نسل سوم بلاکچین چیست؟ آشنایی با لایه ۳ بلاک چین

این نسل جدید تلاش می‌کند محدودیت‌های قدیمی مثل مقیاس‌پذیری، هزینه بالا و تجربه کاربری ضعیف را برطرف کند. در این مقاله، با معماری چندلایه بلاکچین، تفاوت لایه ۲ و ۳، نقش لایه ۳ در کسب‌وکارها و بهترین پروژه‌های نسل سوم در سال ۲۰۲۶ آشنا می‌شویم.

منظور از معماری چند لایه‌ای در شبکه‌های بلاکچینی چیست؟

شبکه‌های بلاکچینی از یک معماری چند لایه‌ای برای حل چالش‌های اصلی و اولیه خود مانند مقیاس‌پذیری، هزینه بالا و محدودیت در توسعه اپلیکیشن‌ها به‌کار گرفته می‌شود. در این معماری، وظایف شبکه بین لایه‌های مختلف تقسیم می‌شود تا هر لایه مسئول انجام نقش مشخصی باشد و کل سیستم کارآمدتر عمل کند.

لایه اول (Layer 1) هسته اصلی بلاکچین و مسئول امنیت، اجماع، ثبت نهایی تراکنش‌ها و حفظ تمرکززدایی شبکه است. شبکه‌هایی مانند بیت‌ کوین و اتریوم در این لایه فعالیت می‌کنند. هرگونه تغییر در این لایه معمولاً پیچیده و زمان‌بر است، اما امنیت بالایی دارد.

لایه دوم (Layer 2) برای افزایش مقیاس‌پذیری ایجاد شده و با انتقال بخشی از پردازش تراکنش‌ها به خارج از زنجیره اصلی، فشار روی لایه اول را کاهش می‌دهد. راهکارهایی مثل رول‌آپ‌ها، کانال‌های پرداخت و سایدچین‌ها در این لایه قرار می‌گیرند و باعث افزایش سرعت و کاهش کارمزدها می‌شوند، در حالی که امنیت نهایی همچنان از لایه اول تأمین می‌شود.

لایه سوم (Layer 3) بیشتر روی کاربردها، تعامل‌پذیری و تجربه کاربری تمرکز دارد. این لایه امکان ساخت اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز سفارشی، ارتباط بین بلاکچین‌های مختلف و ارائه خدمات پیچیده‌تر در وب ۳ را فراهم می‌کند. پروتکل‌های لایه ۳ معمولاً برای کاربردهای خاص مانند دیفای، گیمینگ یا مدیریت داده طراحی می‌شوند.

تفاوت لایه ۲ و لایه ۳ بلاکچین

تفاوت لایه ۲ و لایه ۳ به نقش، هدف و سطح عملکرد آن‌ها در معماری چندلایه شبکه مربوط می‌شود. هر دو لایه با هدف بهبود کارایی بلاکچین ایجاد شده‌اند، اما تمرکز و کاربردهای متفاوتی دارند.

لایه ۲ مستقیماً برای حل مشکل مقیاس‌پذیری بلاکچین‌های لایه ۱ طراحی شده است. این لایه با انتقال پردازش تراکنش‌ها به خارج از زنجیره اصلی، فشار روی شبکه پایه را کاهش می‌دهد و باعث افزایش سرعت و کاهش کارمزدها می‌شود. راهکارهایی مانند رول‌آپ‌ها (ZK-Rollup و Optimistic)، کانال‌های پرداخت مانند Lightning Network و پلاسما نمونه‌هایی از لایه ۲ هستند. لایه ۲ همچنان به امنیت لایه ۱ متکی است و داده‌های نهایی تراکنش‌ها در بلاکچین اصلی ثبت می‌شوند، به همین دلیل سطح بالایی از امنیت و تمرکززدایی حفظ می‌شود.

