سه شنبه ۲۶ تیر ۱۴۰۳
کد مقاله: ۱۴۰۰۰۴۰۰۰۱

معرفی انواع جناس با مثال

جناس,جناس چیست,جناس اشتقاقیکاربرد جناس برای شعر و نثر می باشد
یکی از زیباترین آرایه های لفظی که باعث دلنشین شدن کلام میشود، جناس نام دارد. در واقع جناس از یک جهت در کلام، موسیقی ایجاد می کند و از جهتی دیگر، موجب تداعی معانی مختلفِ لفظ واحدی می شود و عاقبت، باعث گسترش تخیل و ایجاد کشش و جلب توجه شنونده می شود که این از عوامل زیبایی و هنر به شمار می رود.

جناس

در واج های سازنده، دو یا چند واژه را در صورتی که معنی متفاوتی داشته باشند یک سانی و هم سانی میگویند. گاهی اوقات در دو کلمه هم جنس، غیر از معنی هیچگونه تفاوتی وجود ندارد و گاهی وقت ها علاوه بر معنی، در یک مصوت یا صامت با هم فرق دارند. وقتی که در یک مصراع یا بیت، دو کلمه هم جنس یا هم معنی بکار بروند، به آن ارکان جناس گفته میشود.

انواع جناس با مثال

ارزش جناس باتوجه به موسیقی و آهنگی که در سخن می آفریند، تعيين میشود و زیبایی جناس با معنی سخن ارتباط دارد. کاربرد جناس برای شعر و نثر می باشد. انواع مختلفی از جناس در ادامه شرح داده شده است:

> جناس تام( همسان):

وقتی دو کلمه در یک بیت از نظر خط و تلفظ یکسان باشند، ولی مفهوم آن ها متفاوت باشد، جناس تام می گویند. نظیر شیر( به معنی شیر خوردنی، شیر حیوان، شیر آب).

« بهرام گه گور می گرفتی همه عمر دیدی که چگونه گور بهرام گرفت». در این عبارت، گور اول به معنای گورخر میباشد در حالی که گور دوم به معنای قبر می باشد.

جناس مرصع,جناس,جناس ناقص اختلافیارزش جناس باتوجه به موسیقی و آهنگی که در سخن می آفریند، تعيين میشود

> جناس قلب یا مقلوب : 

از  جناس قلب،  کمتر به عنوان جناس  یاد می کنند در حالی که یکی از توابع جناس به شمار می رود. در اینصورت قلب، به جا به جا شدن حروف یک کلمه گفته میشود. مانند:سُبحان، سَحبان؛ که دراین مثال حروف« ح» و« ب» با یکدیگر جابجا شده اند.

*** گاهی اوقات جناس قلب در کلمه بطور کامل اتفاق می افتد. مانند:راز، زار  که کلمه دراین مثال، بطور کامل برعکس شده است. و مثال هایی دیگر از این قبیل:درز، زرد /  جنگ، گنج/  ریش، شیر       

> جناس ناقص( ناهمسان):

زمانی که در یک بیت یا عبارت دو واژه موجود در یکی از موارد آوایی زیر با هم اختلاف جزیی داشته باشند جناس ناقص یا غیر تام بوجود می آید:

>> جناس ناقص حرکتی:

در صورتی که دو یا چند واژه در صامت ها با یکدیگر یکسان باشند ولی در مصوت های کوتاه باهم اختلاف داشته باشند، به آن جناس ناقص حرکتی می گویند. تکرار صامت ها، باعث بوجود آمدن موسیقی درونی مصراع میشود؛ مانند:شکر کند چرخ فلک، از مَلِک و مُلک و مَلِک کز کرم و بخشش او، روشن و بخشنده شدم.

سه واژه« مَلِک، مُلک، مَلَک» در بیت بالا بکار رفته است، از آنجا که هر سه واژه صامت های یک سانی دارند، مصوت های کوتاه آنان بهمراه معنیشان با هم تفاوت دارد.

آرایه جناس,جناس در ادبیات فارسی,جناسدر جناس ناقص افزایشی، ممکن است در حرف اول، وسط و آخر افزایش صورت بگیرد

>> جناس ناقص اختلافی:

در جناس ناقص اختلافی، دو کلمه در حرف اول، وسط یا آخر باهم اختلاف دارند. زمانی جناس میان دو واژه را جناس ناقص می گویند که بیش از یک حرف با هم اختلاف نداشته باشد. به طورمثال :بدان گه که خیزد خروش خروس ز درگاه برخاست آوای کوس

دو کلمه« خروش» و« خروس» در این مثال در کنار هم آمده اند ولی آخرین صامت دو کلمه با هم فرق دارد. هماهنگی این دو واژه در بقیه صامت ها و مصوت ها و هماهنگی حرف اول آنها با« خیزد» از عوامل آفرینش موسیقی در مصراع اول است. در کتب سنتی، این جناس به تفکیک اختلاف در حرف اول، وسط و آخر، جناس مضارع، لاحق و مطرف معرفی شده است.

