شاخص کل بورس تهران بعد از عقبگرد ۱۱ درصدی از سقف تاریخی، روز قبل مجددا به مدار تصاعدی بازگشت و با جبران ۴/ ۲ درصد از افت های روزهای گذشته، بار دیگر به ابرکانال ۵۰۰ هزار واحدی بازگشت. صعود ۱۱ کانالی نماگر سهام طی معامله های روز دوشنبه درحالی رقم خورد که روز گذشته آخرین مهلت فروش برای معامله گرانی بود که خواهان اخذ وجه نقد پیش از پایان سال ۹۸ هستند.
با این حال شاهد فروکش فشار فروش بوجود آمده در روزهای قبل بودیم. فروش های پرحجمی که تحتتأثیر عواملی مانند اثرات شیوع کرونا (corona) بر فعالیت های اقتصادی داخلی و همچنین بازار جهانی، احتیاج به نقدینگی آخر سال و تسویه اعتبارات در معاملات سهام سایه افکنده بود. حال باید دید آیا الگوی سنتی رشد قیمت سهام در در روزهای پایانی بار دیگر تکرار می شود یا هراس از حوادث غیرقابل پیش بینی در تعطیلات سال نو مجدداً به تشدید فشار فروش می انجامد؟
رفع نگرانی های بورس بازان؟
در اولین روز از هفته انتهایی بورس ۹۸ بود که بازار با شایعاتی درباره ی احتمال بالای قرنطینه (Quarantine) تهران مواجه شد و عکس العمل شدیدی به این مسئله نشان داد. هر چند در همان ساعات اولیه معاملات بازار سهام این شایعات از طرف سیاستگذاران تکذیب شد ولی نتوانست از هیجانات منفی حاکم در معاملات روز شنبه سهام بکاهد. از این جهت هم زمان با سرخ پوشی بیش از ۹۰ درصد از نمادهای معاملاتی بورس تهران و قرار گرفتن ۸۵ درصد از نمادهای منفی در کف قیمتی روزانه، شاخص کل هم ۱۸ کانال عقب نشینی کرد. این فضای منفی هر چند آرام تر ولی در معاملات روز یکشنبه نیز ادامه یافت و شاخص سهام با ریزش بیش از ۸ هزار واحد دیگر، ابرکانال ۵۰۰ هزار را ترک گفت. در معاملات روز دوشنبه اما ورق برگشت و حدود ۷۰ درصد از نمادهای معاملاتی بورس تهران سبزپوش شدند. در این بین شاهد غلبه تقاضا بر فروش سهام بودیم.
به این ترتیب ۸۸ نماد از ۳۱۴ نماد فعال بورسی روز قبل با صف خریدی به ارزش ۹۳۶ میلیارد تومان( ۵۸۶ میلیارد تومان از این رقم به صف خرید سه نماد جدیدالورود « قرن»،« زکوثر» و« تملت» اختصاص داشت) همراه شدند و در مقابل نماد ۴۰ بنگاه بورسی با صف فروشی به ارزش ۱۱۱ میلیارد تومان روبرو شدند. لازم به ذکر است تا به امروز خبر جدیدی در مورد احتمال قرنطینه شهرها مخابره نشده است ولیکن عوامل نگران کننده و فزاینده فشار فروش مثل نیاز به نقدینگی پایان سال و تسویه اعتبارات با توجه به مدت زمان دو روزه برای اخذ وجوه نقد حاصل از فروش مرتفع شده است. اما هم چنان اثرات شیوع ویروس کرونا بر توقف فعالیت های اقتصادی چه در درون کشور و چه جهانی به قوت خود باقی است؛ جایی که شاهد تنزل جدی قیمت ها در بازار کامودیتی و سهام جهانی هستیم.
سناریوهای پیش روی سهام
از یک نگاه در وضعیت فعلی هر چند سهام تمایل به رشد قیمتی به پشتوانه نرخ دلار و سیگنال های تورمی را دارد، اما وضعیت نامطلوب بازار جهانی مانعی در این مسیر است. جایی که سهام کالایی با سهم ۶۰ درصدی از ارزش کل بورس تهران، بیشترین تأثير را از وضعیت کامودیتی ها می گیرند.
