سه شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵
۲۰:۲۳ - ۲۶ آبان ۱۴۰۵ کد خبر: ۱۴۰۵۰۸۰۷۳۰
میراث فرهنگی و صنایع دستی

هشدار درباره اشکفت سلمان؛ مدیریت آب به محوطه باستانی آسیب زد؟

هشدار درباره اشکفت سلمان؛ مدیریت آب به محوطه باستانی آسیب زد؟
فعالان میراث فرهنگی از مداخله در مسیر آب محوطه باستانی اشکفت سلمان در ایذه انتقاد کرده‌اند و خواستار بررسی تخصصی و شفاف‌سازی شده‌اند.

انتقاد از مداخله در کانال‌های تاریخی اشکفت سلمان

به گزارش روزنامه پیام ما، «فرامرز خوشاب»، دبیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی ایذه، «تا ری شا»، از تعرض به محوطه باستانی اشکفت سلمان در محدوده شهری ایذه خبر می‌دهد و به «پیام ما» می‌گوید: «این محوطه باستانی که به دوره‌های ایلام میانه و ایلام نو تعلق دارد، حدود ۲۷۰۰ تا ۳۷۵۰ سال قدمت دارد و یکی از نیایشگاه‌های مهم باستانی منطقه محسوب می‌شود. در این محوطه چهار نقش‌برجسته وجود دارد که یکی از ویژگی‌های کم‌نظیر آن، نقش‌برجسته زنی است که هم‌پای پادشاه و هم‌اندازه او بر سینه کوه حکاکی شده است. این نقش بیانگر جایگاه زنان در ساختار اجتماعی و اعتقادی آن دوره است. همچنین، موضوع خانواده، جدایی آن از سیاست و ارزش عناصر چهارگانه‌ای مانند آب، خاک و آتش از جمله مفاهیمی است که اهمیت تاریخی و فرهنگی این محوطه را نشان می‌دهد. به همین دلیل، هرگونه مداخله در عرصه این محوطه باید با حساسیت و ملاحظات حفاظتی همراه باشد، چراکه اهمیت اشکفت سلمان تنها به آثار قابل مشاهده آن محدود نمی‌شود و ساختار و بستر تاریخی محوطه نیز بخشی از ارزش آن را تشکیل می‌دهد. حفاظت از چنین مجموعه‌ای مستلزم آن است که پیش از اجرای هر طرح عمرانی، موقعیت آثار و ساختارهای تاریخی به‌درستی شناسایی شود و تصمیم‌گیری‌ها با توجه به ارزش‌های فرهنگی و باستان‌شناختی آن صورت گیرد.»

او با اشاره به قرار گرفتن اشکفت سلمان در پرونده «چشم‌انداز طبیعی‌ـ‌تاریخی ایذه» که در سال ۲۰۰۸ به فهرست موقت میراث جهانی «یونسکو» راه یافت، می‌افزاید: «حدود ۱۸ تا ۱۹ سال است که این محوطه در فهرست موقت یونسکو قرار دارد و قرار است در آینده برای ثبت جهانی بررسی شود. در این سال‌ها، هر بار که ارزیابان یونسکو برای بررسی منطقه ایذه و چشم‌انداز تاریخی و طبیعی آن به این منطقه سفر می‌کنند، ایرادها و موانعی مطرح می‌شود که باید برطرف شوند. بااین‌حال، شهرداری، مسئولان شهری ایذه و «اداره‌کل میراث فرهنگی خوزستان» به‌جای رفع موانع موجود، در حال ایجاد موانع تازه و افزودن آن‌ها به مشکلات قبلی هستند. حتی به نظر می‌رسد بخشی از این اقدامات با آگاهی از پیامدهای آن انجام می‌شود. تداوم چنین مداخلاتی می‌تواند روند حفاظت از محوطه و چشم‌انداز تاریخی آن را با دشواری بیشتری روبه‌رو کند؛ موضوعی که در مسیر بررسی پرونده ثبت جهانی نیز اهمیت دارد. وقتی محوطه‌ای در مسیر بررسی برای ثبت جهانی قرار گرفته است، انتظار می‌رود دستگاه‌های مسئول در اجرای طرح‌های شهری و عمرانی، ملاحظات حفاظتی را جدی‌تر بگیرند و از اقداماتی که ممکن است به ارزش‌های تاریخی آن لطمه بزند، پرهیز کنند.»

