سه شنبه ۰۵ تیر ۱۴۰۳
کد مقاله: ۹۹۱۰۰۰۰۷۱

آشنایی با مضامین قالب شعری ترجیع بند

ترجیع بند,نمونه ای از ترجیع بند عراقی,شعر ترجیع بنددر قالب ترجیع بند، هر رشته شعر یک بیت یکسان با قافیه ای جداگانه تکرار می شود
قالب ترجیع بند یکی از قالب های شعری است که در آن چند بیت غزل که هم وزن هستند با یک بیت تکراری بهم متصل شده اند. مضمون و درونمایه قالب شعری ترجیع بند را بیشتر موضوعات عرفانی، عاشقانه و مدح و ستایش تشکیل داده است.

ترجیع بند

تَرجیع بَند یا بندگردان از قالب های شعر فارسی است که از غزل های چند بیتی که هم وزن هستند تشکیل شده و برای اتصال این غزل ها به یکدیگر از یک بیت تکراری استفاده می نماید یا بعبارتی ترجیع بند از چند قطعه شعر تشکیل شده است که هر کدام از این قطعه شعرها دارای قافیه و وزن یکسان هستند و در آخر هر رشته شعر، یک بیت یکسان با قافیه ای جداگانه تکرار می شود. بیت ترجیع با قافیه ای ویژه و لفظ و معنی یکتا تکرار می گردد. این بیت، بند ترجیع یا بند گردان نامیده می شود.

به هریک از غزل ها، خانه یا رشته گفته می شود. هر خانه از ۵ تا ۲۵ بیت (گاه کم تر یا بیشتر) تشکیل شده است. معروفترین ترجیع بندها از هاتف اصفهانی و سعدی است. برترین ترجیح بندها مربوط به سعدی، هاتف و فرخی است. از ترجیع بندهای مشهور ادبی فارسی ترجیع بند هاتف است. قدیمی ترین ترجیع بند در دوره سامانی سروده شده است، ولی تنها ترجیع بندهای دوره غزنوی به ویژه ترجیع بندهای فرخی سیستانی بجامانده است.

انواع ترجیع بند

ادیبان، قالب شعری ترجیع بند را به ۳ گروه زیر تقسیم نموده اند:

۱- برطبق قالب شعری ترجیع بند، تمام بیت های ترجیع باید یکسان باشد.

۲- در قالب ترجیع بند، بیت های ترجیع باید متفاوت باشد، ولی قافیه های یکسان داشته باشند؛ به طوریکه اگر بیت ها را کنار هم قرار دهند یک بند مستقل تشکیل می شود.

ساختار قالب شعری ترجیع بند,ترجیع بند,ترجیع بند چیستتعداد بیت های قالب ترجیع بند کم تر از قصیده و مشابه قالب شعری غزل است

۳- برمبنای فالب شعری ترجیع بند، بیت های ترجیع دارای قافیه های متفاوت باشد. پس از قرن هفتم این چنین بیت ها را ترکیب بند نامیدند.

در برخی مواقع که مصراع های هر خانه هم قافیه باشند به مسمط شباهت داشته و آن مصراع ها را نوعی ترجیع بند مسمط یا مسمط می دانند.

مضامین قالب شعری ترجیع بند

۱-  ترجیعات سبک خراسانی: مدح و ستایش از وصف طبیعت.

۲-  ترجیعات سبک عراقی: دیدگاه های عاشقانه و عارفانه. از ماندگارترین و مشهورترین آثار میتوان ترجیع بند سعدی و ترجیع بند عراقی را مثال زد.

۳-  ترجیعات سبک هندی: ترجیع بند های عارفانه و طولانی هستند. ترجیع بند موجود در اشعار بیدل دهلوی از نمونه های شاخص این نوع ترجیع بند هاست.

