به گزارش فرارو و انتخاب، اداره هوانوردی فدرال آمریکا بعدازظهر جمعه ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ به دلیل شرایط غیرعادی و نگرانی‌های ایمنی، دستور داد برخاستن هواپیماها از فرودگاه‌های سراسر کشور متوقف شود. هزاران مسافر در فرودگاه‌ها سرگردان شدند، پروازهای متعددی لغو شدند یا به تأخیر افتادند و مقام‌های دولت دونالد ترامپ برای توضیح آنچه رخ داده بود وارد عمل شدند.
دامنهٔ این دستور در ابتدا باعث سردرگمی شد. توقف سراسری به پروازهایی مربوط بود که هنوز از فرودگاه‌های آمریکا بلند نشده بودند. هواپیماهایی که پیش از صدور دستور در آسمان بودند همچنان می‌توانستند فرود بیایند. اداره هوانوردی فدرال از اپراتورها خواست تا اطلاع بعدی پرواز خروجی انجام ندهند و تصمیم‌گیری دربارهٔ پروازهای ورودی را به بررسی موردی سپرد.
اختلال ارتباطی در ۲۲ مرکز کنترل هوایی
شان دافی، وزیر حمل‌ونقل، ابتدا اعلام کرد اشکال ارتباطی همهٔ ۲۲ مرکز منطقه‌ای کنترل ترافیک هوایی آمریکا را درگیر کرده است. او گفت متخصصان اداره هوانوردی فدرال سرگرم بررسی مشکل‌اند و اطلاعات تکمیلی در اختیار عموم قرار خواهد گرفت. این مراکز حرکت هواپیماها را در مسیرهای هوایی میان فرودگاه‌ها مدیریت می‌کنند. از این رو، ناپایداری ارتباطات مراکز می‌تواند ایمنی پرواز را به خطر بیندازد، حتی هنگامی که خود هواپیما و تجهیزات داخل آن سالم باشند.
دافی در نشست خبری کاخ سفید زمان شروع اختلال را ۳:۳۶ بعدازظهر، به وقت شرق آمریکا، اعلام کرد. او گفت ناپایداری در سامانه‌های ارتباطی و راداری مراکز کنترل مسیر و بعضی مراکز راداری نزدیک فرودگاه‌ها دیده شد. کلیدها و مسیریاب‌های قدیمی که انتقال داده‌ها را بر عهده داشتند با حجمی فراتر از ظرفیت خود روبه‌رو شدند و نتوانستند داده‌ها را به‌صورتی سازگار و قابل اتکا پردازش کنند. در نتیجه، اطلاعات متناقض به سامانه‌های کنترل ترافیک هوایی رسید.
به گفتهٔ وزیر حمل‌ونقل، مقام‌ها برای جلوگیری از خطر احتمالی، پروازهای خروجی را موقتاً متوقف کردند. او افزود رادار و ارتباطات در هیچ مرحله‌ای کاملاً قطع نشدند و هواپیماهایی که در آسمان بودند امکان فرود ایمن داشتند.
ارزیابی اولیه وزارت امنیت داخلی
مارک‌وین مولین، وزیر امنیت داخلی آمریکا، در گفت‌وگو با خبرنگاران گفت مردم دلیلی ندارند بابت این وضعیت یا امنیت عزیزانشان نگران باشند. او این اتفاق را با حملات ۱۱ سپتامبر متفاوت دانست و گفت آنچه رخ داده قطعی در شبکهٔ مخابراتی است. او در نشست خبری کاخ سفید نیز توضیح داد تا آن زمان شواهدی پیدا نشده بود که از حملهٔ سایبری، خرابکاری یا اقدام خصمانهٔ خارجی حکایت کند.
مولین در ارزیابی اولیه از یک مشکل فنی و مکانیکی سخن گفت و افزود بررسی همچنان ادامه دارد. آژانس امنیت ملی آمریکا هم در کنار وزارت امنیت داخلی در بررسی جنبه‌های فنی رخداد مشارکت داشت. توضیحات مقام‌ها به ارزیابی موجود در آن مقطع مربوط بود و تحقیقات هنوز به پایان نرسیده بود.
پرسش دربارهٔ نقش سامانه SMART
گسترش استفاده از ابزار SMART در روزهای پیش از حادثه باعث شد احتمال ارتباط آن با اختلال مطرح شود. این ابزار مبتنی بر هوش مصنوعی برای کمک به مدیریت مسیر پروازها و شناسایی مشکلات احتمالی ترافیک هوایی طراحی شده است. استفاده از آن به‌تازگی به هر ۲۲ مرکز کنترل مسیرهای هوایی آمریکا گسترش یافته بود.
شرکت Air Space Intelligence که SMART را ساخته است، اعلام کرد محصولش عامل توقف پروازها نبوده است. تا زمان انتشار گزارش‌ها، اداره هوانوردی فدرال هم علت حادثه را به این سامانه نسبت نداده بود. بنابراین هم‌زمانی گسترش استفاده از ابزار و مشکل شبکه، در آن مرحله فقط زمینهٔ طرح یک احتمال بود و علت اعلام‌شدهٔ توقف پروازها به شمار نمی‌رفت.
