جمعه ۰۱ تیر ۱۴۰۳
کد مقاله: ۱۴۰۱۰۲۰۰۰۵

مثنوی چیست و چه کاربردهایی دارد؟

مثنوی,شعر مثنوی,مثنوی چیستمثنوی قالبی از شعر است که دارای ابیات زیادی میباشد
در دوران معاصر، قالب شعر مثنوی به مانند دیگر قالب ها از اشعار مسلط به شمار نمی رفت بلکه شاعران، کمابیش به آن رجوع می کردند. در بین انواع قالب شعری، آسانترین آن قالب شعری مثنوی می باشد به این خاطر که شاعر به راحتی میتواند قافیه را انتخاب کند و بنای هر بیتی را بر قافیه بگذارد.

مثنوی

مثنوی بعنوان یکی از قالب های شعری محسوب میشود که ابیات زیادی دارد و کاربرد آن در سرودن داستان ها و مطالب طولانی است. هر بیت در این قالب، قافیه ی جداگانه ای دارد که به آن مثنوی( دو تا دو تا) می گویند. در قرن سوم و چهارم هجری، مثنوی برای نخستین بار ، سروده شد. در قالب مثنوی، شعر را به زبان های گوناگونی می سرایند که از این زبانها می توان به فارسی، کردی، اردو، زبان های ترکی و عربی اشاره کرد. 

معمولاً شاهنامه ی فردوسی از بزرگ ترين سروده های ادبیات پارسی به شمار میرود که در قالب مثنوی سروده شده است. از نخستین نمونه های مثنوی می توان کلیله و دمنه رودکی و آفرین نامه ابوشکور بلخی را نام برد. مولوی یکی از دیگر سرایندگان پیرو قالب مثنوی به شمار میرود که در قالب مثنوی،  مطالب عرفانی اش را سرود. شاعران بزرگ دیگری در شهرهایشان از این قالب استفاده کرده اند که نظیر نظامی،  سعدی،  عطار و جامی می باشند. قالب مثنوی، صرفا مختص زبان فارسی است.

ساختار و نحوه قرارگیری قافیه در مثنوی

واژه ی مثنوی به معنای دوتایی و زوج بودن می باشد. علت این نامگذاری بخاطر نوع قرارگیری قافیه ایست که در این قالب شعری استفاده شده است. در قالب مثنوی، هر دو مصرعِ یک بیت، هم قافیه اند و معمولاً ۱۳ بیت هجا، هر مصرع را تشکیل می دهد. باتوجه به متنوع بودن تعداد ابیات مثنوی، ابیات نمونه های معروف مثنوی به ۲۰۰۰ تا ۵۰۰۰ بیت می رسد. منشأ این قالب شعری طبق تحقیقات نوین، از یک قالب شعر فارسی است نه قالب عربی مثنوی.

مثنوی در شعر معاصر

در دوران قاجاریه، برای سرودن مثنوی در اشعار معاصر، تحولی در وزن عروضی ایجاد شد ولی دلیل عدم محبوبیت این تحول، نداشتن جذابیت آهنگ شعر بود.

محتوای مثنوی

محتوای مثنوی، متشکل از چهار نوع به شرح زیر می باشد :

> در محتوای مثنوی از حماسی میتوان به شاهنامه ­ی فردوسی و از تاریخی به اسکندرنامه ­ی نظامی گنجه ­ای اشاره کرد.

> تعلیمی و اموزشی یکی از محتوای مثنوی است که نمونه ی آن گلشن راز شیخ محمود شبستری میباشد و از دیگر محتوای مثنوی اخلاقی نام دارد مثل بوستان سعدی .

> مثنوی عاشقانه مثل خسرو و شیرین و مثنوی نظامی و بزمی همانند ویس و رامین فخرالدین اسعد گرگانی.

