اگرچه پیشینهٔ قصیده به شعر عربی در دوران جاهلیت می رسد، لیکن در شعر فارسی از قرن سوم هجری رواج یافت و دوران اوج شکوه آن تا قرن ششم هجری بوده است. از قرن هفتم به بعد، به دلیل از بین رفتن دربارهای مقتدری که مشوق شاعران مدیحه سرا بودند، قصیده رو به ضعف نهاد. موضوع قصیده ها از قرن نهم به بعد، بیشتر تجلیل و ستایش اولیای دین است. در دوران متأخر، ملک الشعرا بهار با وارد کردن مضمون های اجتماعی و سیاسی در قصیده ها، رنگ تازه ای به قصیده داد و این قالب شعری را احیا کرد.

انواع قصیده

انواع قصیده عبارتست از:

۱. قصیده مدحی

۲. قصیده مذهبی و فلسفی

۳. قصیده اخلاقی و زهدی

۴. قصیده سیاسی و اجتماعی

معروف ترین قصیده سرایان مدیحه گو، رودکی، منوچهری دامغانی، فرخی سیستانی، عنصری بلخی، انوری و خاقانی هستند.

ارکان اصلی قصیده

قصیده شعری است که قافیه مصراع اول با قافیه های مصراع های زوج مصراع های دوم یکسان است و تعداد ابیات آن از ۱۵ بیت بیشتر است.

تفاوت غزل و قصیده,مقایسه غزل با قصیده,قصیدهدر قصیده، مصراع اول با  مصراع های زوج مصراع های دوم هم قافیه است

ارکان اصلی قصیده از شش بخش تشکیل می شود:

۱- مطلع:

بیت اوّل قصیده را مطلع می نامند که باید در لفظ و معنی جذّاب و دلنشین باشد و دو مصرع آن هم قافیه باشد. 

۲- تغزّل:

بیت های ابتدایی قصیده که به مدح و ستایش شخص یا معشوق و توصیف زیبایی های آن پرداخته باشد، تغزل نامیده می شود. در صورتی که در بیت های اول، شاعر به توصیف طبیعت و تداعی روزگار جوانی پرداخته باشد نیز، به آن تشبیب یا نسیب گویند.

۳- تخلص:

تخلص، بیت یا بیت هایی است که شاعر بطور ماهرانه ای با استفاده از آن، برای خارج شدن از مقدمه و تغزل و وارد شدن به تنه اصلی قصیده، از آن استفاده می کند. معنا و مفهوم تخلص در قالب قصیده، با قالب شعری غزل متفاوت است؛ در قالب شعری غزل، تخلص، نام شاعر یا عنوانی است که شاعر برای معرفی خود در شعر به کار می برد.

۴- تنهٔ اصلی قصیده:

اصلی ترین بخش قصیده، تنه اصلی قصیده است که تمام مقصود و منظور شاعر را شامل می شود. این تنه معمولاً شامل مضامین و محتوایی مانند مدح و ستایش، وصف، موعظه، پند و اندرز، عرفان و اخلاق و مسائل اجتماعی و سیاسی است.

۵- شریطه و دعا:

شاعران معمولاً در ابیات پایانی قصیده با ذکر شرط هایی برای ممدوح خود آرزوی دوام و بقاء می کنند.

۶- مقطع:

بیت آخر قصیده مقطع نام دارد که معمولاً شاعران در آن به هنرنمایی پرداخته، در انتخاب الفاظ و مفاهیم تلاش زیادی می نمایند.

وجه تسمیه

الف) از جهت ردیف و قافیه:

چنانچه واژه قافیه قصیده مبتنی بر الف باشد آنرا قصیده الفی گویند و اگر مبتنی بر ب باشد آنرا قصیده بائی یا بائیه گویند و در تمامی حروف الفبا بر همین منوال است.

