یکشنبه ۲۳ مرداد ۱۴۰۱
کد مقاله: ۱۴۰۰۰۴۰۰۰۱

معرفی انواع جناس با مثال

جناس,جناس چیست,جناس اشتقاقیکاربرد جناس برای شعر و نثر می باشد
یکی از زیباترین آرایه های لفظی که باعث دلنشین شدن کلام میشود، جناس نام دارد. در واقع جناس از یک جهت در کلام، موسیقی ایجاد می کند و از جهتی دیگر، موجب تداعی معانی مختلفِ لفظ واحدی می شود و عاقبت، باعث گسترش تخیل و ایجاد کشش و جلب توجه شنونده می شود که این از عوامل زیبایی و هنر به شمار می رود.

جناس

در واج های سازنده، دو یا چند واژه را در صورتی که معنی متفاوتی داشته باشند یک سانی و هم سانی میگویند. گاهی اوقات در دو کلمه هم جنس، غیر از معنی هیچگونه تفاوتی وجود ندارد و گاهی وقت ها علاوه بر معنی، در یک مصوت یا صامت با هم فرق دارند. وقتی که در یک مصراع یا بیت، دو کلمه هم جنس یا هم معنی بکار بروند، به آن ارکان جناس گفته میشود.

انواع جناس با مثال

ارزش جناس باتوجه به موسیقی و آهنگی که در سخن می آفریند، تعيين میشود و زیبایی جناس با معنی سخن ارتباط دارد. کاربرد جناس برای شعر و نثر می باشد. انواع مختلفی از جناس در ادامه شرح داده شده است:

> جناس تام( همسان):

وقتی دو کلمه در یک بیت از نظر خط و تلفظ یکسان باشند، ولی مفهوم آن ها متفاوت باشد، جناس تام می گویند. نظیر شیر( به معنی شیر خوردنی، شیر حیوان، شیر آب).

« بهرام گه گور می گرفتی همه عمر دیدی که چگونه گور بهرام گرفت». در این عبارت، گور اول به معنای گورخر میباشد در حالی که گور دوم به معنای قبر می باشد.

جناس مرصع,جناس,جناس ناقص اختلافیارزش جناس باتوجه به موسیقی و آهنگی که در سخن می آفریند، تعيين میشود

> جناس قلب یا مقلوب : 

از  جناس قلب،  کمتر به عنوان جناس  یاد می کنند در حالی که یکی از توابع جناس به شمار می رود. در اینصورت قلب، به جا به جا شدن حروف یک کلمه گفته میشود. مانند:سُبحان، سَحبان؛ که دراین مثال حروف« ح» و« ب» با یکدیگر جابجا شده اند.

*** گاهی اوقات جناس قلب در کلمه بطور کامل اتفاق می افتد. مانند:راز، زار  که کلمه دراین مثال، بطور کامل برعکس شده است. و مثال هایی دیگر از این قبیل:درز، زرد /  جنگ، گنج/  ریش، شیر       

> جناس ناقص( ناهمسان):

زمانی که در یک بیت یا عبارت دو واژه موجود در یکی از موارد آوایی زیر با هم اختلاف جزیی داشته باشند جناس ناقص یا غیر تام بوجود می آید:

>> جناس ناقص حرکتی:

در صورتی که دو یا چند واژه در صامت ها با یکدیگر یکسان باشند ولی در مصوت های کوتاه باهم اختلاف داشته باشند، به آن جناس ناقص حرکتی می گویند. تکرار صامت ها، باعث بوجود آمدن موسیقی درونی مصراع میشود؛ مانند:شکر کند چرخ فلک، از مَلِک و مُلک و مَلِک کز کرم و بخشش او، روشن و بخشنده شدم.

سه واژه« مَلِک، مُلک، مَلَک» در بیت بالا بکار رفته است، از آنجا که هر سه واژه صامت های یک سانی دارند، مصوت های کوتاه آنان بهمراه معنیشان با هم تفاوت دارد.