بندگردان,نمونه شعر ترجیع بند,ترجیع بندهر کدام از قطعه شعرها در قالب ترجیع بند دارای قافیه و وزن یکسانند

شکل و ساختار قالب شعری ترجیع بند 

در قالب شعری ترجیع بند، در اکثر موارد بند ها از حداقل پنج بیت و حداکثر پانزده بیت تشکیل می شود؛ ولی در برخی مواقع تا بیست بیت هم رسیده است. حداقل تعداد بندها در ترجیع بند دو بوده و تا سی و چهار بند نیز رسیده است. وزن شعر ترجیع بند یکسان است، ولی هر بند و در برخی مواقع هر بیت، ترجیع، قافیه جداگانه دارد. تعداد بیت های این قالب شعری کم تر از قصیده و مشابه قالب شعری غزل است.

نمونه ای از ترجیع بند عراقی

در میکده با حریف قلّاش

بنشین و شراب نوش و خوش باش 

از خط خوش نگار بر خوان

سرّ دو جهان، ولی مکن فاش

بر نقش و نگار فتنه گشتم

زان رو که نمی رسم به نقاش

تا با خودم، از خودم خبر نیست

با خود نفسی نبودمی کاش!

در میکده می کشم سبویی

باشد که بیابم از تو بویی

ای روی تو شمع مجلس افروز

سودای تو آتش جگر سوز

رخسار خوش تو، عاشقان را

خوشتر ز هزار عید نوروز

بگشای لبت به خنده بنمای

از لعل، تو گوهر شب افروز

زنهار! از آن دو چم مستت

فریاد! از آن دو زلف کین توز

در میکده می کشم سبویی

باشد که بیابم از تو بویی 

ترجیع بند,قالب ترجیع بند,شعرهای ترجیع بندوزن شعر ترجیع بند یکسان است، اما هر بند و گاهی هر بیت، ترجیع و قافیه جداگانه دارد

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 17
  • 5
۵۰%
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
زندگینامه امام زاده صالح زندگینامه امامزاده صالح تهران و محل دفن ایشان

نام پدر: اما موسی کاظم (ع)

محل دفن: تهران، شهرستان شمیرانات، شهر تجریش

تاریخ تاسیس بارگاه: قرن پنجم هجری قمری

روز بزرگداشت: ۵ ذیقعده

زندگینامه امامزاده صالح

باورها و اعتقادات مذهبی، نقشی پررنگ در شکل گیری فرهنگ و هویت ایرانیان داشته است. احترام به سادات و نوادگان پیامبر اکرم (ص) از جمله این باورهاست. از این رو، در طول تاریخ ایران، امامزادگان همواره به عنوان واسطه های فیض الهی و امامان معصوم (ع) مورد توجه مردم قرار داشته اند. آرامگاه این بزرگواران، به اماکن زیارتی تبدیل شده و مردم برای طلب حاجت، شفا و دفع بلا به آنها توسل می جویند.

ادامه
آپولو سایوز ماموریت آپولو سایوز؛ دست دادن در فضا

ایده همکاری فضایی میان آمریکا و شوروی، در بحبوحه رقابت های فضایی دهه ۱۹۶۰ مطرح شد. در آن دوران، هر دو ابرقدرت در تلاش بودند تا به دستاوردهای فضایی بیشتری دست یابند. آمریکا با برنامه فضایی آپولو، به دنبال فرود انسان بر کره ماه بود و شوروی نیز برنامه فضایی سایوز را برای ارسال فضانورد به مدار زمین دنبال می کرد. با وجود رقابت های موجود، هر دو کشور به این نتیجه رسیدند که برقراری همکاری در برخی از زمینه های فضایی می تواند برایشان مفید باشد. ایمنی فضانوردان، یکی از دغدغه های اصلی به شمار می رفت. در صورت بروز مشکل برای فضاپیمای یکی از کشورها در فضا، امکان نجات فضانوردان توسط کشور دیگر وجود نداشت.

مذاکرات برای انجام ماموریت مشترک آپولو سایوز، از سال ۱۹۷۰ آغاز شد. این مذاکرات با پیچیدگی های سیاسی و فنی همراه بود. مهندسان هر دو کشور می بایست بر روی سیستم های اتصال فضاپیماها و فرآیندهای اضطراری به توافق می رسیدند. موفقیت ماموریت آپولو سایوز، نیازمند هماهنگی و همکاری نزدیک میان تیم های مهندسی و فضانوردان آمریکا و شوروی بود. فضانوردان هر دو کشور می بایست زبان یکدیگر را فرا می گرفتند و با سیستم های فضاپیمای طرف مقابل آشنا می شدند.