قصیده,تعریف قصیده و غزل,شرح قصیدهشاعر میتواند قصیده را در وزن های گوناگونی بسراید

ب) از نظر پیش درآمد:

چنانچه تشبیب قصیده در مورد بهار یا خزان باشد، آنرا بهاریه یا خزایند و امثال آن نام نهند.

ج) از جهت موضوع اصلی:

چنانچه قصیده در مدح یا ذم کسی سروده شود آنرا مدحیه یا ذمیه و امثال آن می نامند.

شکل و ساختار قالب شعری قصیده  

در سرایش قصیده، معمولاً شاعر اول برای آماده نمودن ذهن مخاطب و جهت درک بهتر مقصود او، ابیاتی را در ذکر سجایای محبوب یا تعریف و توصیف مناظر طبیعی مانند بهار و پائیز – غروب و طلوع و دشت و دمن می آورد که در واقع به منزله مقدمه و پیش درآمد قصیده است که اصطلاحاً به آن تشبیب یا نسیب هم می گویند و چون در غزل نیز اینگونه است به این مقدمه تغزّل هم گفته می شود. بعد از تشبیب، شعر با بیانی لطیف و تخیلی قوی به اصل مقصود خود می پردازد این بیت را که در آن گریز به مقصود اصلی صورت ميگیرد «بیت تخلص و بیت خروج» می نامند. صفت حسن تخلص در نوع قصاید معمول است.

قالب شعر را میتوان شکل شعر هم تعریف کرد که به دو صورت شکل ظاهری و شکل ذهنی (درونی) است. منظور از شکل ظاهری همان وزن یا بی وزنی شعر، تفاوت در کوتاهی و بلندی یا تساوی مصرع ها، شباهت ها و تفاوت های قافیه ها با هم و در آخر صداها و حرکات ظاهری است. غالبا تعداد بیت های قالب قصیده بین ۱۴ تا ۶۰ بیت میتواند باشد. حتی در دیوان برخی از شعرا قصیده هایی با تعداد بیت هایی بیش از ۱۷۰ تا ۲۰۰ هم دیده شده است. از نکات دیگری که در قالب شعری قصیده میتوان دید وجود وحدت موضوع بین بیت های قصیده است که البته با گذشت زمان این خصوصیت کمرنگ تر شده است.

قصیده,قصیده سرا,قالب شعری غزل قصیدهغالبا تعداد بیت های قالب قصیده بین ۱۴ تا ۶۰ بیت میتواند باشد

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 17
  • 8
۵۰%
sarpoosh
با این خبر موافقم با این خبر مخالفم
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
امیرارسلان مطهری,امیرارسلان مطهری بازیکن استقلال,بیوگرافی امیرارسلان مطهری بیوگرافی امیرارسلان مطهری و عکسهای او

زادروز: ۱۹ اسفند ماه ۱۳۷۱

زادگاه: گرمسار، ایران

قد: ۱٫۸۰ متر

پست: مهاجم

ملیت: ایرانی

بیوگرافی امیرارسلان مطهری

امیرارسلان مطهری در روز ۱۹ اسفند ماه سال ۱۳۷۱ در گرمسار سمنان به دنیا آمد. او با توجه به علاقه شدید به فوتبال توانست در این رشته ورزشی بدرخشد و فوتبال را مانند بقیه ی فوتبالیست ها از کوچه و خیابان شروع کرد تا این که در سال ۱۳۸۷ زمانی که ۱۶ ساله بود در تیم استیل آذین تست داد. او ۱٫۸۰ متر قد دارد و در پست مهاجم بازی می کند. امیرارسلان مطهری یک بازیکن حرفه ای فوتبال است و بعنوان مهاجم برای تیم فوتبال استقلال تهران بازی می کند.