خوشاب با اشاره به تعرض اخیر به محوطه باستانی اشکفت سلمان توضیح می‌دهد: «در این محدوده، کانال‌های باستانی انتقال آب وجود دارد که در گذشته بخشی از نظام مدیریت آب شهر ایذه را تشکیل می‌دادند. شهرداری‌های ادوار گذشته و حتی مدیریت فعلی، در مقاطع مختلف این کانال‌ها و مسیرهای عبور آب را در پایین‌دست تنگ یا مسدود کرده‌اند و در مواردی نیز با فروش بخش‌هایی از مسیر، کارکرد طبیعی آن‌ها را از بین برده‌اند. نتیجه این اقدامات، بروز مشکلات جدی در مدیریت آب‌های سطحی شهر است. اکنون آب در سطح خیابان‌ها و معابر سرگردان می‌شود و آب‌گرفتگی و سیلاب شهری به وجود می‌آید، درحالی‌که بخشی از این مشکلات به‌دلیل از بین رفتن مسیرهای تاریخی انتقال آب است. در واقع، این کانال‌ها فقط یادگارهایی از گذشته نیستند، بلکه همچنان می‌توانند در شناخت شیوه‌های مدیریت آب و حل بخشی از مشکلات امروز شهر مورد توجه قرار گیرند. از بین رفتن پیوستگی این مسیرها هم به ارزش تاریخی آن‌ها آسیب می‌زند و هم امکان استفاده از ظرفیتشان را محدود می‌کند. مسئله این است که با مسدود شدن مسیرهای پایین‌دست، جریان آب با محدودیت مواجه می‌شود و پیامد آن در نقاط دیگر شهر بروز می‌کند. بنابراین نمی‌توان مشکلات امروز را بدون توجه به تغییراتی که در این شبکه تاریخی ایجاد شده است، بررسی کرد.»

مهار آب‌گرفتگی با چه هزینه‌ای برای میراث؟

او با انتقاد از شیوه برخورد مسئولان با این وضعیت می‌گوید: «به‌جای آنکه مدیریت شهری برای رفع مشکلات در پایین‌دست و احیای مسیرهای انتقال آب چاره‌اندیشی کند، اکنون در بالادست و در محدوده محوطه باستانی دست به اقداماتی زده است که از نظر کارشناسی ضرورتی ندارد. در این محدوده نیازی به حفاری عمیق یا لایروبی گسترده کانال‌ها وجود ندارد. آنچه می‌تواند در بالادست انجام شود، ایجاد موانع و تمهیدات لازم برای کنترل جریان آب است، نه عمیق کردن کانال‌های موجود و تعرض به عرصه یک محوطه باستانی. به اعتقاد ما، مدیریت بحران نباید به معنای انجام عملیات بدون توجه به پیشینه تاریخی محل باشد. اگر هدف جلوگیری از آب‌گرفتگی است، باید ابتدا منشأ مشکل و تغییراتی که در مسیرهای طبیعی و تاریخی آب ایجاد شده بررسی شود و سپس راهکاری متناسب با وضعیت محوطه انتخاب شود. نمی‌توان برای حل مسئله‌ای که بخشی از آن در نتیجه دست‌کاری مسیرهای پایین‌دست ایجاد شده، در بالادست و در محدوده یک محوطه تاریخی دست به اقداماتی زد که خود ممکن است خسارت‌های تازه‌ای به همراه داشته باشد. راهکار باید بر پایه شناخت درست مسیر آب و بررسی وضعیت موجود انتخاب شود، نه صرفاً با اجرای عملیات خاک‌برداری و تغییر ساختار کانال‌ها.»

دبیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی ایذه با یادآوری هشدارهای پیشین این انجمن درباره اهمیت کانال‌های تاریخی آب می‌افزاید: «ما در سال ۱۳۹۹ این موضوع را به مسئولان گوشزد کردیم و حتی در جلسه‌ای در فرمانداری که با حضور شهردار برگزار شد، توضیح دادیم که وجود این کانال‌ها برای شهر ایذه یک نعمت است. نباید این مسیرها تخریب یا بخش‌هایی از آن‌ها فروخته شود، زیرا این کانال‌ها علاوه‌بر ارزش تاریخی، کارکرد مهمی در مدیریت آب شهر دارند. متأسفانه هشدارهای ما جدی گرفته نشد و امروز همان مسائلی که درباره آن‌ها تذکر داده بودیم، به یک بحران در ایذه تبدیل شده است. این تجربه نشان می‌دهد بی‌توجهی به زیرساخت‌های تاریخی و هشدارهای فعالان میراث فرهنگی می‌تواند در بلندمدت پیامدهایی به دنبال داشته باشد که حل آن‌ها دشوارتر و پرهزینه‌تر است. ما از همان زمان تأکید داشتیم که این مسیرها نباید به‌عنوان زمین‌های بلااستفاده یا فضاهایی بدون کارکرد تلقی شوند. ارزش آن‌ها تنها در قدمت تاریخی‌شان نیست، بلکه بخشی از کارکرد شهری آن‌ها نیز باید مورد توجه قرار گیرد. اگر در آن زمان به این هشدارها توجه می‌شد، شاید امروز مدیریت شهری با بخشی از مشکلاتی که برای کنترل آب‌های سطحی با آن مواجه است، روبه‌رو نبود.»