>> جناس ناقص افزایشی:

به اختلاف دو واژه در معنی و تعداد حروف، جناس ناقص افزایشی می گویند که نام های دیگر آن در کتب سنتی جناس زاید یا مذیّل می باشد. در جناس ناقص افزایشی، ممکن است در حرف اول، وسط و آخر افزایش صورت بگیرد. مانند:سرو چمان من چرا میل چمن نمی کند همدم گل نمی شود، یاد سمن نمی کند.

واژه« چمان» در بیت بالا، یک حرف بیشتر از « چمن» دارد که در وسط آن، چنین حرفی افزوده شده است. در این دو واژه هم سانی سه صامت دیگر و همراهی چمان و چمن با کلمه« چرا» در آفرینش موسیقی درونی کاربرد داشته است.

> جناس زائد:

وقتی که یکی از کلمات دارای یک حرف اضافه باشد به آن جناس زائد می گویند. مانند:طاعت، اطاعت/  عادل، معادل 

گاهی وقت ها این حرف اضافه در وسط قرار میگیرد و یا در آخر بکار میرود. مانند:  قامت، قیامت / روا، روان

> جناس اشتقاق:

این امکان وجود دارد که کلمات در جناس اشتقاق، هم ریشه باشند. نظیر:رسول، رسیل، ارسال، که هرسه کلمه از رَسَلَ مشتق شده اند.

جناس,اشعار جناس دار,جناس برعکسجناس قلب، یکی از توابع جناس به شمار می رود

گاهی اوقات دو واژه مثل هم هستند؛ به طوریکه به این باور می رسیم که از یک ریشه گرفته شده اند؛ که به آن جناس شبه اشتقاق می گویند مانند:کمان، کمین از یک ریشه نیستند ولی خیال میکنیم که  هم ریشه هستند. 

کدام شاعر ها بیشتر از جناس استفاده کرده اند؟

از شاعر های مشهور و بلند آوازه که در شعر ها و حتی کتاب هایشان از جناس استفاده کرده اند می توان به حافظ, سعدی, جامی, شهریار, طالب آملی و … اشاره کرد.

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 15
  • 7
۵۰%
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
بزرگمهر بختگان زندگینامه بزرگمهر بختگان حکیم بزرگ ساسانی

تاریخ تولد: ۱۸ دی ماه د ۵۱۱ سال پیش از میلاد

محل تولد: خروسان

لقب: بزرگمهر

حرفه: حکیم و وزیر

دوران زندگی: دوران ساسانیان، پادشاهی خسرو انوشیروان

ادامه
صبا آذرپیک بیوگرافی صبا آذرپیک روزنامه نگار سیاسی و ماجرای دستگیری وی

تاریخ تولد: ۱۳۶۰

ملیت: ایرانی

نام مستعار: صبا آذرپیک

حرفه: روزنامه نگار و خبرنگار گروه سیاسی روزنامه اعتماد

آغاز فعالیت: سال ۱۳۸۰ تاکنون

ادامه
یاشار سلطانی بیوگرافی روزنامه نگار سیاسی؛ یاشار سلطانی و حواشی وی

ملیت: ایرانی

حرفه: روزنامه نگار فرهنگی - سیاسی، مدیر مسئول وبگاه معماری نیوز

شغل های دولتی: کاندید انتخابات شورای شهر تهران سال ۱۳۹۶

حزب سیاسی: اصلاح طلب

یاشار سلطانیبیوگرافی یاشار سلطانی

ادامه
زندگینامه امام زاده صالح زندگینامه امامزاده صالح تهران و محل دفن ایشان

نام پدر: اما موسی کاظم (ع)

محل دفن: تهران، شهرستان شمیرانات، شهر تجریش

تاریخ تاسیس بارگاه: قرن پنجم هجری قمری

روز بزرگداشت: ۵ ذیقعده

زندگینامه امامزاده صالح

باورها و اعتقادات مذهبی، نقشی پررنگ در شکل گیری فرهنگ و هویت ایرانیان داشته است. احترام به سادات و نوادگان پیامبر اکرم (ص) از جمله این باورهاست. از این رو، در طول تاریخ ایران، امامزادگان همواره به عنوان واسطه های فیض الهی و امامان معصوم (ع) مورد توجه مردم قرار داشته اند. آرامگاه این بزرگواران، به اماکن زیارتی تبدیل شده و مردم برای طلب حاجت، شفا و دفع بلا به آنها توسل می جویند.