در این میان با وجود حباب قیمتی در اکثر سهام و صنایع غیرکالایی اما ادامه روند رکودی بازار جهانی به خصوص برای درگیر شدن بیش از ۱۵۰ کشور با ویروس جدید کووید۱۹، احتمال حرکت نقدینگی به سوی سهام ذکر شده( غیرکالایی مانند بانک، خودرو، دارو و صنایع غذایی) وجود دارد. برای توضیح سناریوی دیگر از روند آتی سهام، نگاهی به معاملات روز قبل بورس تهران و رشد قیمت سهام کالایی( در شرایطی که با بازگشایی منفی بازار جهانی و افت محسوس بهای نفت و دیگر فلزات مواجه بودیم) خالی از لطف نیست. به عبارتی دیگر در بدترین وضعیت بازار جهانی شاهد رشد قیمت سهام حتی کالایی ها هستیم. این شرایط چنانچه با بهبود وضعیت بازار جهانی همراه شود، میتواند بار دیگر هجوم نقدینگی را به دنبال داشته باشد که احتمال شروع یک رالی تازه در بازار سهام را تقویت خواهد کرد و میتواند با ایجاد جو مثبت به درگیر شدن بعضی از سهام با حباب قیمتی همراه شود.
درحال حاضر کرونا به تازه ترین و البته جدی ترین نگرانی سرمایه گذاران تبدیل شده است. این ویروس جدید و اثرات آن بر شرایط اقتصاد جهانی، نه تنها بازار سهام، بلکه کل اقتصاد را با نگرانی نامشخصی روبرو کرده است. موضوعی که هیچ تصویر مشخصی از وضعیت آینده آن به علت عدم قطعیت های فراوان وجود ندارد. در مقابل اما فضای ملتهب اقتصادی و اوضاع نگران کننده فعلی میتواند برای بورس بازان جذاب باشد. نااطمینانی های جدید که به فعال تر شدن توقعات تورمی می انجامد و در محدودیت بازارهای موازی، میتواند بار دیگر بورس تهران را به مستعدترین مقصد برای جذب نقدینگی بدل کند.
تکرار سنت دیرینه پایان سال سهام؟
یکی از موضوعاتی که احتمالا بررسی آن برای هر سهامداری جالب توجه باشد، نوسان شاخص سهام در روزهای پایانی سال است. امسال هم در کنار ریسک های فعلی( شیوع کرونا و نوسان منفی بازارهای کالایی) بر اساس سنت های همیشگی بورس در روزهای پایانی سال، شاهد افزایش بالای تعداد فروشندگان هستیم که این مهم را میتوان از چند منظر مورد ارزیابی قرار داد. از یک جهت تعطیلات چندروزه سال نو و احتمال بروز رویدادهای غیرقابل پیش بینی در این زمان برخی از سهامداران محافظه کار را ترغیب به نقد کردن سهام می کند. نیاز به نقدینگی آخر سال از طرف برخی حقوقی ها برای تامین نیازهای پایان سال شرکت ها و همچنین زمان تسویه حساب های اعتباری از دیگر دلایلی است که باعث افزایش حجم فروش ها در بازار شده است. از این جهت با توجه به مهلت دو روزه برای تسویه وجوه معاملات بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس، دوشنبه آخرین زمان فروش سهام از سوی معامله گرانی بود که می خواستند پیش از پایان سال پول نقد حاصل از فروش را دریافت کنند.
در این بین بررسی های« دنیای اقتصاد» از روند معاملات سال های قبل نشان می دهد این فشار فروش همواره دو یا سه روز مانده به پایان سال ناگهان برداشته می شود که علت آن پایان مهلت برداشت پول از حساب کارگزاری است. مهلتی که قبل از سال ۹۶ برای سهامداران سه روز( T+ 3) و از بهمن ۹۶ تا به امروز به دو روز( T+ 2) تحلیل رفته است. به عبارت ساده در صورتی که معامله گر سهام خود را عرضه کند ، دریافت وجه نقد حاصل از آن دو روز کاری زمان نیاز دارد. از این جهت سهامدار به علت نیاز به نقدینگی در پایان سال، دیگر در دو روز معاملاتی پایان سال انگیزه ای برای فروش سهام خود نخواهد داشت چرا که در صورت درخواست وجه نقد در این بازه زمانی ، پول حاصل از فروش سهام را بعد از تعطیلات رسمی سال نو دریافت خواهد کرد.
