مردودی هندبال، روی مدار ۳۸ درجه

ناكامی‌های سریالی هندبال ایران در آسیا و تورنمنت‌های بین‌المللی از چند سال قبل آغاز شد. از همان روزهایی كه شاهد تغییر و تحولات مختلف در رأس مدیریت فدراسیون، این رشته را دچار اختلاف سلیقه‌های عدیده كرد و كم كم از هندبال كه می‌توانست یكی از رشته‌های قدرتمند ورزش ایران باشد، یك رشته «بحران‌زده» ساخت. رفتن جلال كوزه‌گری، آمدن ابوالحسن مهدوی و در نهایت حضور علیرضا رحیمی روی صندلی ریاست فدراسیون هندبال، گوشه‌ای این تحولات مدیریتی بود.

تیم ملی هندبال ایران انواع و اقسام ناكامی‌ها را پشت سر گذاشته بود و این بار قرار بود با كوله‌باری از امید و با حضور همه آن لژیونرهایی كه در این دوره‌های بحران‌زده بارها قهر و آشتی كرده بودند، راهی هجدهمین دوره مسابقات هندبال قهرمانی آسیا شد. مسابقاتی كه سهمیه رقابت‌های جام جهانی را در دل خود داشت و از این رو برای تمام تیم‌های آسیایی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود.

جامعه هندبال امید داشت با نتیجه گرفتن تیم ملی در این رقابت‌ها و در نبرد با همتایان آسیایی خود از بحران فسیل‌شده‌ سال‌های اخیر دور شده و بار دیگر به عنوان یك رشته توپی موفق سری در سرها دربیاورد؛ اما این اتفاق رخ نداد و هندبالیست‌های ملی‌پوش با وجود اینكه انتظار می‌رفت با دست پر كره ‌جنوبی را ترك كنند، چیزی جز ناكامی عایدشان نشد و دست‌شان از گرفتن سهمیه جهانی كوتاه ماند. آن هم در شرایطی كه همه منتظر بودند این‌بار هندبال با مدیریت درست، تداركات ویژه، تیمی متشكل از همه لژیونرها و كادر فنی جدید، اتفاق خوبی را در كره جنوبی ، سرزمین ۳۸ درجه، رقم بزند.

همه دست به دست برای خلق حماسه

تیم ملی هندبال ایران تمریناتش را زمانی نزدیك به یك ماه قبل در تهران در حالي آغاز كرد كه ۱۰ بازیكن لژیونر تیم ملی كشورمان كه در لیگ‌های اروپایی توپ می‌زدند، راهی ایران شدند تا در مدت زمان باقی‌مانده تمرینات‌شان را در كنار باقی نفرات پیگیری كنند. از آن طرف مسئولان فدراسیون هندبال بعد از بررسی‌های فراوان برای هدایت تیم ملی هندبال روی «بروت ماچك» سرمربی اسلوونیایی هندبال دست گذاشتند و برای سومین بار او را در رأس هدایت تیم ملی هندبال قرار دادند.

البته انتخاب ماچك از همان روزهای نخست مورد نقد برخی‌قرار گرفت اما دلیل فدراسیون‌نشینان هندبال برای انتخاب ماچك به عنوان سرمربی تیم ملی، شناخت خوب او از بازیكنان و نحوه و سبك هندبال ایران بود. نقد دیگری كه همان روزها مطرح شد و البته پاسخی برای آن ارائه نشد، مدت زمان كمی بود كه لژیونرها برای تمرین در كنار هم داشتند.

در واقع موضوعی كه بیش از هر چیز نگرانی ایجاد می كرد، عدم هماهنگی این تیم بود. با تمام این تفاسیر ملی‌پوشان هندبال زیر نظر ماچك به مدت یك هفته تمرین كردند و بعد از آن راهی كشور اسلوونی شدند تا پیش از اعزام به كره جنوبی و حضور در مسابقات قهرمانی آسیا، اردویی تداركاتی و چند بازی دوستانه را در این كشور برگزار كرده و با آمادگی صددرصدی پا به نبرد قهرمانی آسیا بگذارند. یك دیدار دوستانه با تیم‌ملی اسلوونی و حضور چند روزه در این كشور حاصل سفر هندبالیست‌ها به اسلوونی بود.

