جمعه ۰۳ اردیبهشت ۱۴۰۰
کد مقاله: ۹۹۱۰۰۰۰۷۱

آشنایی با مضامین قالب شعری ترجیع بند

ترجیع بند,نمونه ای از ترجیع بند عراقی,شعر ترجیع بنددر قالب ترجیع بند، هر رشته شعر یک بیت یکسان با قافیه ای جداگانه تکرار می شود
قالب ترجیع بند یکی از قالب های شعری است که در آن چند بیت غزل که هم وزن هستند با یک بیت تکراری بهم متصل شده اند. مضمون و درونمایه قالب شعری ترجیع بند را بیشتر موضوعات عرفانی، عاشقانه و مدح و ستایش تشکیل داده است.

ترجیع بند

تَرجیع بَند یا بندگردان از قالب های شعر فارسی است که از غزل های چند بیتی که هم وزن هستند تشکیل شده و برای اتصال این غزل ها به یکدیگر از یک بیت تکراری استفاده می نماید یا بعبارتی ترجیع بند از چند قطعه شعر تشکیل شده است که هر کدام از این قطعه شعرها دارای قافیه و وزن یکسان هستند و در آخر هر رشته شعر، یک بیت یکسان با قافیه ای جداگانه تکرار می شود. بیت ترجیع با قافیه ای ویژه و لفظ و معنی یکتا تکرار می گردد. این بیت، بند ترجیع یا بند گردان نامیده می شود.

به هریک از غزل ها، خانه یا رشته گفته می شود. هر خانه از ۵ تا ۲۵ بیت (گاه کم تر یا بیشتر) تشکیل شده است. معروفترین ترجیع بندها از هاتف اصفهانی و سعدی است. برترین ترجیح بندها مربوط به سعدی، هاتف و فرخی است. از ترجیع بندهای مشهور ادبی فارسی ترجیع بند هاتف است. قدیمی ترین ترجیع بند در دوره سامانی سروده شده است، ولی تنها ترجیع بندهای دوره غزنوی به ویژه ترجیع بندهای فرخی سیستانی بجامانده است.

انواع ترجیع بند

ادیبان، قالب شعری ترجیع بند را به ۳ گروه زیر تقسیم نموده اند:

۱- برطبق قالب شعری ترجیع بند، تمام بیت های ترجیع باید یکسان باشد.

۲- در قالب ترجیع بند، بیت های ترجیع باید متفاوت باشد، ولی قافیه های یکسان داشته باشند؛ به طوریکه اگر بیت ها را کنار هم قرار دهند یک بند مستقل تشکیل می شود.

ساختار قالب شعری ترجیع بند,ترجیع بند,ترجیع بند چیستتعداد بیت های قالب ترجیع بند کم تر از قصیده و مشابه قالب شعری غزل است

۳- برمبنای فالب شعری ترجیع بند، بیت های ترجیع دارای قافیه های متفاوت باشد. پس از قرن هفتم این چنین بیت ها را ترکیب بند نامیدند.

در برخی مواقع که مصراع های هر خانه هم قافیه باشند به مسمط شباهت داشته و آن مصراع ها را نوعی ترجیع بند مسمط یا مسمط می دانند.

مضامین قالب شعری ترجیع بند

۱-  ترجیعات سبک خراسانی: مدح و ستایش از وصف طبیعت.

۲-  ترجیعات سبک عراقی: دیدگاه های عاشقانه و عارفانه. از ماندگارترین و مشهورترین آثار میتوان ترجیع بند سعدی و ترجیع بند عراقی را مثال زد.

۳-  ترجیعات سبک هندی: ترجیع بند های عارفانه و طولانی هستند. ترجیع بند موجود در اشعار بیدل دهلوی از نمونه های شاخص این نوع ترجیع بند هاست.

بندگردان,نمونه شعر ترجیع بند,ترجیع بندهر کدام از قطعه شعرها در قالب ترجیع بند دارای قافیه و وزن یکسانند

شکل و ساختار قالب شعری ترجیع بند 

در قالب شعری ترجیع بند، در اکثر موارد بند ها از حداقل پنج بیت و حداکثر پانزده بیت تشکیل می شود؛ ولی در برخی مواقع تا بیست بیت هم رسیده است. حداقل تعداد بندها در ترجیع بند دو بوده و تا سی و چهار بند نیز رسیده است. وزن شعر ترجیع بند یکسان است، ولی هر بند و در برخی مواقع هر بیت، ترجیع، قافیه جداگانه دارد. تعداد بیت های این قالب شعری کم تر از قصیده و مشابه قالب شعری غزل است.

نمونه ای از ترجیع بند عراقی

در میکده با حریف قلّاش

بنشین و شراب نوش و خوش باش 

از خط خوش نگار بر خوان

سرّ دو جهان، ولی مکن فاش

بر نقش و نگار فتنه گشتم

زان رو که نمی رسم به نقاش

تا با خودم، از خودم خبر نیست

با خود نفسی نبودمی کاش!