در مقابل، لایه ۳ بیشتر بر توسعه کاربردها، تعامل‌پذیری بین بلاکچین‌ها و بهبود تجربه کاربری تمرکز دارد. این لایه معمولاً بر روی لایه ۲ یا مستقیماً روی لایه ۱ ساخته می‌شود و امکان ایجاد اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز سفارشی، بلاکچین‌های اختصاصی و پروتکل‌های کاربردمحور را فراهم می‌کند. لایه ۳ نقش مهمی در اتصال شبکه‌های مختلف به یکدیگر و ایجاد زیرساخت وب ۳ ایفا می‌کند.

از نظر عملکرد، لایه ۲ زیرساخت مقیاس‌پذیری است، در حالی که لایه ۳ لایه کاربرد و تعامل محسوب می‌شود. همچنین لایه ۲ بیشتر جنبه فنی و زیرساختی دارد، اما لایه ۳ به نیازهای کاربران نهایی و توسعه‌دهندگان پاسخ می‌دهد. به‌طور کلی، لایه ۲ و لایه ۳ مکمل یکدیگر هستند و با همکاری هم باعث گسترش، کارایی و پذیرش گسترده بلاکچین می‌شوند.

نقش لایه ۳ در توسعه برنامه‌های غیرمتمرکز و کسب‌وکارها

لایه ۳ بلاکچین نقش مهمی در توسعه برنامه‌های غیرمتمرکز (دپ‌ها) و گسترش کسب‌وکارها در اکوسیستم وب ۳ ایفا می‌کند. این لایه به‌عنوان لایه کاربردی شناخته می‌شود و تمرکز اصلی آن بر بهبود تجربه کاربری، سفارشی‌سازی خدمات و ایجاد ارتباط مؤثر بین بلاکچین‌های مختلف است.

یکی از مهم‌ترین نقش‌های لایه ۳، ساده‌سازی فرآیند توسعه برنامه‌های غیرمتمرکز است. این لایه با ارائه ابزارها، فریم‌ورک‌ها و پروتکل‌های آماده، به توسعه‌دهندگان کمک می‌کند تا بدون درگیر شدن با پیچیدگی‌های فنی لایه‌های زیرین، اپلیکیشن‌های کارآمد و مقیاس‌پذیر طراحی کنند.

لایه ۳ همچنین امکان شخصی‌سازی بلاکچین را برای کاربردهای خاص مانند دیفای، بازی‌های بلاکچینی، NFT و مدیریت داده فراهم می‌کند. کسب‌وکارها می‌توانند بلاکچین‌ها یا اپلیکیشن‌های اختصاصی خود را متناسب با نیازهایشان ایجاد کرده و مدل‌های درآمدی نوآورانه‌تری ارائه دهند. علاوه بر این، قابلیت تعامل‌پذیری در لایه ۳ باعث می‌شود برنامه‌ها بتوانند به‌صورت هم‌زمان با چند شبکه بلاکچینی ارتباط برقرار کنند.

از نظر کسب‌وکار، لایه ۳ نقش کلیدی در افزایش مقیاس‌پذیری، کاهش هزینه‌ها و بهبود تجربه مشتری دارد. این لایه با فراهم کردن رابط‌های کاربرپسند و خدمات انعطاف‌پذیر، پذیرش فناوری بلاکچین را برای کاربران عادی آسان‌تر می‌کند. در نهایت، لایه ۳ پلی میان زیرساخت فنی بلاکچین و نیازهای واقعی بازار است و نقش مهمی در تجاری‌سازی و رشد پایدار برنامه‌های غیرمتمرکز ایفا می‌کند.