بعد از آن، تیم ملی هندبال به قطر سفر كرد تا خود را در این كشور در تورنمنتی چهارجانبه و در نبرد با حریفان آسیایی محك بزند. در نهایت ملی‌پوشان راهی كره جنوبی شدند. تصور همگان بر این بود در شرایطی كه هندبال ایران چنین تداركات خوبی را پشت سر گذاشته است، در كره جنوبی درخشش خیره‌كننده‌ای داشته باشد اما همه چیز بر خلاف انتظار پیش رفت.

آغاز امیدوارانه و پایان تلخ

در نهایت هجدهمین دوره رقابت‌هاى هندبال قهرمانی مردان آسیا از بيست‌و هشتم دی تا هشت بهمن به میزبانی کره‌جنوبی آغاز شد. تیم‌ملی هندبال ایران در گام نخست این مسابقات باید به مصاف ازبكستان می‌رفت و در تلاش بود با كسب یك پیروزی خوب آغاز امیدواركننده‌اي در این رقابت‌ها داشته باشد. همین اتفاق نیز رخ داد و تیم ملی ایران پس پیروزی آسان برابر ازبکستان، باید در دومین مسابقه‌اش به مصاف ژاپن می‌رفت.

شاید تا قبل از شروع این رقابت‌ها هیچ‌کس به طور قطع از پیروزی ایران برابر ژاپن صحبت نمی‌کرد اما در میدان مسابقه مردان ایران به راحتی این تیم را که از حضور مربی صاحب نام خود بهره می‌برد از پیش رو برداشت. با این پیروزی ایران به عنوان سرگروه راهی دور بعد شد و در کنار عربستان، کره جنوبی و عمان قرار گرفت. نخستین دیدار ایران در دور دوم برابر تیم ملی هندبال عربستان بود؛ دیدار کابوس‌واری که شاید کمتر کسی انتظار آن را داشت.

دروازه‌بان عربستان در زمین یکه تاز میدان بود و یکی پس از دیگری فرصت‌ها را از بازیکنان ایران گرفت. افت شدید روحیه بازیکنان در کنار عدم برنامه مشخص از سوی کادر فنی در زمین باعث شد تيم‌ملي‌مان در مقابل عربستان کاری از پیش نبرد و برابر این تیم شکست تلخی را متحمل شود. بعد از آن نوبت به دیدار با کره جنوبی میزبان رسید.

دیداری که آخرین فرصت شاگردان بروت ماچک بود؛ تا برای رسیدن به جمع چهار تیم برتر امیدوار باشند؛ اما ایران در برابر کره جنوبی هم کاری از پیش نبرد و تنها با اتکا به تکنیک‌های شخصی صاحب فرصت‌های گلزنی شد و به این ترتیب با شكست مقابل كره جنوبی میزبان، فرصت برای كسب سهمیه مسابقات جهانی از دست رفت. ایران در دومین بازی مرحله دوم مسابقات هندبال قهرمانی آسیا در کره‌جنوبی برابر میزبان قرار گرفت و با نتیجه ۲۸ بر ۲۵ نتیجه را به میزبان واگذار کرد تا دومین شکست متوالی خود را در این رقابت‌ها تجربه کند.

تیم ایران پس از برد ازبکستان و ژاپن در مرحله اول گروهی، در نخستین بازی خود در مرحله دوم با نتیجه ۲۶ بر ۲۳ مغلوب عربستان شده بود و به این ترتیب با این ناکامی فرصت حضور در جمع چهار تیم پایانی و کسب سهمیه رقابت های جهانی را که سال آینده در آلمان برگزار می‌شود از دست داد. در آخرین روز از مرحله دوم مسابقات نیز ایران به مصاف عمان رفت و توانست با نتیجه ۴۰ بر ۲۵ به پیروزی برسد. پیروزی بی‌فایده‌اي كه دیگر برای جهانی شدن كمكي به تيم ملي ايران نمی‌كرد؛ چرا كه پیش از این فرصت حضور در آلمان به طور كامل از دست رفته بود.

