جمعه ۲۶ شهریور ۱۴۰۰
کد مقاله: ۱۴۰۰۰۴۰۰۰۱

معرفی انواع جناس با مثال

جناس,جناس چیست,جناس اشتقاقیکاربرد جناس برای شعر و نثر می باشد
یکی از زیباترین آرایه های لفظی که باعث دلنشین شدن کلام میشود، جناس نام دارد. در واقع جناس از یک جهت در کلام، موسیقی ایجاد می کند و از جهتی دیگر، موجب تداعی معانی مختلفِ لفظ واحدی می شود و عاقبت، باعث گسترش تخیل و ایجاد کشش و جلب توجه شنونده می شود که این از عوامل زیبایی و هنر به شمار می رود.

جناس

در واج های سازنده، دو یا چند واژه را در صورتی که معنی متفاوتی داشته باشند یک سانی و هم سانی میگویند. گاهی اوقات در دو کلمه هم جنس، غیر از معنی هیچگونه تفاوتی وجود ندارد و گاهی وقت ها علاوه بر معنی، در یک مصوت یا صامت با هم فرق دارند. وقتی که در یک مصراع یا بیت، دو کلمه هم جنس یا هم معنی بکار بروند، به آن ارکان جناس گفته میشود.

انواع جناس با مثال

ارزش جناس باتوجه به موسیقی و آهنگی که در سخن می آفریند، تعيين میشود و زیبایی جناس با معنی سخن ارتباط دارد. کاربرد جناس برای شعر و نثر می باشد. انواع مختلفی از جناس در ادامه شرح داده شده است:

> جناس تام( همسان):

وقتی دو کلمه در یک بیت از نظر خط و تلفظ یکسان باشند، ولی مفهوم آن ها متفاوت باشد، جناس تام می گویند. نظیر شیر( به معنی شیر خوردنی، شیر حیوان، شیر آب).

« بهرام گه گور می گرفتی همه عمر دیدی که چگونه گور بهرام گرفت». در این عبارت، گور اول به معنای گورخر میباشد در حالی که گور دوم به معنای قبر می باشد.

جناس مرصع,جناس,جناس ناقص اختلافیارزش جناس باتوجه به موسیقی و آهنگی که در سخن می آفریند، تعيين میشود

> جناس قلب یا مقلوب : 

از  جناس قلب،  کمتر به عنوان جناس  یاد می کنند در حالی که یکی از توابع جناس به شمار می رود. در اینصورت قلب، به جا به جا شدن حروف یک کلمه گفته میشود. مانند:سُبحان، سَحبان؛ که دراین مثال حروف« ح» و« ب» با یکدیگر جابجا شده اند.

*** گاهی اوقات جناس قلب در کلمه بطور کامل اتفاق می افتد. مانند:راز، زار  که کلمه دراین مثال، بطور کامل برعکس شده است. و مثال هایی دیگر از این قبیل:درز، زرد /  جنگ، گنج/  ریش، شیر       

> جناس ناقص( ناهمسان):

زمانی که در یک بیت یا عبارت دو واژه موجود در یکی از موارد آوایی زیر با هم اختلاف جزیی داشته باشند جناس ناقص یا غیر تام بوجود می آید:

>> جناس ناقص حرکتی:

در صورتی که دو یا چند واژه در صامت ها با یکدیگر یکسان باشند ولی در مصوت های کوتاه باهم اختلاف داشته باشند، به آن جناس ناقص حرکتی می گویند. تکرار صامت ها، باعث بوجود آمدن موسیقی درونی مصراع میشود؛ مانند:شکر کند چرخ فلک، از مَلِک و مُلک و مَلِک کز کرم و بخشش او، روشن و بخشنده شدم.

سه واژه« مَلِک، مُلک، مَلَک» در بیت بالا بکار رفته است، از آنجا که هر سه واژه صامت های یک سانی دارند، مصوت های کوتاه آنان بهمراه معنیشان با هم تفاوت دارد.