> از مثنوی های عارفانه میتوان به نمونه هایی نظیر مثنوی معنوی مولوی و حدیقه الحقیقه سنایی و منطق الطیر عطار نیشابوری اشاره کرد.

کاربردهای قالب شعری مثنوی

- در داستان­های حماسی و تاریخی، می توان از قالب شعری مثنوی بهره گرفت که از این داستانها می توان به شاهنامۀ فردوسی و گرشاسب­ نامۀ اسدی توسی اشاره کرد.

مثنوی چیست,نمونه مثنوی,قالب شعر مثنوی,قالب مثنویدرواقع مثنوی برای سرودن داستان‌ها و مطالب طولانی کاربرد دارد

- از قالب شعری مثنوی برای داستان­های عاشقانه یا صوفیانه نیز می توان استفاده کرد؛ به طور مثال خسرو و شیرین و لیلی و مجنون نظامی و سلامان و اَبسال جامی.

- قالب شعر مثنوی در طرح آموزه­های عرفانی، کاربرد دارد و این طرح ها نظیر حدیقۀ الحقیقه سنایی و منطق الطیر عطار و مثنوی مولوی می باشد.

- برای طرح مطالب تعلیمی و اخلاقی می توان از قالب شعری مثنوی استفاده کرد، مثلا بوستان سعدی.

موضوعات مثنوی

در انواع قالب های شعر فارسی، کهن ترین قالب، مثنوی میباشد که رواج آن دوره ی رواج شعر دری بر می گردد. از موضوعات مثنوی می توان به حماسه،  داستان،  تمثیل یا حکایات اخلاقی و مضمون های فلسفی، دینی، عرفانی و اجتماعی اشاره کرد.

نمونه ای از مثنوی از بوستان سعدی 

یکی گربه در خانه زال بود                      که برگشته ایام و بد حال بود

روان شد به مهمان سرای امیر                غلامان سلطان زدند شر به تیر 

چکان خونش از استخوان می دوید           همی گفت و از هول جان می دوید

اگر جستم از دست این تیر زن                 من و موش و ویرانه پیر زن 

تعریف مثنوی,شعر مثنوی,مثنوی معنوی اثر کیستسرودن مثنوی از قرن سوم و چهارم هجری آغاز شده است

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 17
  • 1
۵۰%
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
زندگینامه امام زاده صالح زندگینامه امامزاده صالح تهران و محل دفن ایشان

نام پدر: اما موسی کاظم (ع)

محل دفن: تهران، شهرستان شمیرانات، شهر تجریش

تاریخ تاسیس بارگاه: قرن پنجم هجری قمری

روز بزرگداشت: ۵ ذیقعده

زندگینامه امامزاده صالح

باورها و اعتقادات مذهبی، نقشی پررنگ در شکل گیری فرهنگ و هویت ایرانیان داشته است. احترام به سادات و نوادگان پیامبر اکرم (ص) از جمله این باورهاست. از این رو، در طول تاریخ ایران، امامزادگان همواره به عنوان واسطه های فیض الهی و امامان معصوم (ع) مورد توجه مردم قرار داشته اند. آرامگاه این بزرگواران، به اماکن زیارتی تبدیل شده و مردم برای طلب حاجت، شفا و دفع بلا به آنها توسل می جویند.