لزوم ریشه‌یابی ناكامی

شاید برای بررسی دلایل ناكامی تیم ملی هندبال ایران در این نبرد آسیایی، نیاز به این باشد كه عملكرد مردان هندبال ایران در كره ‌جنوبی موشكافانه مورد تحلیل قرار بگیرد. پاسخ این سوال را كه چرا پرستاره‌ترین تیم تاریخ هندبال ایران حتی نتوانست به جمع چهار تیم برتر آسیا راه پیدا كند، فدراسیون‌نشینان باید پاسخ دهد. علیرضا رحیمی، رییس فدراسیون هندبال ایران در پاسخ به این سوال به «قانون» می‌گوید:‌ « ما بهترین تیم هندبال تاریخ را در اختیار داشتیم و باید بگویم كه همه چیز برای موفقیت فراهم بود. نمی‌دانم چرا این اتفاق افتاد.پیش از مسابقات اردوهای خوبی را سپری كرده بودیم و با آمادگی كامل به كره ‌جنوبی رفتیم.

در حال حاضر باید صبر كنیم مسابقات تمام شود و بلافاصله دلایل این ناكامی را بررسی كنیم. به‌طور حتم از حضور كارشناسان استفاده خواهیم كرد تا ببینیم اشكال كار كجا بوده است». با توجه به اینكه تیم‌ملی هندبال ایران در آینده‌ای نزدیك بازی‌های آسیایی جاكارتا را پیش رو دارد، بدون شك بررسی دلایل ناكامی‌ها به شدت لازم است.

در این بین استفاده از نقطه نظر كارشاسان، پیشكسوتان و به ویژه منتقدانی كه بارها درباره ناكامی احتمالی هشدار داده بودند، باید مورد توجه فدراسیون هندبال قرار بگیرد. فرصت طلایی هندبال ایران برای رسیدن به مسابقات جهانی آن هم با حضور لژیونرهای مطرح ایران، از دست رفته است اما این ناكامی باید خیلی زود فراموش شود و تنها به عنوان درس عبرتی برای هندبال از آن بهره برد. بدون شك هنوز فرصت این وجود خواهد داشت كه با عملكرد خوب در بازی‌های آسیایی جاكارتا، این ناكامی تلخ و تراژدی بزرگ در كره جنوبی، از یادها برود. هرچند به گفته بسیاری از كارشناسان كار هندبال ایران در نبرد بازی‌های آسیایی به مراتب سخت‌تر از قهرمانی آسیاست.

ضربه‌ تفكر انفرادي

کیوان صادقی، كارشناس هندبال ايران معتقد است بازي تيمي ضعيف عامل ناكامي هندبال ايران در نبرد قهرماني آسياست. او در اين باره به «قانون» گفت: «ما يك تيم بوديم و نبايد تمام تمركزمان روي كار انفرادي و اتكا به بازيكنان لژيونر باشد. در اين شكي نيست كه تیم ما بازیکنان فوق العاده‌ای دارد اما دیدیم که در بازی با كره جنوبي در کار تیمی مشکل داشتيم. البته نباید فراموش کنیم که ما برای آن‌ها کاری نکردیم که حالا توقع موفقیت از آن‌ها داریم.

اگر ما می‌بینیم که تیم‌های ملی کشورمان در دیگر رشته‌ها موفق هستند به دلیل بودجه و برنامه‌ای است که دارند اما متاسفانه در هندبال وضعیتی داریم که بازیکنان برای به‌دست آوردن پول مجبور هستند راهی کشور‌های اطراف شوند». اين كارشناس هندبال در ادامه مي‌گويد: «بدون شک تنها با یک ماه تمرین و برنامه‌ریزی نمی‌توان از تیم ملی انتظار موفقیت داشت آن هم زمانی که انگیزه‌ای برای کار وجود ندارد. تیم ما درست ۱۰ سال پیش هم شاهد حضور همین افراد روی نیمکتش بود و متاسفانه شاهد آن بودیم که تغییری وجود نداشته با این حال از تیم توقع داریم.