او با اشاره به اقدامات اخیر در محوطه باستانی اشکفت سلمان ادامه می‌دهد: «اکنون به بهانه مدیریت بحران، ماشین‌آلات سنگین وارد محوطه شده‌اند و با استفاده از لودر، عملیات گودبرداری در محدوده‌ای با قدمت حدود ۳۷۰۰ سال انجام شده است. پرسش ما این است که چنین اقدامی با چه مجوز و پشتوانه کارشناسی صورت گرفته است؟ آیا اداره‌کل میراث فرهنگی خوزستان از این عملیات اطلاع داشته است؟ اگر مسئولان میراث فرهنگی در جلسات مربوط به این تصمیم حضور داشته‌اند، نظر کارشناسی آن‌ها چه بوده و آیا با حذف یا تغییر مسیر کانال‌های تاریخی موافقت کرده‌اند؟ اگر چنین تصمیمی گرفته شده باشد، مسئولیت پیامدهای آن متوجه چه کسانی است؟»

خوشاب تأکید می‌کند: «انتظار می‌رود مسئولان به‌روشنی اعلام کنند که مبنای تصمیم‌گیری برای ورود ماشین‌آلات و انجام عملیات خاک‌برداری چه بوده و چه بررسی‌هایی پیش از آغاز کار انجام شده است. موضوع فقط یک عملیات عمرانی نیست. پای حفاظت از محوطه‌ای تاریخی و ساختارهایی در میان است که بخشی از حافظه تاریخی و شیوه زیست گذشتگان را بازتاب می‌دهند. ازاین‌رو، لازم است مشخص شود چه نهادی درخواست اجرای این عملیات را مطرح کرده، چه دستگاه‌هایی در تصمیم‌گیری نقش داشته‌اند و آیا پیش از آغاز کار، نظر کارشناسان میراث فرهنگی اخذ شده است یا خیر. پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند روشن کند که مداخله اخیر براساس یک طرح کارشناسی و با رعایت ضوابط حفاظتی انجام شده یا تصمیمی اجرایی بوده که بدون توجه کافی به ارزش‌های تاریخی محوطه به مرحله اجرا رسیده است.»

آنچه امروز در محدوده اشکفت سلمان رخ می‌دهد، فراتر از یک عملیات خاک‌برداری یا مداخله در مسیر انتقال آب است. مسئله، نحوه مواجهه با میراث تاریخی در زمان بروز بحران‌های شهری است. مدیریت آب‌گرفتگی و پیشگیری از سیلاب ضرورتی انکارناپذیر است، اما نمی‌توان هزینه آن را از سرمایه‌های تاریخی و فرهنگی یک منطقه پرداخت کرد. دست‌کاری مسیرهای تاریخی آب، بدون مطالعات باستان‌شناختی و نظارت کارشناسان میراث فرهنگی، می‌تواند به تخریب شواهدی منجر شود که بخشی از تاریخ شکل‌گیری و زیست در این سرزمین را روایت می‌کنند. اکنون انتظار می‌رود «وزارت میراث فرهنگی» و اداره‌کل میراث فرهنگی خوزستان، به‌جای اکتفا به بررسی‌های پس از وقوع آسیب، درباره ابعاد مداخله انجام‌شده شفاف‌سازی کنند و برای حفاظت از اشکفت سلمان و حریم آن، راهکاری مبتنی بر مطالعات تخصصی و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول در پیش بگیرند.