ادامه
مهدی عبدی,زندگینامه مهدی عبدی,بیوگرافی مهدی عبدی بیوگرافی مهدی عبدی فوتبالیست ایرانی (+ تصاویر)

زادگاه: ۹ آذر ماه ۱۳۷۷

زادروز: قائم شهر، ایران

پست: مهاجم

قد: ۱۸۱ سانتیمتر 

ملیت: ایرانی

ادامه
رهی معیری,زندگی نامه رهی معیری,زندگینامه کامل رهی معیری زندگی نامه رهی معیری یکی از شاعران غزلسرا

متولد: ۱۰ اردیبهشت ماه ۱۲۸۸

مرگ: ۲۴ آبان ۱۳۴۷ تهران

تخلص: رهی

سبک: غزل

پیشه: شاعر

مذهب: اسلام

ادامه
مهدی قائدی,مهدی قائدی بازیکن استقلال,عکس از مهدی قائدی بیوگرافی مهدی قائدی و حواشی او در تیم استقلال

تاریخ تولد: ۱۴ ماه آذر ۱۳۷۷

محل تولد: بوشهر

قد: ۱۶۶ متر

پست: وینگر

ملیت: ایرانی

ادامه
آریانا هافینگتون,زندگینامه آریانا هافینگتون,بیوگرافی آریانا هافینگتون زندگینامه آریانا هافینگتون نویسنده و روزنامه نگار آمریکایی - یونانی (+ تصاویر)

زاده: ۱۵ ژوئیهٔ ۱۹۵۰ ‏

زادگاه: آتن، یونان

ملیت: آمریکایی- یونانی تبار

حرفه: نویسنده، روزنامه نگار و تحلیلگر سیاسی

تحصیلات: کارشناسی ارشد اقتصاد

ادامه
اسحاق جهانگیری,عکس از اسحاق جهانگیری,اصالت اسحاق جهانگیری بیوگرافی اسحاق جهانگیری (+ تصاویر)

زاده: ۱۳۳۶ 

زادگاه: جیرفت، استان کرمان

دین: اسلام

ملیت: ایرانی

محل تحصیل: دانشگاه کرمان (کارشناسی فیزیک)، دانشگاه صنعتی شریف (کارشناسی ارشد مهندسی صنایع)، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران (دکترای مدیریت صنعتی)

ادامه
حضرت معصومه (س),محل دفن حضرت معصومه (س),زندگی نامه حضرت معصومه (س) زندگینامه حضرت معصومه (س) و علت وفاتش

زاده:۱ ذی القعده سال ۱۷۳ هجری قمری

زادگاه: مدینه

درگذشت:۱۰ ربیع الثانی سال ۲۰۱ هجری قمری

محل دفن: شهر قم کشور ایران

طول عمر: ۲۸ سال

ادامه
استیون هاوکینگ,زندگی نامه استیون هاوکینگ,استیون هاوکینگ کیست زندگی نامه استیون هاوکینگ فیزیکدان و دانشمند معروف انگلیسی (+ تصاویر)

زاده: ۸ ژانویهٔ ۱۹۴۲

زادگاه: آکسفورد، انگلستان

محل زندگی: انگلستان

ملیت: انگلستان

درگذشت: ۱۴ مارس ۲۰۱۸ 

ادامه
احمد نوراللهی,احمد نوراللهی بازیکن پرسپولیس,ازدواج احمد نوراللهی بیوگرافی احمد نوراللهی یکی از بازیکن های لیگ برتر ایران

تولد: ۱۲ بهمن ۱۳۷۱

زادگاه: ایران

قد: ۱٫۸۵ متر

پُست: هافبک

ملیت: ایران 

ادامه

داستان کوتاه طنز باحال داستان کوتاه طنز از داستان های زیبا و جذاب است که همه ما علاقه زیادی به مطالعه انواع آن داریم و  دوست داریم با زیباترین داستان های کوتاه طنز آشنا شویم. داستان کوتاه طنز داستان کوتاه طنز داستانی خنده دار است که علاوه بر ایجاد شادی داستان آموزنده هم هست.

...[ادامه]
ویژه سرپوش