بدون شک تا زمانی که ما لیگ قوی نداشته باشیم و نظارت کافی بر لژیونرهای‌مان نباشد، نمی‌توانیم از این تیم توقع موفقیت داشته باشیم. یک ماه اردو زمان کمی است و ما دیدیم که تیم ما هم در کار گروهی مشکل داشت و هم از آمادگی جسمانی کافی برخوردار نبود همچنین تیم ما تاکتیکی نداشت و اگر هم در زمانی فاصله دو تیم کم می‌شد تنها به دلیل کار فردی و تکنیکی برخی بازیکنان بود. نباید فراموش کنیم که دیگر تیم‌ها ننشسته اند که ما بیایم و عنوان دار شویم. آن‌ها برنامه ریزی دارند و در مسابقات مختلف شرکت می‌کنند اما ما حتی لیگ قوی نداریم.

زمانی که دنبال مقام و موفقیت هستید نیاز به برنامه ریزی، هزینه و انگیزه دارید. با اینکه هوادار مربی داخلی هستم اما تصور می‌کنم ماچک برای این زمان از همه بهتر بود ولي تمدید قرار داد با او اشتباه است و اگر قصد داریم به موفقیت برسیم نیاز به برنامه‌ریزی جدی و راهکار‌های قوی برای جذب حامیان مالی و قوی کردن لیگ‌مان داریم و گرنه در آینده و با همین روش کنونی باز هم نمی‌توانیم نتیجه‌ای کسب کنیم».

اشتباهی به نام «ماچك» یا فرصت محدود؟

به راستی انتخاب بروت ماچك برای هدایت تیم‌ملی هندبال ایران آن هم برای سومین بار، چقدر در ناكامی تیم ملی هندبال دركره جنوبی تاثیر گذار بود؟آیا ماچك اسلوونیایی زمان كافی در اختیار داشت كه بتواند تیم را از لحاظ فنی به سطح ایده‌آل برساند و آیا برای موفقیت و تاثیرگذاری یك مربی روی عملكرد فنی یك تیم، «شناخت از بازیكنان» به تنهایی فاكتور كافی به شمار می‌رود؟

شايد پاسخ این سوالات ما را به این نتیجه برساند كه بازگشت ماچك به ایران و نشستن مجددش روی نیمكت سرمربی یك اشتباه از سوی فدراسیون هندبال ایران بود. اما بي‌شك همه مشكلات تیم به سرمربی بازنمی‌گردد.ماچك مزایایی نیز داشت. به عنوان مثال شناخت خوبش از نوع و سبك هندبال آسیا. شاید فرصت كم برای آماده‌سازی تیم ملی هندبال نیز یكی از دلایل این ناكامی‌ باشد. شاید اگر بهترین مربی جهان نیز روی نیمكت ایران بود، نمی‌توانست در زمانی نزدیك به ۳۰ روز تیم كامل و بدون نقصي را راهی كره‌جنوبی كند.

تیم ملی هندبال ایران نزدیك به دو سال به حال خود رها شده بود و شاید نباید انتظار می‌رفت كه بتواند انسجام كافی داشته باشد و در حد تیم‌هایی عمل كند كه ماه‌ها در اردوی تمرینی بودند و هماهنگی بیشتری داشتند. صرف اینكه تيم از حضور لژیونرهای تراز اول شاغل در اروپا بهره ببرد كافی نیست. هر كدام از این نفرات در یك تیم مجزا توپ می‌زنند و برای موفقیت یك ورزش تیمی بیش از هرچیز هماهنگی نیاز است.

در مجموع بررسی این ناكامی‌ها از سوی افراد خبره در هندبال باید در اولویت اقدامات فدراسیون هندبال باشد. فرصت كوتاه است و این فرصت كوتاه نباید به هیچ عنوان از دست برود. تلخی این ناكامی نباید اوضاع هندبال را از شرایطی كه امروز در آن قرار دارد بدتر كند.

پرتو جغتایی