بهترین پروژه‌های نسل سوم بلاکچین در ۲۰۲۶

سال ۲۰۲۶ چندین پروژه نسل سوم بلاکچین به‌عنوان پیشرو در توسعه فناوری، مقیاس‌پذیری، تعامل‌پذیری و کاربردهای واقعی شناخته شدند. برای مثال کاردانو یکی از شناخته‌شده‌ترین بلاکچین‌های نسل سوم است که با الگوریتم اثبات سهام و رویکرد علمی توسعه یافته، مشکلات مقیاس‌پذیری، هزینه‌های بالا و تمرکززدایی را هدف قرار داده و همچنان اکوسیستم متنوعی از DAppها و ابزارهای مالی غیرمتمرکز ارائه می‌دهد. این رودمپ در ابتدا به افزایش تقاضا و فشار خرید کاردانو کمک کرد اما قیمت ada مدت‌هاست که از رکود زیادی رنج می‌برد.

کازماس نیز شبکه‌ای با معماری بلاکچین‌های مستقل اما تعامل‌پذیر است که به توسعه پروژه‌های موازی و ارتباط بین زنجیره‌ای کمک می‌کند و به‌عنوان یکی از پروژه‌های برجسته نسل سوم شناخته می‌شود.

پروژه‌های لایه ۳ مثل zkSync Hyperchain و Arbitrum Orbit مستقیماً نسل سوم نیستند، اما به‌عنوان پروتکل‌های توسعه‌ای که امکان ایجاد لایه‌های کاربردی و مقیاس‌پذیرتر را فراهم می‌کنند، در اکوسیستم وب ۳ نقش بنیادین پیدا کرده‌اند و مورد توجه توسعه‌دهندگان و کسب‌وکارها هستند.

جمع‌بندی

بلاکچین نسل سوم با تکیه بر معماری چندلایه، مسیر بلوغ این فناوری را هموار کرده است. لایه ۱ امنیت، لایه ۲ مقیاس‌پذیری و لایه ۳ کاربردپذیری و تعامل‌پذیری را فراهم می‌کند. در این میان، لایه ۳ نقش کلیدی در توسعه برنامه‌های غیرمتمرکز، کاهش هزینه‌ها و ورود کسب‌وکارها به وب ۳ دارد. پروژه‌هایی مانند کاردانو و کازماس نشان می‌دهند آینده بلاکچین به سمت کاربرمحوری و کاربردهای واقعی حرکت می‌کند اما این به معنی تضمین رشد فشار خرید و فروش کاردانو و ATOM نیست.

سوالات متداول

بلاکچین نسل سوم چیست و چه تفاوتی با نسل‌های قبلی دارد؟

بلاکچین نسل سوم بلاکچین‌هایی هستند که علاوه بر امنیت و تمرکززدایی، مقیاس‌پذیری و تعامل‌پذیری را حل کرده‌اند، برخلاف نسل‌های قبلی که محدودتر بودند.

لایه ۳ بلاکچین چگونه چگونه باعث کاهش هزینه‌ها می‌شود؟

لایه ۳ بلاکچین با پردازش تراکنش‌ها خارج از زنجیره اصلی و تجمیع آن‌ها، هزینه کارمزد را به‌طور قابل‌توجهی کاهش می‌دهد.

آیا لایه ۳ امنیت شبکه را به خطر می‌اندازد؟

لایه ۳ در صورت طراحی صحیح امنیت را به خطر نمی‌اندازد، چون امنیت نهایی همچنان از لایه‌های پایین‌تر تأمین می‌شود.

تفاوت بلاکچین لایه ۲ و لایه ۳ در چیست؟

تفاوت لایه ۲ و لایه ۳ در این است که لایه ۲ برای مقیاس‌پذیری شبکه و لایه ۳ برای کاربردها، شخصی‌سازی و ارتباط بین بلاکچین‌ها استفاده می‌شود.

کدام ارزهای دیجیتال متعلق به نسل سوم بلاکچین هستند؟

ارزهای نسل سوم بلاکچین شامل کاردانو، پولکادات، سولانا و آوالانچ هستند.

چرا به پروتکل‌های لایه ۳ در وب ۳ نیاز داریم؟

پروتکل‌های لایه ۳ در وب ۳ برای ساخت اپلیکیشن‌های مقیاس‌پذیر، کم‌هزینه و کاربرمحور ضروری هستند.