آرایه جناس,جناس در ادبیات فارسی,جناسدر جناس ناقص افزایشی، ممکن است در حرف اول، وسط و آخر افزایش صورت بگیرد

>> جناس ناقص اختلافی:

در جناس ناقص اختلافی، دو کلمه در حرف اول، وسط یا آخر باهم اختلاف دارند. زمانی جناس میان دو واژه را جناس ناقص می گویند که بیش از یک حرف با هم اختلاف نداشته باشد. به طورمثال :بدان گه که خیزد خروش خروس ز درگاه برخاست آوای کوس

دو کلمه« خروش» و« خروس» در این مثال در کنار هم آمده اند ولی آخرین صامت دو کلمه با هم فرق دارد. هماهنگی این دو واژه در بقیه صامت ها و مصوت ها و هماهنگی حرف اول آنها با« خیزد» از عوامل آفرینش موسیقی در مصراع اول است. در کتب سنتی، این جناس به تفکیک اختلاف در حرف اول، وسط و آخر، جناس مضارع، لاحق و مطرف معرفی شده است.

>> جناس ناقص افزایشی:

به اختلاف دو واژه در معنی و تعداد حروف، جناس ناقص افزایشی می گویند که نام های دیگر آن در کتب سنتی جناس زاید یا مذیّل می باشد. در جناس ناقص افزایشی، ممکن است در حرف اول، وسط و آخر افزایش صورت بگیرد. مانند:سرو چمان من چرا میل چمن نمی کند همدم گل نمی شود، یاد سمن نمی کند.

واژه« چمان» در بیت بالا، یک حرف بیشتر از « چمن» دارد که در وسط آن، چنین حرفی افزوده شده است. در این دو واژه هم سانی سه صامت دیگر و همراهی چمان و چمن با کلمه« چرا» در آفرینش موسیقی درونی کاربرد داشته است.

> جناس زائد:

وقتی که یکی از کلمات دارای یک حرف اضافه باشد به آن جناس زائد می گویند. مانند:طاعت، اطاعت/  عادل، معادل 

گاهی وقت ها این حرف اضافه در وسط قرار میگیرد و یا در آخر بکار میرود. مانند:  قامت، قیامت / روا، روان

> جناس اشتقاق:

این امکان وجود دارد که کلمات در جناس اشتقاق، هم ریشه باشند. نظیر:رسول، رسیل، ارسال، که هرسه کلمه از رَسَلَ مشتق شده اند.

جناس,اشعار جناس دار,جناس برعکسجناس قلب، یکی از توابع جناس به شمار می رود

گاهی اوقات دو واژه مثل هم هستند؛ به طوریکه به این باور می رسیم که از یک ریشه گرفته شده اند؛ که به آن جناس شبه اشتقاق می گویند مانند:کمان، کمین از یک ریشه نیستند ولی خیال میکنیم که  هم ریشه هستند. 

کدام شاعر ها بیشتر از جناس استفاده کرده اند؟

از شاعر های مشهور و بلند آوازه که در شعر ها و حتی کتاب هایشان از جناس استفاده کرده اند می توان به حافظ, سعدی, جامی, شهریار, طالب آملی و … اشاره کرد.

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 15
  • 5
۵۰%
sarpoosh
با این خبر موافقم با این خبر مخالفم
مطالب پیشنهادی,وبگردی
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
امین قاسمی نژاد,بیوگرافی امین قاسمی نژاد,عکس امین قاسمی نژاد بیوگرافی امین قاسمی نژاد، فوتبالیست (+ تصاویر خانوادگی)

زاده: ۱ آذر ۱۳۶۵ 

زادگاه:بابلی

ملیت:ایرانی

پست:هافبک

قد:۱۸۲  سانتی متر

ادامه
حضرت علی اکبر,زندگینامه حضرت علی اکبر,حضرت علی اکبر کیست زندگینامه حضرت علی اکبر (ع) فرزند بزرگ امام حسین (ع)

زاده:۱۱ شعبان سال ۳۳ هجری قمری

زادگاه:مدینه

ملیت:ایرانی

علت مرگ:واقعه کربلا

محل دفن:حرم امام حسین، کربلا، عراق

ادامه
بیوگرافی لئوناردو دی‌کاپریو,بیوگرافی لئوناردو دی کاپریو,عکس هایی از لئوناردو دی کاپریو بیوگرافی لئوناردو دی کاپریو بازیگر و تهیه کننده ی هالیوودی (+ تصاویر)