آرایه جناس,جناس در ادبیات فارسی,جناسدر جناس ناقص افزایشی، ممکن است در حرف اول، وسط و آخر افزایش صورت بگیرد

>> جناس ناقص اختلافی:

در جناس ناقص اختلافی، دو کلمه در حرف اول، وسط یا آخر باهم اختلاف دارند. زمانی جناس میان دو واژه را جناس ناقص می گویند که بیش از یک حرف با هم اختلاف نداشته باشد. به طورمثال :بدان گه که خیزد خروش خروس ز درگاه برخاست آوای کوس

دو کلمه« خروش» و« خروس» در این مثال در کنار هم آمده اند ولی آخرین صامت دو کلمه با هم فرق دارد. هماهنگی این دو واژه در بقیه صامت ها و مصوت ها و هماهنگی حرف اول آنها با« خیزد» از عوامل آفرینش موسیقی در مصراع اول است. در کتب سنتی، این جناس به تفکیک اختلاف در حرف اول، وسط و آخر، جناس مضارع، لاحق و مطرف معرفی شده است.

>> جناس ناقص افزایشی:

به اختلاف دو واژه در معنی و تعداد حروف، جناس ناقص افزایشی می گویند که نام های دیگر آن در کتب سنتی جناس زاید یا مذیّل می باشد. در جناس ناقص افزایشی، ممکن است در حرف اول، وسط و آخر افزایش صورت بگیرد. مانند:سرو چمان من چرا میل چمن نمی کند همدم گل نمی شود، یاد سمن نمی کند.

واژه« چمان» در بیت بالا، یک حرف بیشتر از « چمن» دارد که در وسط آن، چنین حرفی افزوده شده است. در این دو واژه هم سانی سه صامت دیگر و همراهی چمان و چمن با کلمه« چرا» در آفرینش موسیقی درونی کاربرد داشته است.

> جناس زائد:

وقتی که یکی از کلمات دارای یک حرف اضافه باشد به آن جناس زائد می گویند. مانند:طاعت، اطاعت/  عادل، معادل 

گاهی وقت ها این حرف اضافه در وسط قرار میگیرد و یا در آخر بکار میرود. مانند:  قامت، قیامت / روا، روان

> جناس اشتقاق:

این امکان وجود دارد که کلمات در جناس اشتقاق، هم ریشه باشند. نظیر:رسول، رسیل، ارسال، که هرسه کلمه از رَسَلَ مشتق شده اند.

جناس,اشعار جناس دار,جناس برعکسجناس قلب، یکی از توابع جناس به شمار می رود

گاهی اوقات دو واژه مثل هم هستند؛ به طوریکه به این باور می رسیم که از یک ریشه گرفته شده اند؛ که به آن جناس شبه اشتقاق می گویند مانند:کمان، کمین از یک ریشه نیستند ولی خیال میکنیم که  هم ریشه هستند. 

کدام شاعر ها بیشتر از جناس استفاده کرده اند؟

از شاعر های مشهور و بلند آوازه که در شعر ها و حتی کتاب هایشان از جناس استفاده کرده اند می توان به حافظ, سعدی, جامی, شهریار, طالب آملی و … اشاره کرد.

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 15
  • 6
۵۰%
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
گروه بی تی اس,گروه BTS,بیوگرافی گروه بی تی اس بیوگرافی اعضای گروه بی تی اس (BTS)، گروه موسیقی کره ای

تعداد اعضا: هفت نفر

نام اعضا: شوگا، جین، جی-هوپ، آراِم، جیمین، وی، جونگ‌کوک

خواستگاه: کره جنوبی، سئول

تاریخ تشکیل گروه: ۲۰۱۰

تاریخ آغاز فعالیت: ۲۰۱۳

زمینه فعالیت: کی-پاپ،  پاپ ، هیپ هاپ، آراندبی، ئی‌دی‌ام

ادامه
پارسا پیروزفر,بیوگرافی پارسا پیروزفر,عکس های پارسا پیروزفر بیوگرافی و عکس های پارسا پیروزفر