نگاهی به دو یا سه روز پایانی معاملات سهام( بسته به مهلت تسویه وجوه) از سال ۷۶ تا پایان سال ۹۷ نشان می دهد که در تمامی بازه های زمانی به جز ۴ سال به علل خاص( به عنوان مثال بازگشایی پالایشی ها در سال ۹۳)، شاهد رشد قیمت سهام بودیم. حال پرسش اینجاست که آیا امسال هم چنین الگویی تکرار می شود؟ فضای مثبت بورس تهران در روز قبل نشانه ای از استمرار این مسیر در معاملات روزانه را نشان می دهد. حال باید دید آیا سنت دیرینه رشد قیمت سهام در دو روز پایانی معاملات، در سال ۹۸ نیز تکرار می شود یا ترس از حوادث غیرقابل پیش بینی در تعطیلات سال نو بار دیگر به تشدید فشار فروش می انجامد. این مسئله بیش از هرچیز تحتتأثیر تکانه های بازارهای جهانی و واکنش این بازارها به اعمال سیاست های حمایتی بانک های مرکزی جهان خواهد بود.
بی توجهی بازار جهانی به چتر حمایتی بانک های مرکزی
هیجانات منفی مربوط به کرونا (corona) تنها ایران را در بر نگرفته است و بازار سهام دیگر کشورها هم به شیوع گسترده این ویروس در تمام دنیا واکنش نشان داده اند. گسترش ویروس کرونا در بیش از ۱۵۰ کشور و اختلال یافتن فعالیت های عادی در خیلی از کشورهای جهان پیامدهای سهمگینی برای بازارهای سهام و کامودیتی ها به همراه داشت. به طوریکه در پایان معاملات هفتگی بازار جهانی، نفت با ثبت سقوط ۲۵ درصدی، به کم تر از ۳۵ دلار به ازای هر بشکه رسید که شدیدترین افت هفتگی طلای سیاه از بحران سال ۲۰۰۸ شمرده می شود. برای افت بهای نفت دلایل چندی مطرح می شود که ردپای شیوع ویروس کووید- ۱۹ در آنها کاملاً مشهود است. از عدم حصول نتیجه در جلسه اوپک پلاس و شروع جنگ نفتی میان عربستان و روسیه گرفته تا سرایت کرونا به آمریکا و محدودیت های مسافرتی ترامپ. هر چند مداخلات بانک های مرکزی و دستور خرید نفت به وسیله ترامپ منجر به جبران بخشی از افت هفتگی قیمت ها شد.
در بازار فلزات هم شرایط مشابهی را شاهد بودیم. به نحوی که در پایان هفته گذشته، بهای مس با کاهش ۵/ ۱ درصدی روبرو شد و سرب هم شاهد افت ۴ درصدی قیمت بود. به این ترتیب نمادهای کالایی بورس تهران با سهم بیش از ۶۰ درصدی از ارزش کل بازار و بیشترین توجه به واقعیت های اقتصادی، از تهدید کرونا (corona) در امان نماندند و شاخص کل را نیز با خود همراه کردند. در این میان با وجود ریزش محسوس کامودیتی ها در برآیند معامله های هفتگی، در آخرین روز معاملاتی( جمعه) محرک های مالی دولت هایی مانند آمریکا و کشور چین توانست تقاضا را به بازارها برگرداند و بار دیگر قسمتی از ریزش ها را جبران کند. روز قبل ولی برخلاف انتظارات سرمایه گذاران، در بازگشایی هفتگی بازار جهانی شاهد تنزل شدید بهای نفت و فلزات بودیم.