نویسنده صبا رضایی

  • 13
  • 2
۵۰%
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
هیثم بن طارق آل سعید بیوگرافی هیثم بن طارق آل سعید؛ حاکم عمان

تاریخ تولد: ۱۱ اکتبر ۱۹۵۵ 

محل تولد: مسقط، مسقط و عمان

محل زندگی: مسقط

حرفه: سلطان و نخست وزیر کشور عمان

سلطنت: ۱۱ ژانویه ۲۰۲۰

پیشین: قابوس بن سعید

ادامه
بزرگمهر بختگان زندگینامه بزرگمهر بختگان حکیم بزرگ ساسانی

تاریخ تولد: ۱۸ دی ماه د ۵۱۱ سال پیش از میلاد

محل تولد: خروسان

لقب: بزرگمهر

حرفه: حکیم و وزیر

دوران زندگی: دوران ساسانیان، پادشاهی خسرو انوشیروان

ادامه
صبا آذرپیک بیوگرافی صبا آذرپیک روزنامه نگار سیاسی و ماجرای دستگیری وی

تاریخ تولد: ۱۳۶۰

ملیت: ایرانی

نام مستعار: صبا آذرپیک

حرفه: روزنامه نگار و خبرنگار گروه سیاسی روزنامه اعتماد

آغاز فعالیت: سال ۱۳۸۰ تاکنون

ادامه
یاشار سلطانی بیوگرافی روزنامه نگار سیاسی؛ یاشار سلطانی و حواشی وی

ملیت: ایرانی

حرفه: روزنامه نگار فرهنگی - سیاسی، مدیر مسئول وبگاه معماری نیوز

وبگاه: yasharsoltani.com

شغل های دولتی: کاندید انتخابات شورای شهر تهران سال ۱۳۹۶

حزب سیاسی: اصلاح طلب

ادامه
زندگینامه امام زاده صالح زندگینامه امامزاده صالح تهران و محل دفن ایشان

نام پدر: اما موسی کاظم (ع)

محل دفن: تهران، شهرستان شمیرانات، شهر تجریش

تاریخ تاسیس بارگاه: قرن پنجم هجری قمری

روز بزرگداشت: ۵ ذیقعده

خویشاوندان : فرزند موسی کاظم و برادر علی بن موسی الرضا و برادر فاطمه معصومه

ادامه
شاه نعمت الله ولی زندگینامه شاه نعمت الله ولی؛ عارف نامدار و شاعر پرآوازه

تاریخ تولد: ۷۳۰ تا ۷۳۱ هجری قمری

محل تولد: کوهبنان یا حلب سوریه

حرفه: شاعر و عارف ایرانی

دیگر نام ها: شاه نعمت‌الله، شاه نعمت‌الله ولی، رئیس‌السلسله

آثار: رساله‌های شاه نعمت‌الله ولی، شرح لمعات

درگذشت: ۸۳۲ تا ۸۳۴ هجری قمری

ادامه
نیلوفر اردلان بیوگرافی نیلوفر اردلان؛ سرمربی فوتسال و فوتبال بانوان ایران

تاریخ تولد: ۸ خرداد ۱۳۶۴

محل تولد: تهران 

حرفه: بازیکن سابق فوتبال و فوتسال، سرمربی تیم ملی فوتبال و فوتسال بانوان

سال های فعالیت: ۱۳۸۵ تاکنون

قد: ۱ متر و ۷۲ سانتی متر

تحصیلات: فوق لیسانس مدیریت ورزشی

ادامه
حمیدرضا آذرنگ بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ؛ بازیگر سینما و تلویزیون ایران

تاریخ تولد: تهران

محل تولد: ۲ خرداد ۱۳۵۱ 

حرفه: بازیگر، نویسنده، کارگردان و صداپیشه

تحصیلات: روان‌شناسی بالینی از دانشگاه آزاد رودهن 

همسر: ساناز بیان

ادامه
محمدعلی جمال زاده بیوگرافی محمدعلی جمال زاده؛ پدر داستان های کوتاه فارسی

تاریخ تولد: ۲۳ دی ۱۲۷۰

محل تولد: اصفهان، ایران

حرفه: نویسنده و مترجم

سال های فعالیت: ۱۳۰۰ تا ۱۳۴۴

درگذشت: ۲۴ دی ۱۳۷۶

آرامگاه: قبرستان پتی ساکونه ژنو

ادامه

حکایت های اسرار التوحید اسرار التوحید یکی از آثار برجسته ادبیات فارسی است که سرشار از پند و موعضه و داستان های زیبا است. این کتاب به نیمه ی دوم قرن ششم هجری  مربوط می باشد و از لحاظ نثر فارسی و عرفانی بسیار حائز اهمیت است. در این مطلب از سرپوش تعدادی از حکایت های اسرار التوحید آورده شده است.

...[ادامه]
ویژه سرپوش