فضاپیماهای آپولو و سایوز

ماموریت آپولو سایوز، از دو فضاپیمای کاملا متفاوت تشکیل شده بود:

ادامه
نیلوفر اردلان بیوگرافی نیلوفر اردلان؛ سرمربی فوتسال و فوتبال بانوان ایران

چکیده بیوگرافی نیلوفر اردلان

نام کامل: نیلوفر اردلان

تاریخ تولد: ۸ خرداد ۱۳۶۴

محل تولد: تهران 

حرفه: بازیکن سابق فوتبال و فوتسال، سرمربی تیم ملی فوتبال و فوتسال بانوان

سال های فعالیت: ۱۳۸۵ تاکنون

قد: ۱ متر و ۷۲ سانتی متر

ادامه
حمیدرضا آذرنگ بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ؛ بازیگر سینما و تلویزیون ایران

چکیده بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ

نام کامل: حمیدرضا آذرنگ

تاریخ تولد: تهران

محل تولد: ۲ خرداد ۱۳۵۱ 

حرفه: بازیگر، نویسنده، کارگردان و صداپیشه

تحصیلات: روان‌شناسی بالینی از دانشگاه آزاد رودهن 

ادامه
محمدعلی جمال زاده بیوگرافی محمدعلی جمال زاده؛ پدر داستان های کوتاه فارسی

تاریخ تولد: ۲۳ دی ۱۲۷۰

محل تولد: اصفهان، ایران

حرفه: نویسنده و مترجم

سال های فعالیت: ۱۳۰۰ تا ۱۳۴۴

درگذشت: ۲۴ دی ۱۳۷۶

آرامگاه: قبرستان پتی ساکونه ژنو

ادامه
فردریش نیچه نگاهی ژرف به زندگینامه و اندیشه‌های فردریش نیچه

تاریخ تولد: ۱۵ اکتبر ۱۸۴۴

محل تولد: روکن، آلمان

حرفه: فیلسوف و منتقد فرهنگی

درگذشت: ۱۹۰۰ میلادی

مکتب: فردگرایی، اگزیستانسیالیسم، پسانوگرایی، پساساختارگرایی، فلسفه قاره‌ای

ادامه
هدیه بازوند بیوگرافی هدیه بازوند؛ بازیگر کرد سینما و تلویزیون ایران

تاریخ تولد: ۲۷ مرداد ۱۳۶۶

محل تولد: بندرعباس، ایران

حرفه: بازیگر سینما، تلویزیون و تئاتر

آغاز فعالیت: ۱۳۹۶ تاکنون

تحصیلات: فارغ التحصیل لیسانس رشته مهندسی معماری

ادامه
سانجیو باجاج بیوگرافی سانجیو باجاج میلیارد و کارآفرین موفق هندی

تاریخ تولد: ۲ نوامبر ۱۹۶۹

محل تولد: هندی

ملیت: هندی

حرفه: تاجر، سرمایه گذار و میلیارد 

تحصیلات: دکتری مدیریت از دانشگاه هاروارد

ادامه
محمد مهدی احمدی بیوگرافی محمدمهدی احمدی، داماد محسن رضایی

تاریخ تولد: دهه ۱۳۶۰

محل تولد: تهران

حرفه: مدیرعامل بانک شهر

مدرک تحصیلی: دکترای اقتصاد واحد علوم تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی تهران، کارشناسی ارشد علوم اقتصادی دانشگاه تهران، کارشناسی اقتصاد بازرگانی دانشگاه شهید بهشتی

نسبت خانوادگی: داماد محسن رضایی، برادر عروس قالیباف، برادر داماد رحمانی فضلی

ادامه

حکایت های اسرار التوحید اسرار التوحید یکی از آثار برجسته ادبیات فارسی است که سرشار از پند و موعضه و داستان های زیبا است. این کتاب به نیمه ی دوم قرن ششم هجری  مربوط می باشد و از لحاظ نثر فارسی و عرفانی بسیار حائز اهمیت است. در این مطلب از سرپوش تعدادی از حکایت های اسرار التوحید آورده شده است.

...[ادامه]
ویژه سرپوش