تاریخ تولد: ۲۲ شهریور ۱۳۵۱

محل تولد: تهران

حرفه: بازیگر ،کارگردان نمایش، نقاش، نمایشنامه نویس و مترجم

تحصیلات: کارشناسی در رشته نقاشی

وضعیت تاهل: مجرد

ادامه
خشایار اعتمادی,زندگینامه خشایار اعتمادی,بیوگرافی خشایار اعتمادی بیوگرافی خشایار اعتمادی خواننده سبک‌ موسیقی پاپ کلاسیک (+ آثار)

نام مستعار : خشایار

تولد : ۱۱ فروردین ۱۳۵۰

ملیت : ایرانی

سبک‌ : موسیقی پاپ کلاسیک

ساز : پیانو، آكاردئون

سال‌های فعالیت : ۱۳۷۴ تا کنون

ادامه
شهره لرستانی,بیوگرافی شهره لرستانی,تغییر جنسیت شهره لرستانی بیوگرافی شهره لرستانی بازیگر سینما و تلویزیون و ماجرای تغییر جنسیت او(+ تصاویر)

نام خانوادگی:صالحی لرستانی

تاریخ تولد:۳۱ خرداد ۱۳۴۵

تحصیلات:فوق لیسانس فیلمنامه نویسی

سالهای فعالیت:از ۱۳۶۴ تاکنون

ملیت:ایرانی

وضعیت تاهل:مجرد

ادامه
علی قلی زاده,بیوگرافی علی قلی زاده,عکس های علی قلی زاده بیوگرافی و عکس های علی قلی زاده

تاریخ تولد: ۲۰ اسفند ۱۳۷۴

محل تولد: تهران

حرفه: فوتبال

پست: مهاجم، وینگر

قد: ۱ متر ۷۶ سانتی متر

ادامه
محمدرضا آشتیانی,محمدرضا قرایی آشتیانی,بیوگرافی محمدرضا آشتیانی بیوگرافی محمدرضا آشتیانی (+عکس)

تاریخ تولد: زاده ۱۳۳۹

محل تولد: تهران

تحصیلات: دکتری مدیریت دفاعی را نیز از دانشگاه عالی دفاع ملی

سمت: وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح

درجه: سرتیپ

ادامه
عزیر نبی,زندگینامه حضرت عزیر نبی,حضرت عزیر نبی زندگینامه حضرت عزیر نبی

نام پدر: خلقیا

خویشاوندان مهم: هارون

دین: یکتاپرستی

سن: ۵۰ سال

تکرار نام در قرآن: یکبار در آیه ۳۰ سوره توبه

نسب: بنی اسرائیل و حضرت یعقوب

ادامه
عکس های امیرحسین اسفندیار,امیرحسین اسفندیار والیبالیست,امیرحسین اسفندیار در پاریس بیوگرافی امیرحسین اسفندیار؛ بازیکنن حرفه ای والیبال ایران

تاریخ تولد: ۴ بهمن ۱۳۷۷

محل تولد: ایران، آمل

حرفه: بازیکن حرفه ای والیبال

قد: دو متر و ۹ سانتی متر

وزن: ۱۱۰ کیلوگرم

ادامه
ریکاردو ساپینتو,بیوگرافی ریکاردو ساپینتو,تصاویر ریکاردو ساپینتو بیوگرافی ریکاردو ساپینتو، بازیکن سابق و مربی فوتبال (+ تصاویر)

تاریخ تولد:۱۰ اکتبر ۱۹۷۲( ۱۸ مهر ۱۳۵۱)

محل تولد:پرتغال

حرفه:بازیکن و مربی فوتبال

وضعیت تاهل:متاهل

قد:۱٫۷۸ متر

ادامه

ضرب المثل درباره کتاب به سخن كوتاه و مشهوری كه بیانگر قصه ای عبرت آمیز یا گفتاری نكته آموز است و جای توضیح بیشتری را می گیرد؛ ضرب المثل می گویند. ضرب المثل، معمولاً به بیان تاریخچه و داستانی پندآموز می پردازد که در پس بعضی از آنها نهفته است.

...[ادامه]
ویژه سرپوش