ادامه
شاه نعمت الله ولی زندگینامه شاه نعمت الله ولی؛ عارف نامدار و شاعر پرآوازه

تاریخ تولد: ۷۳۰ تا ۷۳۱ هجری قمری

محل تولد: کوهبنان یا حلب سوریه

حرفه: شاعر و عارف ایرانی

دیگر نام ها: شاه نعمت‌الله، شاه نعمت‌الله ولی، رئیس‌السلسله

آثار: رساله‌های شاه نعمت‌الله ولی، شرح لمعات

درگذشت: ۸۳۲ تا ۸۳۴ هجری قمری

ادامه
آپولو سایوز ماموریت آپولو سایوز؛ دست دادن در فضا

ایده همکاری فضایی میان آمریکا و شوروی، در بحبوحه رقابت های فضایی دهه ۱۹۶۰ مطرح شد. در آن دوران، هر دو ابرقدرت در تلاش بودند تا به دستاوردهای فضایی بیشتری دست یابند. آمریکا با برنامه فضایی آپولو، به دنبال فرود انسان بر کره ماه بود و شوروی نیز برنامه فضایی سایوز را برای ارسال فضانورد به مدار زمین دنبال می کرد. با وجود رقابت های موجود، هر دو کشور به این نتیجه رسیدند که برقراری همکاری در برخی از زمینه های فضایی می تواند برایشان مفید باشد. ایمنی فضانوردان، یکی از دغدغه های اصلی به شمار می رفت. در صورت بروز مشکل برای فضاپیمای یکی از کشورها در فضا، امکان نجات فضانوردان توسط کشور دیگر وجود نداشت.

مذاکرات برای انجام ماموریت مشترک آپولو سایوز، از سال ۱۹۷۰ آغاز شد. این مذاکرات با پیچیدگی های سیاسی و فنی همراه بود. مهندسان هر دو کشور می بایست بر روی سیستم های اتصال فضاپیماها و فرآیندهای اضطراری به توافق می رسیدند. موفقیت ماموریت آپولو سایوز، نیازمند هماهنگی و همکاری نزدیک میان تیم های مهندسی و فضانوردان آمریکا و شوروی بود. فضانوردان هر دو کشور می بایست زبان یکدیگر را فرا می گرفتند و با سیستم های فضاپیمای طرف مقابل آشنا می شدند.

فضاپیماهای آپولو و سایوز

ماموریت آپولو سایوز، از دو فضاپیمای کاملا متفاوت تشکیل شده بود:

ادامه
نیلوفر اردلان بیوگرافی نیلوفر اردلان؛ سرمربی فوتسال و فوتبال بانوان ایران

چکیده بیوگرافی نیلوفر اردلان

نام کامل: نیلوفر اردلان

تاریخ تولد: ۸ خرداد ۱۳۶۴

محل تولد: تهران 

حرفه: بازیکن سابق فوتبال و فوتسال، سرمربی تیم ملی فوتبال و فوتسال بانوان

سال های فعالیت: ۱۳۸۵ تاکنون

قد: ۱ متر و ۷۲ سانتی متر

ادامه
حمیدرضا آذرنگ بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ؛ بازیگر سینما و تلویزیون ایران

چکیده بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ

نام کامل: حمیدرضا آذرنگ

تاریخ تولد: تهران

محل تولد: ۲ خرداد ۱۳۵۱ 

حرفه: بازیگر، نویسنده، کارگردان و صداپیشه

تحصیلات: روان‌شناسی بالینی از دانشگاه آزاد رودهن 

ادامه
محمدعلی جمال زاده بیوگرافی محمدعلی جمال زاده؛ پدر داستان های کوتاه فارسی

تاریخ تولد: ۲۳ دی ۱۲۷۰

محل تولد: اصفهان، ایران

حرفه: نویسنده و مترجم

سال های فعالیت: ۱۳۰۰ تا ۱۳۴۴

درگذشت: ۲۴ دی ۱۳۷۶

آرامگاه: قبرستان پتی ساکونه ژنو

ادامه

حکایت های اسرار التوحید اسرار التوحید یکی از آثار برجسته ادبیات فارسی است که سرشار از پند و موعضه و داستان های زیبا است. این کتاب به نیمه ی دوم قرن ششم هجری  مربوط می باشد و از لحاظ نثر فارسی و عرفانی بسیار حائز اهمیت است. در این مطلب از سرپوش تعدادی از حکایت های اسرار التوحید آورده شده است.

...[ادامه]
ویژه سرپوش