در میکده می کشم سبویی

باشد که بیابم از تو بویی

ای روی تو شمع مجلس افروز

سودای تو آتش جگر سوز

رخسار خوش تو، عاشقان را

خوشتر ز هزار عید نوروز

بگشای لبت به خنده بنمای

از لعل، تو گوهر شب افروز

زنهار! از آن دو چم مستت

فریاد! از آن دو زلف کین توز

در میکده می کشم سبویی

باشد که بیابم از تو بویی 

ترجیع بند,قالب ترجیع بند,شعرهای ترجیع بندوزن شعر ترجیع بند یکسان است، اما هر بند و گاهی هر بیت، ترجیع و قافیه جداگانه دارد

گردآوری: بخش فرهنگ و اندیشه سرپوش

  • 17
  • 4
۵۰%
sarpoosh
با این خبر موافقم با این خبر مخالفم
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
آرش کمانگیر,آرش کمانگیر عکس,بیوگرافی آرش کمانگیر زندگی نامه آرش کمانگیر یکی از اساطیر ایرانی

دین:اسلام

پیشه:پهلوان

ملیت:ایرانی

علت مرگ:بی جان شدن پس از پرتاب تیر

منصب:سردار

ادامه
علی یاسینی,تصاویر علی یاسینی,کنسرت علی یاسینی زندگینامه علی یاسینی خواننده و ترانه سرای ایرانی (+ تصاویر)

زاده:۱۴ آذر ماه ۱۳۷۵

زادگاه:تهران

پیشه:خواننده

ملیت:ایران

بیوگرافی علی یاسینی

علی یاسینی خواننده جوان و پرطرفدار ایرانی در تاریخ ۱۴ آذر ماه ۱۳۷۵ در تهران متولد شد. وی در یک خانواده چهار نفره بزرگ شده است و یک خواهر بزرگتر از خودش دارد.علی یاسینی فارغ التحصیل رشته معماری می باشد. قد علی یاسینی ۱۹۳ سانتیمتر است.

ادامه
امیر روستایی,امیر روستایی بازیکن پرسپولیس,شروع فوتبالی امیر روستایی بیوگرافی امیر روستایی بازیکن فوتبال + تصاویر

تاریخ تولد:۱۴ مرداد ۱۳۷۶

محل تولد:تهران

پست:مهاجم، وینگر

شغل:فوتبالیست

قد:۱۸۲ سانتی متر

ادامه
مجید اخشابی,بیو گرافی مجید اخشابی,زندگی نامه مجید اخشابی بیوگرافی مجید اخشابی خوانندهٔ موسیقی پاپ و سنتی کشور (+ تصاویر)

تاریخ تولد:۲۷ دی ۱۳۵۱

زادگاه:تهران

سبک:پاپ، سنتی

ساز:سنتور،  سه تار

ملیت:ایرانی

حرفه:خواننده، آهنگساز، نوازنده، پژوهشگر، مدرس دانشگاه

ادامه
امام هادی (ع),نحوه شهادت امام هادی (ع),امام هادی علیه السلام زندگی نامه امام هادی (ع) امام دهم شیعیان

زاده:۱۵ ذی الحجه سال ۲۱۲ هجری قمری

زادگاه:یکی از محله های نزدیک مدینه به نام صریا 

درگذشته:۳ رجب سال ۲۵۴ هجری قمری

محل دفن:سامرا

والدین:جواد ، سمانه مغربیه معروف به سیّده  

ادامه
مهستی گنجوی,زندگی نامه مهستی گنجوی,رباعیات عاشقانه مهستی گنجوی زندگینامه مهستی گنجوی یکی از شاعران زن متقدم ادبیات فارسی

زاده: پنجم/ششم قـ.

زادگاه:گنجه

پیشه:دبیر

ملیت:ایرانی

آرامگاه:گنجه، آذربایجان

ادامه
هوروش بند,بیوگرافی هوروش بند,تشکیل هوروش بند بیوگرافی هوروش بند یکی از گروههای موسیقی پاپ (+ تصاویر)

متولد:۱۷ مرداد ۱۳۷۲

زادگاه:کوهدشت

فعالیت:خوانندگی

ملیت:ایرانی

شروع فعالیت در هوروش بند: از سال ۱۳۹۵ تاکنون

ادامه
عباس جدیدی,عباس جدیدی کیست,کشتی عباس جدیدی بیوگرافی عباس جدیدی نماینده چهارمین دوره شورای شهر تهران (+ تصاویر)

زاده:۲۳ دی ۱۳۴۸ خورشیدی

زادگاه:تهران

پیشه:ورزشکار

ملیت:ایرانی

دین:اسلام

ادامه
مایک پومپئو,بیوگرافی مایک پومپئو,زندگی نامه مایک پومپئو بیوگرافی مایک پومپئو وزیر امور خارجه آمریکا (+ تصاویر)

زاده:۳۰ دسامبر ۱۹۶۳

زادگاه:اورنج، کالیفرنیا

حزب سیاسی:حزب جمهوری خواه ایالات متحده آمریکا

محل تحصیل:آکادمی نظامی وست پوینت

مدرسه:حقوق هاروارد

همسران:لزلی لیبرت، سوزان جاستیس مُستروس

ادامه

حکایت های قرآنی بعنوان مجموعه ای مستقل و غنی تألیف می شود قصه گویی در قرآن شیوه ای پرکاربرد است که به دفعات از آن برای منظور خود که هدایت و بیان حقایق است بهره می گیرد. حکایت های قرآنی معمولاً به بیان سرگذشت امم پیشین می پردازند و غالبا نحوه برخورد آن ها با انبیای خود را بیان می دارند.

...[ادامه]
ویژه سرپوش