رفع دستور توقف و پیامدها برای مسافران
دستور سراسری حدود ساعت ۳:۵۴ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا صادر شد و بیش از چهار ساعت برقرار ماند. دافی ساعت ۸:۱۵ شب به وقت شرق آمریکا، برابر با ۰۱:۱۵ بامداد شنبه به وقت گرینویچ، اعلام کرد محدودیت برداشته شده و پروازها می‌توانند از سر گرفته شوند. او هشدار داد لغو دستور به معنای بازگشت فوری برنامه‌ها به وضعیت عادی نیست. هواپیماها و خدمه در نقاط مختلف جابه‌جا شده بودند و شرکت‌های هواپیمایی باید برنامه‌های به‌هم‌ریخته را دوباره تنظیم می‌کردند.
اثر توقف به مسیرهای داخلی محدود نماند. آسوشیتدپرس گزارش داد ایر کانادا شماری از پروازهای بین کانادا و آمریکا را لغو کرد. نهاد هوانوردی مکزیک نیز اعلام کرد پروازهای برنامه‌ریزی‌شده از فرودگاه‌های این کشور به مقصد آمریکا در آن مقطع متوقف شده‌اند. این تصمیم‌ها بخشی از تأثیر اختلال بر برنامهٔ شرکت‌ها و مسافران خارج از آمریکا را نشان می‌دهد. دافی همچنین از تیم‌های ورزشی که برای مسابقات باید جابه‌جا می‌شدند خواست با اداره هوانوردی فدرال تماس بگیرند تا بتوانند زمان پروازشان را هماهنگ کنند.
در گزارش آسوشیتدپرس از فرودگاه اوهر شیکاگو آمده است که مسافران هنگام عبور از بخش بازرسی با تابلوهایی روبه‌رو شدند که تأخیر پروازها را نشان می‌دادند. اختلال بر برنامهٔ سفر تیم‌های ورزشی و در نتیجه بر رفت‌وآمد آنها برای مسابقات پایان هفته نیز اثر گذاشت. دافی در نشست خبری از شرکت‌های هواپیمایی به‌عنوان طرف هماهنگی برای جابه‌جایی دوبارهٔ هواپیماها نام برد و گفت اگر انتقال‌ها همان شب انجام نشود، از صبح روز بعد با همکاری شرکت‌ها دنبال خواهد شد. او دربارهٔ سامانهٔ هوش مصنوعی نیز گفت بخشی که در روز جمعه دچار اختلال شد به سامانهٔ جدید پیش‌بینی مشکلات پروازی متصل نبود. این توضیح، موضع وزیر حمل‌ونقل دربارهٔ ارتباط ابزار جدید با خرابی تجهیزات بود.
فرارو با استناد به داده‌های فلایت‌رادار۲۴ گزارش داد بیش از ۶۶۰۰ پرواز لغو و حدود ۸۶۰۰ پرواز با تأخیر روبه‌رو شدند. حدود ۱۵۰۰ پرواز دیگر نیز برای یکشنبه از قبل لغو شده بود. رویترز گزارش داد بازگشت شبکهٔ حمل‌ونقل هوایی آمریکا به روال عادی ممکن است چند روز طول بکشد.
به گزارش انتخاب، این سومین دستور توقف سراسری پروازها از زمان حوادث ۱۱ سپتامبر محسوب می‌شود. نخستین مورد به پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ مربوط بود. دومین مورد در ژانویهٔ ۲۰۲۳ رخ داد که سامانهٔ اطلاع‌رسانی به خلبانان از کار افتاد. توقف جمعه نیز با استناد به ملاحظات ایمنی و به‌دنبال اختلال ارتباطی صادر شد.
تجهیزات قدیمی و هزینهٔ نوسازی
ابعاد توقف جمعه فقط در تعداد لغوها و تأخیرها خلاصه نمی‌شود. این رخداد بار دیگر توجه را به زیرساخت کنترل ترافیک هوایی آمریکا جلب کرد که بخش‌هایی از تجهیزات و فناوری آن سال‌هاست مورد انتقاد کارشناسان قرار دارد. دافی در نشست خبری گفت شبکه به نوسازی اساسی نیاز دارد. او از ضرورت اختصاص ۵۰ میلیارد دلار برای به‌روزرسانی زیرساخت سخن گفت و از کنگره خواست منابع لازم را فراهم کند.
کاخ سفید و وزارت حمل‌ونقل همان روز خواستار تصویب ۳۰٫۱ میلیارد دلار برای ارتقای فرودگاه‌ها و زیرساخت کنترل ترافیک هوایی شده بودند. رویترز یادآوری کرد که شبکه با کمبود چند هزار نیروی متخصص کنترل ترافیک، فرسودگی تجهیزات و اختلال‌های ارتباطی روبه‌رو بوده است. توقف جمعه نشان داد مشکل یک بخش ارتباطی چگونه می‌تواند بر عملیات فرودگاه‌ها در سراسر کشور اثر بگذارد.
آیا توقف پروازها به تنش ایران و آمریکا مربوط بود؟
هم‌زمانی حادثه با افزایش تنش‌های نظامی ایران و آمریکا به گمانه‌زنی دربارهٔ رابطهٔ دو رویداد دامن زد. طبق توضیحات رسمی مقام‌های آمریکایی و گزارش‌های رویترز و آسوشیتدپرس، علت اعلام‌شده اختلال فنی در شبکهٔ ارتباطی مراکز کنترل ترافیک بود. وزیر امنیت داخلی گفت نشانه‌ای از اقدام خصمانه یا حملهٔ سایبری به دست نیامده است. تا زمان انتشار این گزارش‌ها، مدرک معتبری هم دربارهٔ ارتباط توقف پروازها با تنش تهران و واشنگتن منتشر نشده بود.
- 18
- 3