تاریخ تولد:۱۱ نوامبر ۱۹۷۴ ‏

زادگاه:لس آنجلس، کالیفرنیا، ایالات متحده

زمینه فعالیت:بازیگر، تهیه کننده، طرفدار محیط زیست

سال های فعالیت:۱۹۸۹–اکنون

ملیت:آمریکایی

ادامه
لوئیس همیلتون,بیوگرافی لوئیس همیلتون,عکس لوئیس همیلتون بیوگرافی لوئیس همیلتون راننده بریتانیایی مسابقات فرمول یک (+ تصاویر)

تاریخ تولد:۷ ژانویهٔ ۱۹۸۵ ‏

زادگاه:استیونج، هرتفوردشر، انگلستان، بریتانیا

اولین مسابقه:۲۰۰۷ گراند پریکس استرالیا

اولین برد:۲۰۰۷ گراند پریکس کانادا

ملیت:انگلیس

ادامه
غلامحسین محسنی اژه ای و همسرش,غلامحسین محسنی اژه ای رئیس قوه قضاییه,تحصیلات غلامحسین محسنی اژه ای بیوگرافی غلامحسین محسنی اژه ای رئیس قوه قضاییه (+ تصاویر)

زاده:۷ مهر ۱۳۳۵

زادگاه:اصفهان

سمت:رئیس قوه قضاییه

ملیت:ایرانی

تحصیلات:دکترای حقوق بین الملل خصوصی

ادامه
بیژن مرتضوی,بیوگرافی بیژن مرتضوی,آهنگهای بیژن مرتضوی بیوگرافی بیژن مرتضوی نوازندهٔ ویولن و خوانندهٔ سبک پاپ (+ تصاویر)

زاده:۲۵ آبان ۱۳۳۶

زادگاه:بابل

ملیت:ایرانی

سمت:موسیقی دان ، آهنگ ساز، تنظیم کننده، ویولنیست

بیوگرافی بیژن مرتضوی

بیژن مرتضوی در ساری در ۲۵ آبان ۱۳۳۶ دیده به جهان گشود. خانواده ی او پنج نفره هستند. او دارای برادری به اسم فرهاد و خواهرانی به نام های آذر و آرزو می باشد. وی چند روز پس از این که به دنیا آمد با خانواده اش به تهران مهاجرت کردند.

ادامه
اشعار خواجوی کرمانی,زندگی نامه خواجوی کرمانی,مقبره خواجوی کرمانی زندگی نامه خواجوی کرمانی شاعر نیمهٔ اول قرن هشتم (+ آثار)

زمینهٔ کاری:شعر، عرفان، ریاضیات و طب

زادروز:۶۸۹( قمری)- کرمان

مرگ:۷۵۲( قمری)- شیراز

ملیت:ایرانی

سبک نوشتاری:سبک عراقی

ادامه
نوام چامسکی,بیوگرافی نوام چامسکی,زندگینامه نوام چامسکی بیوگرافی نوآم چامسکی زبان شناس و فیلسوف آنارشیست آمریکایی (+ تصاویر)

زاده:۷ دسامبر ۱۹۲۸

زادگاه:فیلادلفیا، پنسیلوانیا

همسرها:  کارول دوریس شاتز( درگذشت ۲۰۰۸)، والریا واسرمن( متولد ۲۰۱۴)

سمت:نظریه پرداز زبان شناسی و نویسنده سیاسی

تحصیلات: دانشگاه پنسیلوانیا و دانشگاه هاروارد

ادامه
عکس پدرام شریفی با همسرش,فیلم های پدرام شریفی,عکس های پدرام شریفی بیوگرافی پدرام شریفی بازیگر سینما و تئاتر (+ تصاویر)

تولد:۱۱ مرداد۱۳۶۶

زمینه فعالیت: بازیگر

محل تولد: تهران

سال های فعالیت: ۱۳۸۸- اکنون

وضعیت تاهل: مجرد

ادامه

حکایت مولانا رومی مولانا یک شاعر ایرانیست که به تمامی مردم جهان تعلق دارد و بیشتر به زبان پارسی، اشعارش را سروده است. در مثنوی معنوی مولانا، حکایت های پند آموز و تاثیر گذار بسیاری نقل شده است. ۳ حکایت مولانا از مهمترین فراز زندگی مولانا می توان به آشنایی اش با شمس تبریزی اشاره کرد.

...[ادامه]
ویژه سرپوش