ادامه
نیلوفر اردلان بیوگرافی نیلوفر اردلان؛ سرمربی فوتسال و فوتبال بانوان ایران

چکیده بیوگرافی نیلوفر اردلان

نام کامل: نیلوفر اردلان

تاریخ تولد: ۸ خرداد ۱۳۶۴

محل تولد: تهران 

حرفه: بازیکن سابق فوتبال و فوتسال، سرمربی تیم ملی فوتبال و فوتسال بانوان

سال های فعالیت: ۱۳۸۵ تاکنون

قد: ۱ متر و ۷۲ سانتی متر

ادامه
محمدعلی جمال زاده بیوگرافی محمدعلی جمال زاده؛ پدر داستان های کوتاه فارسی

تاریخ تولد: ۲۳ دی ۱۲۷۰

محل تولد: اصفهان، ایران

حرفه: نویسنده و مترجم

سال های فعالیت: ۱۳۰۰ تا ۱۳۴۴

درگذشت: ۲۴ دی ۱۳۷۶

آرامگاه: قبرستان پتی ساکونه ژنو

ادامه
فردریش نیچه نگاهی ژرف به زندگینامه و اندیشه‌های فردریش نیچه

تاریخ تولد: ۱۵ اکتبر ۱۸۴۴

محل تولد: روکن، آلمان

حرفه: فیلسوف و منتقد فرهنگی

درگذشت: ۱۹۰۰ میلادی

مکتب: فردگرایی، اگزیستانسیالیسم، پسانوگرایی، پساساختارگرایی، فلسفه قاره‌ای

ادامه
هدیه بازوند بیوگرافی هدیه بازوند؛ بازیگر کرد سینما و تلویزیون ایران

تاریخ تولد: ۲۷ مرداد ۱۳۶۶

محل تولد: بندرعباس، ایران

حرفه: بازیگر سینما، تلویزیون و تئاتر

آغاز فعالیت: ۱۳۹۶ تاکنون

تحصیلات: فارغ التحصیل لیسانس رشته مهندسی معماری

ادامه
سانجیو باجاج بیوگرافی سانجیو باجاج میلیارد و کارآفرین موفق هندی

تاریخ تولد: ۲ نوامبر ۱۹۶۹

محل تولد: هندی

ملیت: هندی

حرفه: تاجر، سرمایه گذار و میلیارد 

تحصیلات: دکتری مدیریت از دانشگاه هاروارد

ادامه
محمد مهدی احمدی بیوگرافی محمدمهدی احمدی، داماد محسن رضایی

تاریخ تولد: دهه ۱۳۶۰

محل تولد: تهران

حرفه: مدیرعامل بانک شهر

مدرک تحصیلی: دکترای اقتصاد واحد علوم تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی تهران، کارشناسی ارشد علوم اقتصادی دانشگاه تهران، کارشناسی اقتصاد بازرگانی دانشگاه شهید بهشتی

نسبت خانوادگی: داماد محسن رضایی، برادر عروس قالیباف، برادر داماد رحمانی فضلی

ادامه
علی عسکری بیوگرافی علی عسکری سیاستمدار ایرانی

تاریخ تولد: ۱۳۳۷

محل تولد: دهق، اصفهان

حرفه: سیاستمدار، نظامی، مدیر ارشد اجرایی، مدیر عامل شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس

آغاز فعالیت: ۱۳۶۲ تاکنون

تحصیلات: کارشناسی مهندسی برق - الکترونیک، کارشناسی ارشد مدیریت، دکتری مهندسی صنایع - سیستم و بهره‌وری

ادامه
ندا قاسمی بیوگرافی ندا قاسمی؛ بازیگر تازه کار و خوش چهره تلویزیون ایران

چکیده بیوگرافی ندا قاسمی

نام کامل: ندا قاسمی

تاریخ تولد: ۳۰ خرداد ۱۳۶۰

محل تولد: کرمانشاه

حرفه: بازیگر سینما، تلویزیون و تئاتر، مجری و صداپیشه

آغاز فعالیت: ۱۳۸۶ تاکنون

تحصیلات: دکترای شیمی آلی

ادامه

حکایت های اسرار التوحید اسرار التوحید یکی از آثار برجسته ادبیات فارسی است که سرشار از پند و موعضه و داستان های زیبا است. این کتاب به نیمه ی دوم قرن ششم هجری  مربوط می باشد و از لحاظ نثر فارسی و عرفانی بسیار حائز اهمیت است. در این مطلب از سرپوش تعدادی از حکایت های اسرار التوحید آورده شده است.

...[ادامه]
ویژه سرپوش