این مسئله در شرایطی واقع شد که فدرال رزرو آمریکا شامگاه یکشنبه به خاطر پشتیبانی از بازارها در یک اقدام کم سابقه نرخ بهره را یک درصد دیگر نیز کاهش داد تا در کم تر از یک ماه نرخ بهره آمریکا به بازه صفر تا ۲۵/ ۰ برسد. این در حالیست که فدرال رزرو عموما حساسیت بسیاری را در اعمال سیاست های پولی به خرج می دهد و کاهش ۴ پله ای این متغیر تعیین کننده، امر بسیار غافلگیرکننده ای بود. ولی تا زمان نگارش این گزارش( دوشنبه ساعت ۱۵) اثری از واکنش مثبت بازارها به این اقدام مشاهده نشده است و ریزش ۵/ ۹ درصدی بهای هر بشکه نفت برنت و سقوط قیمت طلای سیاه به کانال ۳۰ دلاری را تجربه می کنیم. فلزات هم روز قبل وضعیت مشابهی را تجربه کردند. قیمت مس ۶/ ۳ درصد افت کرد و به ۵۲۵۸ دلار در هر تن رسید. روی، سرب و آلومینیوم هم در این روز به ترتیب شاهد کاهش قیمت ۵/ ۱، ۴/ ۲ و ۹/ ۱ درصدی بودند.
به این ترتیب بنظر میرسد اقدامات سریع بانک مرکزی آمریکا به نوعی سیگنال بروز ریسک های رکود فراگیر اقتصاد جهانی تحتتأثیر شیوع ویروس کرونا را به سرمایه گذاران داده است و میتوان گفت روند بازارهای جهانی به سرانجام مبارزه با این ویروس جدید گره خورده است. به عبارتی ساده تر دل بستن به صعود بازار جهانی و احیای قیمت ها، بدون انتظار برای کشف درمان یا کنترل کرونا، تا حدودی پرریسک بنظر می رسد.
در روزی که شاخص سهام صعود ۴/ ۲ درصدی را تجربه کرد، بازیگران حقیقی بعد از تنها یک روز عقب نشینی بار دیگر در نقش خریدار ظاهر شدند. در این مسیر روز دوشنبه بیش از ۸۰۳ میلیون و ۹۴۷ هزار سهم به ارزش ۵۳۶ میلیارد و ۵۰۶ میلیون تومان به پرتفوی حقیقی ها افزوده شد. در بین ۳۸ صنعت فعال بورسی هم دیروز بيش ترین خالص خرید بازیگران حقیقی در سهام زیرمجموعه گروه فلزات اساسی رقم خورد.
به این ترتیب روز قبل ۸۹ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان از پرتفوی حقوقی ها به سبد سهام معامله گران خرد افزوده شد. بعد از آن هم گروه محصولات غذایی شاهد خالص تغییر مالکیت ۸۰ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومانی در مسیر حقوقی به حقیقی بودند. پالایشی ها هم دیروز مورد توجه معامله گران خرد بازار قرار گرفتند و خالص خرید ۷۱ میلیارد و ۳۲۰ میلیون تومانی را رقم زدند. در بین شرکت های بورسی نیز نماد معاملاتی شرکت سالمین در اولویت خرید معامله گران خرد قرار گرفت. از این رو دیروز ۶ میلیون و ۱۶۸ هزار سهم« غسالم» به ارزش ۷۴ میلیارد و ۹۸۰ میلیون تومان در سمت حقوقی به حقیقی جابه جا شد. در« وبملت» نیز حقیقی ها خالص خریدی به میزان ۴۱ میلیارد و ۱۵۰ میلیون تومان را رقم زدند.
سهام پالایش نفت اصفهان نیز روز گذشته مورد توجه بازیگران خرد بازار قرار گرفت. در این نماد معاملاتی روز گذشته حدود ۶۳ میلیون سهم به ارزش ۳۵ میلیارد و ۶۵۰ میلیون تومان از پرتفوی حقوقی ها به سبد سهام معامله گران خرد افزوده شد. در آن سوی بازار ولی این گروه حمل و نقل بود که مورد توجه معامله گران عمده قرار گرفت. این گروه روز قبل شاهد جابجایی حدود ۷۹ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان نقدینگی در مسیر حقیقی به حقوقی بود. همینطور روز قبل در گروه ماشین آلات، یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان به پرتفوی حقوقی ها افزوده شد. در میان شرکت ها نیز« حکشتی» شاهد خالص تغییر مالکیت ۷۸ میلیارد و ۷۷۰ میلیون تومان به سوی پرتفوی حقوقی ها بود.
فاطمه اسماعیلی
- 19
- 2
